Việc bảo vệ rừng cam go hơn sau thiên tai liên tiếp

Nguy cơ cháy rừng rất cao

Hạt Kiểm lâm khu vực IV, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang đang quản lý hơn 60.490ha rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất. Ông Kim Ngọc Tuyên - Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực IV - cho biết, ngay từ đầu mùa khô hạt đã rà soát, củng cố các phương án bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy (PCCC) rừng, trong đó có bản hướng dẫn chi tiết cho từng hộ và cá nhân sống trong rừng, ven rừng.

Ở nhiều tỉnh phía Bắc, nguy cơ cháy rừng được đặt ở cấp III đến cấp IV - mức cao và rất nguy hiểm. Các khu rừng già, rừng đặc dụng, rừng trồng bạch đàn, tre nứa với lớp thực bì dày đang là những “điểm nóng” về nguy cơ cháy. Theo lực lượng kiểm lâm, từ 11g đến 19g là khung thời gian dễ xảy ra cháy và đám cháy lan nhanh nhất, buộc các chủ rừng và lực lượng chức năng phải tăng cường tuần tra, canh phòng.

Diễn tập phòng cháy, chữa cháy rừng năm 2025 tại vườn quốc gia Yok Đôn - Ảnh do vườn quốc gia Yok Đôn cung cấp

Bên cạnh yếu tố thời tiết và sự gia tăng vật liệu dễ cháy, một điều đáng lo nữa là năng lực ứng phó khi xảy ra cháy, đặc biệt là hạ tầng phục vụ PCCC rừng. Hiện tại, nhiều tuyến đường PCCC rừng ở khu vực Sóc Sơn của TP Hà Nội bị sạt lở nặng sau các cơn bão lớn năm 2024, với hàng trăm điểm sạt trượt và hàng ngàn mét khối đất đá tràn xuống mặt đường, gây khó khăn cho việc tiếp cận rừng khi có cháy.

Theo ông Trần Văn Triển - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm vùng I - trong 11 tháng qua, toàn vùng (gồm 13 tỉnh, thành phố phía Bắc) đã xảy ra 213 vụ cháy rừng, tăng 37% so với cùng kỳ năm 2024.

Bão số 3 (Yagi) năm 2024 khiến gần 216.000ha rừng phía Bắc bị ảnh hưởng nặng nề, trong đó có khoảng 129.000ha bị thiệt hại hoàn toàn, đến nay vẫn chưa thể trồng lại. Ông cảnh báo: “Đây chính là lượng vật liệu cháy khổng lồ. Nếu không có giải pháp lâm sinh và quản lý phù hợp, chỉ cần một nguồn lửa nhỏ cũng có thể gây ra cháy lớn, cháy lan, đe dọa trực tiếp các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên”.

Vườn quốc gia Cát Tiên tổ chức diễn tập phòng cháy, chữa cháy rừng năm 2025 - Ảnh: Dương Bảo

Ông Nguyễn Vân Minh - Phó giám đốc vườn quốc gia Cát Tiên - cho biết, những đợt bão, gió lốc mạnh trong thời gian qua đã làm đổ, gãy nhiều cây lớn, đặc biệt là ở trung tâm rừng: “Nguy cơ cháy ở rừng Cát Tiên là rất lớn, kể cả rừng trồng và rừng tự nhiên”.

Ông Ngô Văn Thắng - Giám đốc vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai - nhận định: “Biến đổi khí hậu khiến ngay cả những hệ sinh thái được xem là ổn định cũng trở nên dễ tổn thương. Chẳng hạn, một số diện tích rừng vốn thường xuyên ẩm ướt nay cũng có dấu hiệu khô hạn bất thường”. Tuy vậy, ông vẫn cho rằng, con người vẫn là nguyên nhân trực tiếp và phổ biến nhất gây cháy rừng, như sử dụng lửa bất cẩn trong sinh hoạt, sản xuất, canh tác nương rẫy hay sự thiếu ý thức của du khách khi vào rừng. Trong điều kiện khô hạn kéo dài, chỉ một nguồn lửa nhỏ cũng có thể gây hậu quả khó lường.

