Lo khai thuế sai, tiểu thương đóng sạp ngay cận tết

Tiểu thương ngổn ngang nỗi lo

Một tiểu thương bán quần áo ở chợ An Đông, phường An Đông than: “Chưa bao giờ, chợ lại ế ẩm như lúc này”. Ở tầng 1 của chợ - nơi tập trung các quầy buôn bán quần áo - hầu hết các sạp vẫn mở cửa nhưng khách khứa chỉ lèo tèo.

Nữ tiểu thương tên C. cho biết, bên cạnh sức mua thấp, quy định mới về thuế áp dụng từ ngày 1/1/2026 càng khiến tiểu thương bất an. Với ngưỡng doanh thu đăng ký từ 500 triệu đến 1 tỉ đồng/năm, chị thuộc diện được khuyến khích dùng hóa đơn điện tử. Tuy nhiên, do sạp chật hẹp, khó lắp đặt thiết bị công nghệ nên chị vẫn giữ cách ghi chép thủ công. Chị kể: “Trước đây, bán tới đâu, tôi ghi sổ tới đó. Nay có phần mềm để kê khai nhưng giao diện quá phức tạp nên tôi vẫn chép tay rồi tối nhờ con trai nhập liệu giúp, mất thêm 1-2 giờ”.

Theo chị, nhìn vào các mục trên phần mềm quản lý bán hàng là chị nhức đầu. Ngay từ bước khai báo danh mục hàng hóa, chị đã thấy rối rắm bởi trên đó chia ra hàng loạt nhóm, như vật tư thông thường, hàng hóa có đơn vị quy đổi, hàng theo mã quy cách, các mặt hàng combo, dịch vụ, mỗi nhóm lại yêu cầu một quy trình riêng biệt.

Chẳng hạn, với nhóm “vật tư thông thường”, tiểu thương phải thao tác qua 4 bước gồm truy cập mục “Tiện ích và thiết lập”, quản lý danh mục, khai báo chi tiết tên hàng, mã số, đơn vị tính, thời hạn bảo hành, tồn kho tối thiểu… Chưa kể, còn hàng loạt công cụ (tab) như “ngầm định” (kho, tài khoản, tỉ lệ chiết khấu, thuế suất giá trị gia tăng, thuế nhập khẩu…) và “chiết khấu bán hàng”.

Chị C. lắc đầu ngao ngán: “Người trẻ cũng phải mất cả tháng mới làm quen được với phần mềm này, nhưng vẫn sai sót liên tục. Tiểu thương chúng tôi đa phần ngoài 50 tuổi nên không thể nhớ nổi các mục này nằm ở đâu, cách thao tác chính xác các công đoạn trong quy trình”.

Nhiều sạp trong chợ An Đông đóng cửa, treo bảng “cho thuê sạp” do kinh doanh ế ẩm, chủ sạp lúng túng với các quy định về kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực thay cho thuế khoán

Theo ghi nhận của chúng tôi, ở tầng 2 của chợ An Đông, số sạp treo biển sang nhượng, cho thuê chiếm tới 1/3. Ở tầng 3 của chợ này, gần 1/2 số sạp treo biển “cho thuê sạp”. Nhiều sạp đổ đống quần áo dưới sàn, treo bảng “xả hàng” đồng giá từ 30.000-150.000 đồng/sản phẩm nhưng vẫn không có người mua.
Gọi vào số điện thoại để lại trên bảng “sang sạp” treo ngoài căn sạp đóng cửa ở tầng 2, chúng tôi được ông P. - chủ sạp - báo giá cho thuê 15 triệu đồng/tháng, diện tích sạp khoảng 8m x 2m. Ông P. tâm sự, có những ngày, ngồi từ sáng đến tối, ông chỉ bán được vài sản phẩm, không đủ trang trải chi phí quản lý.

Ông vẫn cầm cự, nhưng khi gần đến thời hạn áp dụng chính sách thuế mới (kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực thay cho thuế khoán), ông quyết định bỏ sạp. Ông lý giải, lượng hàng cũ tồn kho quá lớn (không có hóa đơn đầu vào), cộng thêm việc không rành công nghệ, nỗi lo bị xử phạt do kê khai sai khiến ông thấy việc kinh doanh quá mệt mỏi.

Mong chính sách thuế linh hoạt hơn

Tình trạng treo bảng sang sạp, cho thuê sạp cũng phổ biến ở các chợ truyền thống khác. Ở chợ Bàn Cờ, phường Bàn Cờ, nhiều sạp đóng cửa, để lại số điện thoại để khách đặt mua hàng nhằm cắt giảm chi phí mặt bằng, nhân công.

Anh V. - chủ một sạp đồ thể thao xuất khẩu - cho biết, anh đóng sạp là do kinh doanh ế ẩm và quy định thuế mới. Lúc bình thường, sạp đã ế do giá bán cao hơn giá trên các sàn thương mại điện tử khoảng 20.000 đồng/sản phẩm để bù vào chi phí mặt bằng. Nay áp dụng thuế kê khai, các chi phí vận hành tăng thêm khiến giá mỗi sản phẩm bị đội thêm. Nếu buôn bán thuận lợi, tiểu thương sẽ cố gắng kê khai, đằng này vừa ế khách, vừa phải đánh vật với phần mềm nên nhiều người chọn nghỉ cho khỏe. Điều trớ trêu là tiểu thương không thể cho thuê được sạp dù đã hạ giá hết mức.

Ông Lê Quang Thiện - Trưởng ban quản lý chợ Tân Định, phường Tân Định - cho biết dù lượng khách đến chợ mua sắm có tăng trong thời gian gần đây nhưng cũng quy định thuế mới vẫn tạo không ít vướng mắc cho tiểu thương, trong đó phổ biến nhất là vấn đề hàng tồn kho. Do trước đây kinh doanh theo hình thức thuế khoán, tiểu thương hầu như không quan tâm đến việc lưu trữ hóa đơn, chứng từ nhập hàng. Nay, lượng hàng tồn kho rất lớn, việc kê khai lại là vô cùng phức tạp, nhất là khi tiểu thương phải dồn toàn lực cho vụ kinh doanh tết.

Ông nói: “Các đội thuế đã hướng dẫn cách kê khai hàng tồn nhưng tiểu thương vẫn mong muốn có sự hỗ trợ để không gián đoạn hoạt động buôn bán”.

Bà Nguyễn Thị Xuân Mai - Trưởng ban quản lý chợ Bàu Cát, phường Bàu Cát - cũng cho biết, dù đã được hướng dẫn, tiểu thương vẫn ngán ngẩm với việc kê khai và nộp thuế theo doanh thu: “Nhiều tiểu thương nói thà tăng mức thuế khoán còn dễ chấp nhận hơn là kê khai bởi quy trình quá phức tạp so với trình độ và điều kiện của họ”.

Theo bà, quy định về hóa đơn, chứng từ đầu vào khiến các hộ kinh doanh nhỏ lẻ không biết xoay xở ra sao. Tiểu thương thường nhập lẻ thịt, nước mắm, nước tương mỗi ngày với giá chỉ vài trăm ngàn đồng, rất khó yêu cầu xuất hóa đơn. Bà cũng cho biết, hóa đơn đầu vào đối với số hàng tồn kho là vấn đề mà tiểu thương đau đầu và ngao ngán nhất.

Thanh Hoa