Tìm lối ra cho lúa gạo giữa xung đột ở Trung Đông

Chi phí tăng, giá lúa giảm

Hiện tại, chị Nguyễn Thị Hồng (xã Tân Hòa, tỉnh Đồng Tháp) chuẩn bị thu hoạch vụ đông xuân. Lúa được mùa nhưng chị chưa thể mừng bởi giá xăng dầu thì tăng mà giá lúa chỉ còn 5.900 đồng/kg. Chị lý giải: “So với trước tết, giá lúa rớt khoảng 400-500 đồng/kg, còn giá xăng dầu thì tăng từng ngày. Giá thuê máy, mướn nhân công cũng tăng nên tiền lời rất ít”.

Những người thuê đất làm ruộng hầu như không có lời khi giá lúa giảm, chi phí tăng. Chị Lâm Thị Cam (xã Đông Thuận, TP Cần Thơ) cho hay, chị thuê đất ruộng làm lúa với giá thuê 5 triệu đồng/công/năm. Quy mô nhỏ lẻ nên chi phí đầu tư rất cao. Bởi vậy, khi giá lúa thấp, chị không có đồng lời nào. Chị nói, nếu chiến sự ở Trung Đông kéo dài, giá xăng dầu tiếp tục tăng thì người làm lúa sẽ lao đao.

Việc xuất khẩu gạo gặp không ít khó khăn do chiến sự ở Trung Đông ẢNH: HUỲNH LỢI (chụp tại cảng Mỹ Thới, tỉnh An Giang)

Trong buổi làm việc với Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) chiều 17/3, ông Nguyễn Văn Nghiễm - Tổng thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) - cho hay, chiến sự Trung Đông khiến giá dầu tăng cao, một số nơi thiếu hụt dầu DO để chạy tàu vận chuyển, chạy máy thu hoạch lúa.

Ông phân tích: “Hiện nay, nông dân dùng máy gặt đập liên hợp để thu hoạch lúa nên việc thiếu hụt dầu sẽ làm chậm tiến độ gặt. Thương lái và doanh nghiệp thu mua lúa dùng ghe, tàu để chở lúa nên nếu nguồn cung dầu bị trục trặc sẽ khiến việc thu mua chậm trễ, làm giảm chất lượng lúa, kéo giá bán lúa giảm theo”.

Ông cho biết thêm, những ngày qua, giá lúa có chiều hướng giảm. Người làm lúa vẫn có lãi, nhưng nếu giá dầu, phân bón, chi phí vận chuyển tiếp tục tăng thì lãi sẽ không còn. Doanh nghiệp xuất khẩu cũng gặp khó do một số hãng tàu chở gạo đi Trung Đông tăng giá cước từ khoảng 1.000 USD/container lên 3.000-4.000 USD/container.

Ông Nguyễn Văn Đời - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Bình Thành (tỉnh Đồng Tháp) - thông tin, một số hợp tác xã đã lên kế hoạch canh tác lúa vụ hè thu nhưng hiện tại, các xã viên rất lo lắng bởi giá xăng dầu, vật tư, nhân công rất cao mà giá lúa lại thấp. Ngoài ra, lúa vụ hè thu thường cho năng suất thấp hơn vụ đông xuân do sâu bệnh nhiều.

Ông nói: “Chúng tôi mong ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương hỗ trợ hệ thống bơm tưới bằng điện cho nông dân trong điều kiện giá xăng dầu cao và khan hiếm cục bộ. Chúng tôi cũng muốn các doanh nghiệp đặt hàng sản xuất loại giống và tiêu chuẩn cụ thể cho nông dân”.

Tìm thêm thị trường, tăng sức cạnh tranh

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong tháng 2/2026, các doanh nghiệp trong nước đã xuất khẩu khoảng 640.000 tấn gạo, thu về 289,4 triệu USD. Tính chung 2 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu được khoảng 1,3 triệu tấn gạo, thu về khoảng 599,3 triệu USD, tăng 5% về khối lượng nhưng lại giảm hơn 11% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Nguyên nhân là giá gạo trên thế giới giảm.

Vụ lúa đông xuân cho năng suất cao nhưng giá vật tư, nhân công tăng cao nên nông dân ở TP Cần Thơ còn lãi rất ít

Trong tháng 1 và 2/2026, các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu gạo với giá bình quân khoảng 464 USD/tấn, giảm hơn 15% so với cùng kỳ, thì hiện nay, giá gạo chỉ còn khoảng 355-360 USD/tấn. Đã vậy, các giao dịch còn có xu hướng chậm lại bởi các đối tác quốc tế dự báo giá gạo có khả năng tiếp tục giảm do nguồn cung tăng mạnh khi vựa lúa đồng bằng sông Cửu Long vào vụ thu hoạch rộ lúa đông xuân.