Giữ rừng từ gốc

Ông Phạm Xuân Thịnh - Giám đốc vườn quốc gia Cát Tiên - cho hay, sự thiếu hụt về nguồn lực cũng khiến công tác bảo vệ rừng thêm cam go. Vườn quốc gia này đang quản lý hơn 71.000ha rừng, bình quân mỗi cán bộ kiểm lâm phải phụ trách trên 500ha. Công việc vất vả, nguy hiểm nhưng thu nhập thấp đã khiến nhiều người xin nghỉ hoặc chuyển công tác, đồng thời khiến việc tuyển được người có chuyên môn thêm khó khăn.

Để phòng, chống cháy rừng, các vườn quốc gia xác định, phải siết chặt kỷ luật trực gác và nâng cao năng lực phản ứng tại chỗ. Ban Chỉ huy PCCC rừng của vườn quốc gia Tam Đảo quy định rõ chế độ trực 24/24 giờ trong những ngày dự báo cháy từ cấp III trở lên, yêu cầu các trạm kiểm lâm cập nhật thông tin liên tục, không để gián đoạn trong chỉ huy và ứng phó.

Ông Phạm Xuân Thịnh cho hay, vườn quốc gia Cát Tiên đã tổ chức nhiều đợt diễn tập PCCC rừng với quy mô lớn, huy động hàng trăm người mỗi đợt, gồm kiểm lâm, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư thuộc 2 tỉnh Đồng Nai và Lâm Đồng. Các buổi diễn tập không chỉ giúp lực lượng PCCC thuần thục về quy trình chữa cháy mà còn nhuần nhuyễn về sự hiệp đồng chỉ huy trong điều kiện thực tế phức tạp.

Vườn quốc gia Kon Ka Kinh tuyên truyền nâng cao nhận thức về phòng cháy, chữa cháy rừng cho người dân - Ảnh do vườn quốc gia Kon Ka Kinh cung cấp

Việc ứng dụng khoa học, công nghệ vào việc bảo vệ rừng cũng đang được các địa phương, đơn vị chú trọng. Các vườn quốc gia như Cát Tiên, Kon Ka Kinh, U Minh Hạ đã triển khai đồng bộ nhiều công cụ như phần mềm smart, flycam, GPS, hệ thống cảnh báo điểm cháy qua vệ tinh và camera giám sát, nhờ đó sớm phát hiện các vụ vi phạm và nguy cơ cháy rừng để kịp thời xử lý. Tuy nhiên, theo lãnh đạo các vườn quốc gia, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với nguồn kinh phí ổn định và cơ chế đầu tư đồng bộ.

Bên cạnh công nghệ, các biện pháp lâm sinh và hạ tầng vẫn giữ vai trò nền tảng. Ông Nguyễn Văn Phú - Phó giám đốc vườn quốc gia Tam Đảo - cho biết, vườn đã chủ động xây dựng hệ thống đường băng cản lửa bao quanh các khu rừng dễ cháy, đồng thời khảo sát, đánh dấu các tuyến tiếp cận trọng điểm trên bản đồ và ngoài thực địa nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận khi xảy ra sự cố.

Gắn bảo vệ rừng với sinh kế của người dân vùng đệm được xem là giải pháp có tính bền vững. Tại vườn quốc gia Kon Ka Kinh, gần 19.000ha rừng đã được giao khoán cho hơn 800 hộ dân. Song song đó, các vườn quốc gia đang xây dựng chiến lược phát triển du lịch sinh thái theo phương châm “bảo tồn để phát triển và làm du lịch để phục vụ bảo tồn”. Theo ông Trần Văn Triển, bảo vệ rừng không phải là nhiệm vụ của riêng lực lượng kiểm lâm mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Khi các giải pháp phòng ngừa được triển khai đồng bộ và thực chất, rừng mới thực sự có cơ hội đứng vững trước những mùa khô ngày càng khắc nghiệt.

Nhóm phóng viên