Vì sao 'The Devil Wears Prada 2' vướng tranh cãi về nhân vật châu Á?

Tranh cãi về định kiến với nhân vật phụ

Gần 20 năm sau khi The Devil Wears Prada trở thành một trong những bộ phim thời trang được yêu thích nhất màn ảnh rộng, phần 2 của phim trở lại với dàn diễn viên quen thuộc: Meryl Streep, Anne Hathaway, Emily Blunt, Stanley Tucci. Nhưng trước khi phim chính thức ra rạp tại Mỹ và Anh, tranh cãi gay gắt bùng phát lấn lướt cả chiến dịch quảng bá.

Tâm điểm là nhân vật Jin Chao, do diễn viên người Mỹ gốc Hoa Helen J. Shen thủ vai. Trong clip quảng bá dài 38 giây giới thiệu Jin Chao - trợ lý mới của Andy Sachs tại tạp chí Runway, nhân vật này xuất hiện với cặp kính cận, áo sơ mi sọc cài kín cổ… bị nhiều người nhận xét là lỗi mốt và lời giới thiệu thành tích học tập: từng học Yale, điểm trung bình cao, điểm ACT tuyệt đối. Những chi tiết này đã gây phản ứng trên mạng xã hội, nhiều ý kiến cho rằng phim tái sử dụng mô-típ “người châu Á mọt sách, giỏi học thuật nhưng vụng về, thiếu hấp dẫn” - một kiểu định kiến đã quá cũ trong văn hóa đại chúng phương Tây.

Tạo hình nhân vật Jin Chao gây tranh cãi

Tranh cãi không chỉ dừng ở ngoại hình hay lời thoại. Một số khán giả còn chỉ trích tên gọi Jin Chao vì cho rằng cách đọc của tên này gợi liên tưởng đến một cụm từ miệt thị người châu Á trong lịch sử văn hóa phương Tây. The Korea Times ghi nhận, trước khi phim ra mắt tại Hàn Quốc ngày 29/4, tranh luận đã nổ ra quanh khả năng bộ phim thiếu nhạy cảm văn hóa với nhân vật châu Á. Tờ báo này cũng cho biết phản ứng lan rộng trong các cộng đồng mạng tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hong Kong, trong đó có cả lời kêu gọi tẩy chay phim.

Điểm đáng chú ý là phản ứng này xuất hiện trước khi phần lớn khán giả quốc tế xem trọn bộ phim. Điều đó khiến câu chuyện trở nên phức tạp hơn. Một mặt, không thể vội vàng kết luận toàn bộ tác phẩm mang tính phân biệt chủng tộc chỉ từ một trích đoạn ngắn. Mặt khác, việc một đoạn clip quảng bá khiến nhiều khán giả châu Á cảm thấy bị xúc phạm cũng cho thấy ký ức về những khuôn mẫu cũ trong Hollywood vẫn còn rất nhạy cảm.

Trong nhiều thập niên, nhân vật châu Á trên màn ảnh phương Tây thường bị đóng khung trong vài hình ảnh quen thuộc: học giỏi, khép kín, kỹ năng xã hội vụng về, thiếu đời sống riêng hoặc chỉ tồn tại để làm nền cho nhân vật chính da trắng. Vì vậy, khi Jin Chao xuất hiện trong một bộ phim lấy bối cảnh thời trang - thế giới vốn đề cao phong cách, cá tính và quyền lực hình ảnh - việc nhân vật châu Á bị giới thiệu với cặp kính cận, áo sơ mi sọc và bảng thành tích học tập dễ bị đọc như sự trở lại của lối khắc họa “Asian nerd”. Có ý kiến cho rằng nhân vật Jin Chao giống như một biếm họa châu Á hơn là một nhân vật có chiều sâu.

Đa dạng hoá sắc tộc trên màn ảnh, chỉ lòng tốt thôi chưa đủ

Phía sáng tạo của phim đã lên tiếng bảo vệ nhân vật. Trong cuộc phỏng vấn với Marie Claire, biên kịch Aline Brosh McKenna cho biết Jin không phải là nhân vật được sáng tạo để giễu nhại. Bà mô tả Jin là “một trong những người hùng của bộ phim”, là người bị đánh giá thấp lúc đầu nhưng thực chất thông minh, tháo vát và có vai trò quan trọng trong đường dây câu chuyện. McKenna cũng nói cảm hứng cho Jin đến từ các trợ lý Gen Z mà bà từng làm việc cùng - những người có vẻ ngoài hoặc cách giao tiếp dễ bị thế hệ lớn tuổi hiểu nhầm, nhưng thực tế rất năng động và giỏi xoay xở.

Nhân vật Jin Chao (trái) được biên kịch Aline Brosh McKenna mô tả là một trong những người hùng của bộ phim, nhưng diện mạo của cô khi xuất hiện trên traliler đã gây nhiều tranh cãi

Lời giải thích này cho thấy có thể tồn tại khoảng cách giữa ý định của người viết và cách khán giả tiếp nhận. Với ê kíp làm phim, Jin Chao có thể là một nhân vật trẻ, khác biệt, có gu thời trang riêng và sẽ được phát triển theo mạch phim. Nhưng với một bộ phận khán giả, đặc biệt là khán giả châu Á, hình ảnh đầu tiên mà chiến dịch quảng bá đưa ra lại gợi nhớ đến những khuôn mẫu từng được lặp đi lặp lại quá lâu.

Đây cũng là bài học truyền thông cho các hãng phim lớn. Trong thời đại mạng xã hội, một nhân vật không còn được tiếp nhận chỉ trong cấu trúc đầy đủ của bộ phim, mà có thể bị “đọc” trước qua trailer, poster, clip hậu trường, lời thoại… khi cắt ra để quảng bá. Nếu đoạn trích đầu tiên về một nhân vật châu Á chỉ nhấn vào vẻ ngoài lạc lõng và thành tích học tập, khán giả hoàn toàn có lý do để đặt câu hỏi: vì sao Hollywood vẫn chọn cách giới thiệu này?

Tranh cãi quanh The Devil Wears Prada 2 phản ánh sự thay đổi trong quyền lực tiếp nhận của khán giả toàn cầu. Những nhóm khán giả từng bị đại diện bằng khuôn mẫu nay có khả năng phản ứng nhanh, mạnh và trực tiếp hơn. Họ không chỉ xem phim, mà còn chất vấn cách mình được nhìn thấy trên màn ảnh.

Với The Devil Wears Prada 2, công bằng mà nói, cần xem toàn bộ phim để đánh giá đầy đủ vai trò của Jin Chao. Sau khi phim ra mắt, The Korea Times cũng ghi nhận phản ứng đã chia hai chiều: một số khán giả cho rằng tranh cãi bị đẩy quá xa.

Ở góc nhìn rộng hơn, tranh cãi này cho thấy Hollywood đang bước vào giai đoạn mà tính đại diện không thể chỉ dừng ở việc có nhân vật châu Á trong phim. Việc xây dựng nhân vật đại diện đòi hỏi sự nhạy cảm với bối cảnh văn hóa và đặc tính con người ở từng châu lục, quốc gia…

Minh Thuận