Phương Mỹ Chi và các nghệ sĩ bị phát tán thông tin sai lệch: Đã đến lúc phải mạnh tay với tội phạm AI

Tội phạm AI - Giọt nước tràn ly

Mới đây, công chúng và chính nhân vật trong cuộc là Phương Mỹ Chi đã một phen hoảng hốt trước hàng loạt bài đăng, video clip trên mạng xã hội khẳng định nữ ca sĩ “bị bắt vì sử dụng chất cấm”. Công ty quản lý VMAS buộc phải lên tiếng khẳng định tất cả những nội dung này đều bịa đặt, suy diễn, cắt ghép và hoàn toàn sai sự thật, đồng thời cảnh báo sẽ xem xét trách nhiệm pháp lý đối với những ai cố tình phát tán.

Hình ảnh giả mạo thông tin Phương Mỹ Chi và Huỳnh lập bị bắt vì sử dụng chất cấm tràn lan trên mạng xã hội - Ảnh: FB Huỳnh Lập

Trước đó, ngày 8/1/2026, Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an TPHCM) đã mời 2 cá nhân có hành vi đăng, chia sẻ video và thông tin sai sự thật được tạo bằng AI liên quan đến MC Quyền Linh lên làm việc. Đây không phải là sự nhầm lẫn vô hại, mà là hành vi cố ý tạo dựng, cắt ghép, thao túng hình ảnh và thông tin để dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực, xâm phạm trực tiếp danh dự, nhân phẩm của một cá nhân có ảnh hưởng xã hội.

2 vụ việc giống nhau, sử dụng AI cắt ghép, dàn dựng hình ảnh, nội dung bịa đặt, gieo rắc nghi ngờ và làm tổn hại uy tín của người khác chỉ để câu view, kiếm tiền hoặc thỏa mãn động cơ cá nhân.

Đáng lo ngại hơn, tốc độ lan truyền của những nội dung này thường vượt xa tốc độ đính chính. Một video deepfake có thể đạt hàng triệu lượt xem trong vài giờ, trong khi lời cải chính, dù đến từ cơ quan chức năng hay người trong cuộc, hiếm khi có sức phủ rộng tương đương. Hệ quả là danh dự bị tổn thương, niềm tin xã hội bị xói mòn và môi trường thông tin ngày càng nhiễu loạn.

Dùng công nghệ để lan truyền thông tin sai sự thật đang là vấn nạn của toàn cầu và Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam cũng đã có Luật An ninh mạng, các quy định về xử phạt hành vi đăng thông tin sai sự thật, xâm phạm danh dự, nhân phẩm người khác, đồng thời đang tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến AI và không gian số. Vấn đề không nằm ở chỗ thiếu luật, mà ở chỗ thực thi luật phải đủ nghiêm, đủ nhanh và luật phải đủ mạnh để đủ sức răn đe.

Từ trường hợp của MC Quyền Linh đến Phương Mỹ Chi cho thấy, nếu chỉ dừng lại ở việc “mời làm việc” hay “nhắc nhở”, thông điệp gửi đến những kẻ lợi dụng AI sẽ rất mờ nhạt. Khi cái giá phải trả quá rẻ, động cơ tạo và phát tán tin giả vẫn còn nguyên vẹn. Đã đến lúc cần nhìn nhận việc sản xuất, lan truyền deepfake gây hại không chỉ là vi phạm hành chính, mà là hành vi xâm phạm quyền con người trong môi trường số, cần xử lý nghiêm khắc hơn.

Không thể chờ đến 1/7

Việt Nam đã chủ động siết chặt quản trị AI. Quốc hội đã thông qua Luật An ninh mạng 2025 (Luật số 116/2025/QH15), dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Trong đó có những quy định rõ ràng hơn về việc cấm sử dụng công nghệ (trong đó có AI) để giả mạo hình ảnh, giọng nói, thông tin cá nhân nhằm xuyên tạc, bôi nhọ, gây nhầm lẫn hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Công an TPHCM làm việc với người chia sẻ thông tin sai sự thật về MC Quyền Linh do AI tạo ra - Ảnh: Công an TPHCM

Sự xuất hiện của khung pháp lý này cho thấy Nhà nước đã nhận diện được rủi ro từ deepfake và thông tin giả do AI tạo ra. Tuy nhiên, trong khoảng thời gian chờ luật có hiệu lực, các hành vi lợi dụng AI vẫn có thể tiếp diễn.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần những biện pháp mạnh tay hơn ngay từ bây giờ, thay vì chờ đến khi luật mới chính thức có hiệu lực. Điều này có thể bao gồm: xử lý quyết liệt hơn các trường hợp cố tình tạo và phát tán deepfake gây hại, tăng mức phạt hành chính đối với hành vi tung tin giả có sử dụng AI, yêu cầu các nền tảng mạng xã hội chủ động gỡ bỏ nội dung vi phạm nhanh hơn và công khai các trường hợp bị xử lý để tạo hiệu ứng răn đe.

Bên cạnh chế tài, cần tăng cường trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội trong việc phát hiện, gỡ bỏ nhanh nội dung deepfake độc hại, minh bạch thuật toán và hợp tác chặt chẽ với cơ quan chức năng khi có yêu cầu điều tra. Đồng thời, công chúng cũng cần được trang bị kỹ năng nhận diện thông tin giả để không vô tình tiếp tay cho hành vi vi phạm.

Nếu chúng ta không đặt ra ranh giới pháp lý rõ ràng và thực thi nghiêm minh ngay từ bây giờ, cái giá phải trả sẽ không chỉ là danh dự của vài cá nhân, mà là sự suy thoái của niềm tin cộng đồng trên không gian số.

Phạm Phước Dũng