Nâng cấp hoặc chuyển đổi công năng chợ truyền thống

Mỗi ngày, bà Phạm Thị Mai - 65 tuổi, ở phường Bình Quới, TPHCM - đều xách chiếc giỏ nhựa ra chợ Thanh Đa mua đồ. Bà muốn săm soi, hỏi thông tin kỹ càng khi mua cá, thịt. Theo bà, việc đi chợ giúp bà dễ “liệu cơm gắp mắm”. Có hôm, bà chỉ cần tốn 50.000-70.000 đồng là mua đủ rau, cá cho cả nhà ăn nguyên ngày, không phải mua theo gói (combo) hay đơn hàng tối thiểu như khi đi cửa hàng, siêu thị.

Bà Vũ Ngọc Bích - 62 tuổi, ở phường Vườn Lài, TPHCM - cũng đi chợ mỗi sáng để có cơ hội gặp người quen. Bà có điện thoại thông minh, con cháu bà cũng thường đặt mua hàng online, nhưng bà vẫn thích đi chợ truyền thống để tự tay chọn thực phẩm tươi sống và hỏi han, trò chuyện với người bán hàng.

Người dân mua sắm tại chợ Phạm Văn Hai (phường Tân Sơn Hòa)

Theo báo cáo “Thị trường nội địa Việt Nam năm 2025” của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), kênh bán lẻ truyền thống (chợ và cửa hàng nhỏ lẻ) hiện vẫn chiếm khoảng 67 - 70%, kênh bán lẻ hiện đại chỉ chiếm khoảng 25%, kênh thương mại điện tử chiếm khoảng 12% trong cơ cấu phân phối hàng hóa năm 2025. Dù tỉ trọng kênh truyền thống giảm dần theo thời gian nhưng đây vẫn là kênh mua sắm phổ biến nhất, đặc biệt là với nhóm hàng thiết yếu, gắn với bữa ăn và sinh hoạt hằng ngày của người dân.

TPHCM hiện có 405 chợ (3 chợ đầu mối, 402 chợ dân sinh), 300 siêu thị, 66 trung tâm thương mại và hơn 3.800 cửa hàng bán lẻ hiện đại. Dù lượng khách đến các chợ truyền thống có giảm nhưng các ngành hàng thiết yếu như lương thực, thực phẩm, đồ uống, hoa… vẫn giữ lượng khách tương đối ổn định.

Sở Công Thương TPHCM xác định, tiếp tục phát triển hệ thống phân phối theo hướng đa kênh, trong đó chợ truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa thiết yếu, đặc biệt là thực phẩm tươi sống. Tuy nhiên, để chợ hoạt động tốt trong bối cảnh công nghệ phát triển và hành vi tiêu dùng thay đổi, sở đang triển khai đề án “Mô hình chợ thích ứng với dịch bệnh và chuyển đổi số”, tầm nhìn đến năm 2030, 2035.

Ông Nguyễn Nguyên Phương - Phó giám đốc Sở Công Thương TPHCM - cho hay, sở không đặt vấn đề loại bỏ chợ mà đặt chợ vào đúng vai trò của nó trong hệ thống phân phối mới. Theo ông, đề án trên được xây dựng theo hướng chợ nào còn điều kiện thì nâng cấp để tiếp tục hoạt động, chợ nào yếu kém, không còn phù hợp thì phải tính toán phương án chuyển đổi. Sở đã hoàn tất báo cáo nghiệm thu và đang bước vào giai đoạn triển khai đề án.

Ông cho hay, thời gian qua, UBND 168 phường, xã đã gửi nhiều văn bản cho sở liên quan đến hoạt động của chợ nhưng phần lớn là nhờ hướng dẫn. Điều này cho thấy, cấp cơ sở còn lúng túng trong việc tổ chức, vận hành và định hướng phát triển chợ. Vì vậy, trong năm 2026, sở sẽ rà soát, đánh giá lại toàn bộ hệ thống chợ, sàng lọc rõ nhóm chợ có thể duy trì và nhóm chợ không còn điều kiện.

Với nhóm chợ có khả năng duy trì, sở sẽ nâng cấp có chọn lọc, tập trung vào vấn đề vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, phòng cháy và chữa cháy, tổ chức lại ngành hàng và tăng cường quản lý, truy xuất nguồn gốc. Với nhóm chợ hoạt động kém hiệu quả, hạ tầng xuống cấp, ngành hàng manh mún, sở sẽ tính toán đến việc chuyển đổi, có thể chuyển đổi công năng hoặc áp dụng mô hình quản lý hoặc kinh doanh mới. Riêng những chợ có lợi thế về vị trí, lịch sử hoặc bản sắc, sở sẽ tiếp tục đầu tư để phát huy giá trị không chỉ về thương mại mà còn về du lịch và văn hóa.

“Đề án đưa ra khung giải pháp và triển khai có lộ trình, tránh làm đồng loạt hay áp đặt. Mỗi chợ phải được đặt đúng vai trò trong tổng thể hệ thống phân phối của thành phố” - ông Nguyễn Nguyên Phương nói.

Mai Ca