Theo VFA, ngành lúa gạo của Ấn Độ (chiếm hơn 40% thương mại gạo toàn cầu) đang chịu tác động xấu từ chiến sự ở Trung Đông, khiến giá gạo 5% tấm chỉ còn khoảng 349 USD/tấn, giảm 58 USD/tấn so với cùng kỳ năm ngoái. Ngành thương mại gạo của Ấn Độ đang gặp khó khi các tuyến vận chuyển bị gián đoạn, cước phí và chi phí bảo hiểm tăng, việc thanh toán trục trặc. Giá gạo 5% tấm xuất khẩu của Thái Lan, Pakistan cũng giảm so với cùng kỳ năm trước.

Ông Nguyễn Văn Nghiễm cho biết, để ổn định chuỗi thu mua lúa gạo và đạt mục tiêu xuất khẩu khoảng 7,73 triệu tấn gạo trong năm 2026, VFA đã kiến nghị Chính phủ có các gói tín dụng cấp bách (mức lãi khoảng 5 - 6%/năm) để thu mua lúa gạo tạm trữ; kiến nghị Bộ Công Thương có giải pháp đảm bảo nguồn dầu DO phục vụ cho hoạt động thu hoạch và vận chuyển lúa gạo.

VFA cũng đề nghị các doanh nghiệp trong nước theo dõi chặt diễn biến của thế giới và nhu cầu của thị trường, trong đó nắm rõ từng thị trường ưa chuộng những loại gạo nào, tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm ra sao để đáp ứng. Đây là yếu tố quyết định để giữ thị phần, tăng giá trị trong điều kiện cạnh tranh về xuất khẩu gạo trên thế giới ngày càng gay gắt.

Theo ông Nguyễn Văn Nghiễm, Philippines vẫn là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam với tỉ trọng 47,6% tổng lượng xuất khẩu trong 2 tháng đầu năm 2026, nhưng họ đã thay đổi phương thức quản lý, áp dụng các rào cản kỹ thuật và nhập khẩu có kiểm soát, còn Indonesia thì mua gạo không thường xuyên. Vì vậy, chúng ta cần tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu, không quá lệ thuộc vào 2 thị trường lớn ở Đông Nam Á. Chẳng hạn, Việt Nam có thể khai thác thêm thị trường châu Phi, tăng xuất khẩu gạo vào thị trường Trung Quốc, Nhật Bản. Song song đó, Việt Nam cần chú trọng hơn về chất lượng gạo xuất khẩu để gia tăng giá trị, tăng sản xuất gạo thơm, gạo cao cấp để tăng lợi thế cạnh tranh.

