Vì sao bóng đá nữ Việt Nam “quên” Văn Thị Thanh?

Giữa năm 2024, khi Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) mời HLV Mai Đức Chung – lúc đó đã 74 tuổi – trở lại dẫn dắt đội tuyển quốc gia sau khi ông nhiều lần bày tỏ mong muốn nghỉ ngơi, một câu hỏi lớn được đặt ra: phải chăng BĐNVN thật sự không có người kế cận?

Điều đáng nói là ngay trong hệ thống BĐNVN vẫn tồn tại một nghịch lý. Người phụ nữ duy nhất có bằng Pro – cấp huấn luyện cao nhất trong hệ thống đào tạo HLV – lại chưa từng được trao cơ hội thực sự ở đội tuyển quốc gia, cho dù chỉ là vị trí trợ lý. Người đó là Văn Thị Thanh.

Văn Thị Thanh, người phụ nữ Việt Nam đầu tiên và duy nhất đến nay có bằng HLV Pro. Anh: NVCC

Từ cô gái 18 tuổi đến biểu tượng SEA Games

Nhắc đến Văn Thị Thanh, nhiều người vẫn nhớ khoảnh khắc lịch sử tại SEA Games 2003. Trong trận chung kết bóng đá nữ, cô gái mới 18 tuổi ghi bàn thắng duy nhất giúp đội tuyển Việt Nam đánh bại Myanmar 1-0 để giành huy chương vàng ngay trên sân nhà.

Bàn thắng ấy không chỉ mang về danh hiệu mà còn giúp Thanh giành Quả bóng vàng Việt Nam năm 2003 và lọt vào top 10 vận động viên tiêu biểu của thể thao Việt Nam.

Ít ai biết phía sau vinh quang ấy là một tuổi thơ nhiều khó khăn. Khi 14 tuổi được tuyển vào lớp bóng đá nữ Hà Nam, Thanh chỉ cao chỉ 1,46m – nhỏ bé nhất đội. Cha cô thường đạp xe đưa con gái đi tập, còn Thanh giấu ổ bánh mì trong áo ấm để có sức luyện tập. Với cô, bóng đá không chỉ là đam mê mà còn là con đường duy nhất để thay đổi cuộc đời.

Hành trình 12 năm để chạm đến bằng Pro

Ngay từ khi còn thi đấu, Văn Thị Thanh đã nghĩ đến cuộc sống sau khi treo giày. Năm 2011, khi mới 26 tuổi, cô quyết định giải nghệ để tập trung học tập và theo đuổi con đường huấn luyện.

Từ bằng C năm 2011, bằng B năm 2013 – khi con cô mới 6 tháng tuổi – đến bằng A năm 2021, Thanh kiên trì đi từng bước trên con đường học tập. Để đạt bằng Pro, cấp cao nhất dành cho HLV, cô phải theo học khóa đào tạo kéo dài từ tháng 6/2022 đến tháng 9/2023 với chi phí khoảng 200 triệu đồng. Lớp học chỉ có 11 học viên và Thanh là nữ duy nhất.

Khóa học bằng HLV Pro có 11 học viên và Thanh là HLV nữ duy nhất

Nếu tính cả thời gian học đại học và hệ thống bằng huấn luyện từ C, B, A đến Pro, cô đã dành hơn 12 năm để tích lũy kiến thức chuyên môn.

Hiện nay, Văn Thị Thanh là người phụ nữ Việt Nam duy nhất sở hữu bằng Pro, trong khi không ít HLV nam đang dẫn dắt các CLB tại V-League vào năm 2023 - năm Thanh có bằng Pro - cũng chỉ có bằng A.

Tuy vậy, vai trò của cô chỉ dừng lại ở vị trí trợ lý đội tuyển U17 nữ quốc gia. Từ năm 2024, Thanh dẫn dắt CLB Thái Nguyên T&T và đã giúp đội bóng này hai năm liên tiếp giành ngôi á quân Cúp quốc gia (2024, 2025).

Văn Thị Thanh bên cúp vô địch Giải bóng đá nữ quốc tế Hà Nội Cup T&T Group 2024 khi đang là HLV đội Thái Nguyên T&T

Khi thế giới trao quyền cho HLV nữ

Bức tranh bóng đá nữ thế giới cho thấy xu hướng rất rõ: trao nhiều cơ hội hơn cho các HLV nữ. Đội tuyển nữ Mỹ từng hai lần vô địch FIFA Women's World Cup 2015 và FIFA Women's World Cup 2019 dưới sự dẫn dắt của Jill Ellis. Canada giành huy chương vàng Olympic Games Tokyo 2020 cùng HLV Beverly Priestman, khi bà mới 34 tuổi.