Huỳnh Lợi

Ý kiến: Doanh nghiệp thu mua cầm chừng do nghẽn đầu ra Chi phí logistics đồng loạt tăng mạnh trong khi việc xuất khẩu bị gián đoạn ở một số thị trường như Trung Đông, châu Phi khiến doanh nghiệp xuất khẩu rơi vào khó khăn. Từ đầu tháng Ba tới nay, căng thẳng ở Trung Đông khiến đơn hàng mới gần như không có, còn các hợp đồng cũ cũng chưa thể hoàn thành. Do đó, doanh nghiệp phải tạm thời giảm tốc độ thu mua để có thời gian theo dõi diễn biến thị trường. Bên cạnh chi phí vận chuyển, chi phí sản xuất trong nước cũng tăng đáng kể. Giá thuê máy cắt lúa tăng khoảng 40% làm đội chi phí thu hoạch, gây sức ép lên toàn bộ chuỗi thu mua. Để ứng phó, chúng tôi chủ yếu thu hoạch trên vùng nguyên liệu của mình và đưa về kho trữ, hạn chế thu mua bên ngoài để tránh rủi ro. Muốn mở rộng phạm vi thu mua, doanh nghiệp rất cần được vay vốn với lãi suất ưu đãi thay vì phải vay với lãi suất 9 - 10%/năm như hiện nay. Thời gian giải quyết hồ sơ, giải ngân cũng cần được rút ngắn để doanh nghiệp kịp thời xoay vòng dòng tiền. Doanh nghiệp cũng mong các ngành chức năng hỗ trợ việc mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, từ đó chủ động hơn về đầu ra. Ông Phan Văn Có - Giám đốc marketing Công ty TNHH Vrice Tiến độ thu mua lúa chậm là do thiếu vốn Chúng tôi đã chủ động xây dựng kế hoạch thu mua khoảng 50.000 tấn lúa vụ đông xuân năm nay, tăng đáng kể so với mức 30.000 tấn của năm trước. Ngay từ cuối năm 2025, chúng tôi đã chuẩn bị nguồn tài chính, kho bãi và nhân sự để thu mua đúng tiến độ. Tuy nhiên, từ cuối tháng Hai đến nay, thị trường xuất khẩu biến động mạnh, đơn hàng mới phát sinh rất ít. Hiện chúng tôi chủ yếu thực hiện các hợp đồng đã ký từ trước, đồng thời chuyển hướng sang thị trường nội địa do giá gạo xuất khẩu thấp hơn giá gạo trong nước. Bên cạnh đó, chi phí đầu vào tăng cao, đặc biệt là giá dầu tăng khoảng 30% so với đầu năm, khiến chi phí thu hoạch và vận chuyển bị đội lên đáng kể. Một khó khăn lớn khác là vốn. Tiến độ giải ngân vốn của ngân hàng còn chậm trong khi lãi suất lại tăng cao. Ngoài ra, quy định thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên cũng đang gây khó cho doanh nghiệp. Phần lớn nông dân quen nhận tiền mặt và chưa có tài khoản ngân hàng nên doanh nghiệp phải chia nhỏ giao dịch hoặc tổ chức chi trả trực tiếp, làm phát sinh chi phí và gây khó cho việc hoàn thiện hồ sơ, chứng từ. Từ thực tế này, chúng tôi kiến nghị, cơ quan quản lý cần có cơ chế linh hoạt hơn đối với hoạt động thu mua nông sản, đồng thời đơn giản hóa thủ tục vay, rút ngắn thời gian giải ngân và có chính sách giảm lãi suất cho doanh nghiệp thu mua lúa gạo dự trữ. Ông Nguyễn Văn Thành - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Phước Thành IV Giữ mối liên kết để nông dân bán được lúa Tiến độ thiêu thụ lúa ở TP Cần Thơ và các tỉnh lân cận đang chững lại khi giá lúa giảm. Giá lúa Đài Thơm 8 nay chỉ còn khoảng 5.400-5.500 đồng/kg, giá các loại lúa khác như ST25 cũng thấp hơn so với cùng kỳ năm trước khiến cả nông dân lẫn doanh nghiệp đều gặp khó. Trong bối cảnh đó, chúng tôi vẫn xác định phải giữ ổn định hoạt động thu mua lúa ở các vùng liên kết với nông dân. Duy trì chuỗi liên kết là yếu tố quan trọng để ổn định sản xuất, giúp nông dân yên tâm trong bối cảnh giá cả biến động. Chúng tôi vẫn duy trì thu mua lúa với giá từ 5.800-6.200 đồng/kg với các loại lúa thơm với tổng khối lượng khoảng 70.000-80.000 tấn. Tuy nhiên, chúng tôi đang gặp khó khăn lớn khi chi phí trong toàn chuỗi tăng mạnh, bao gồm bốc xếp, lưu kho, vận chuyển. Tiến độ giao hàng cũng bị chậm do thiếu container. Đơn cử, lô hàng xuất đi Malaysia vào ngày 27/3 chỉ cần khoảng 45 container nhưng đến nay vẫn chưa tìm được container; đơn hàng đi EU vào đầu tháng Tư cần khoảng 40 container nhưng đến nay vẫn chưa kiếm đủ container. Nguồn vốn cũng có hạn nên chúng tôi chỉ tập trung thu mua lúa ở các vùng liên kết, chưa thể mở rộng phạm vi để mua lúa tạm trữ như trước. Khó khăn hiện nay là do tác động chung của thị trường toàn cầu. Vì vậy, ngoài nỗ lực tự thân, chúng tôi rất cần các chính sách điều hành linh hoạt và kịp thời từ Chính phủ, các bộ để giảm bớt áp lực chi phí, duy trì chuỗi sản xuất và tiêu thụ lúa gạo. Trước mắt, các cơ quan ở trung ương có thể lập danh sách các doanh nghiệp kinh doanh, xuất khẩu gạo muốn mua lúa tạm trữ để ngân hàng ưu tiên cho vay vốn kỳ hạn 6-12 tháng, dùng mua lúa cho nông dân. Nếu tạm trữ được nhiều lúa, các doanh nghiệp có thể giãn tiến độ bán ra trong cả năm, tránh tình trạng bán tháo khi chính vụ. Ông Phạm Thái Bình - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An Đảm bảo nhiên liệu cho việc thu hoạch lúa Bộ Công Thương đang khẩn trương đánh giá tác động của thị trường trên cơ sở tổng hợp các phản ánh, kiến nghị từ các hiệp hội và doanh nghiệp để đề xuất các giải pháp phù hợp, giúp doanh nghiệp chủ động ứng phó và hạn chế rủi ro trước những biến động của thị trường. Trước tình trạng thiếu hụt cục bộ dầu DO ở một số địa phương, bộ sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát các đầu mối cung ứng để nguồn nhiên liệu không bị gián đoạn, trong đó ưu tiên các loại nhiên liệu dùng vào việc thu hoạch, vận chuyển lúa gạo. Bộ cũng sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan để rà soát nguồn vốn phục vụ việc thu mua lúa, đồng thời nghiên cứu các giải pháp giảm chi phí đầu vào cho nông dân, doanh nghiệp. Ông Phan Văn Chinh - Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Mai Ca (ghi)