Ở châu Âu, Sarina Wiegman là một trong những HLV nữ thành công nhất khi đưa Hà Lan vô địch UEFA Women's Euro 2017, trước khi giúp tuyển Anh đăng quang UEFA Women's Euro 2022. Ngay cả những nền bóng đá giàu truyền thống như Đức cũng kiên định với lựa chọn này: từ năm 1996 đến nay, đội tuyển nữ Đức chỉ sử dụng HLV nữ.

Không phải ngẫu nhiên Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) đang đẩy mạnh đào tạo HLV nữ trong khu vực. Cuối năm 2023, AFC tổ chức khóa đào tạo giảng viên bóng đá nữ tại Bangkok nhằm nâng cao chất lượng huấn luyện ở Đông Nam Á, và Văn Thị Thanh là đại diện của Việt Nam tham dự.

Bằng chứng nhận Thanh tham gia khóa đào tạo giảng viên bóng đá nữ tại Bangkok do AFC tổ chức

Câu hỏi dành cho VFF

Nhìn vào bức tranh ấy, câu hỏi dành cho BĐNVN trở nên rõ ràng: vì sao một HLV nữ duy nhất có bằng Pro và luôn không ngừng học hỏi như Văn Thị Thanh lại chưa được trao cơ hội ở đội tuyển quốc gia? Trong khi đó, nhiều phương án được nhắc đến lại tiếp tục quay về các HLV nam hoặc những gương mặt lớn tuổi.

Quyết định mời lại HLV Mai Đức Chung – người từng nhiều lần xin nghỉ – có thể là giải pháp an toàn trước mắt. Nhưng chính lựa chọn an toàn ấy cũng cho thấy một thực trạng đáng lo: BĐNVN chưa chuẩn bị được lớp HLV kế cận, và hệ thống vẫn phụ thuộc vào một vài cá nhân thay vì được xây dựng bài bản.

Điều này bộc lộ rõ tại Asian Cup 2026, nơi phần lớn trụ cột – từ HLV đến cầu thủ – vẫn thuộc thế hệ từng dự World Cup 2023, trong khi lớp kế thừa chưa được chuẩn bị đầy đủ. Hậu quả đội tuyển Việt Nam bị loại ngay từ vòng bảng và giấc mơ dự World Cup 2027 tan vỡ.

Bằng HLV Pro của Văn Thị Thanh

Đừng bỏ lỡ cơ hội vàng

Sau kỳ tích dự World Cup 2023, BĐNVN nhận được sự quan tâm lớn hơn từ xã hội. Thu nhập cầu thủ được cải thiện, điều kiện phát triển cũng rộng mở hơn trước.

Đó lẽ ra phải là thời điểm thích hợp để đầu tư mạnh vào hệ thống huấn luyện, đặc biệt là những HLV nữ trưởng thành từ chính môi trường BĐNVN và hai tên tuổi Đoàn Thị Kim Chi hay Văn Thị Thanh đều xứng đáng được trao cơ hội.

Nếu Kim Chi năm nay 46 tuổi, có bằng B và đang dẫn dắt CLB TPHCM – đội bóng giàu thành tích nhất lịch sử BĐNVN – thì Thanh ở tuổi 41 đã sở hữu bằng Pro và đang ở giai đoạn chín muồi của sự nghiệp huấn luyện.

Có thể cả hai chưa hoàn hảo ngay lập tức. Nhưng nếu không trao cơ hội, không đầu tư bằng một chiến lược rõ ràng, BĐNVN sẽ không thể phát triển lâu dài nếu mọi quyết định quan trọng vẫn xoay quanh vài cái tên quen thuộc. Thành công bền vững chỉ đến khi hệ thống dám chuẩn bị cho lớp kế cận – cả trên sân cỏ lẫn băng ghế huấn luyện.

Trường hợp của Văn Thị Thanh vì thế không chỉ là câu chuyện của một cá nhân. Đó là phép thử cho cách BĐNVN nhìn nhận và sử dụng nguồn lực của chính mình. Khi một HLV nữ duy nhất sở hữu bằng Pro vẫn đứng ngoài đội tuyển quốc gia, câu hỏi đặt ra không còn là năng lực của Thanh, mà là tầm nhìn của những người đang hoạch định tương lai BĐNVN.

Và đôi khi, điều đáng lo nhất với một nền bóng đá không phải là thiếu nhân tài, mà là có nhân tài nhưng lại không biết dùng. Nhân tài có thể hiếm. Nhưng bỏ quên nhân tài còn nguy hiểm hơn. Câu hỏi lớn hơn bây giờ là, BĐNVN có dám đầu tư cho tương lai hay sẽ tiếp tục quay lại những giải pháp quen thuộc của quá khứ – để rồi lại thất bại và tụt dần lại phía sau?

Đặng Hoàng