Muốn tăng trưởng 2 con số, vùng kinh tế phía Nam phải gỡ được điểm nghẽn

Ông Trần Việt Hà - Phó Trưởng ban Ban Quản lý Các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA) - cho biết, riêng TPHCM hiện chiếm khoảng 23% GDP quốc gia. Tính đến nay, các khu chế xuất (KCX), khu công nghiệp (KCN) và Khu Công nghệ cao trên địa bàn thành phố đã thu hút hơn 5.200 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký trên 75 tỉ USD (trong đó vốn FDI chiếm tới 56 tỉ USD). Dù bối cảnh kinh tế năm 2026 còn nhiều biến động, trong 5 tháng đầu năm, các KCX, KCN tại đây vẫn hút khoảng 1,95 tỉ USD, đạt gần 50% kế hoạch năm.

Theo quy hoạch, TPHCM có 105 KCX, KCN với khoảng 60 khu đang triển khai hạ tầng trên diện tích 22.000 ha. Việc mở rộng địa giới hành chính tại 3 địa bàn hợp nhất đang tạo ra dư địa vô cùng lớn, sẵn sàng đón đầu các dòng vốn công nghệ cao và công nghiệp chế biến, chế tạo có giá trị gia tăng lớn.

Theo ông Phạm Văn Xô - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xuất nhập khẩu TPHCM, chi phí logistics của Việt Nam hiện vẫn neo ở mức rất cao, tương đương khoảng 16% - 20% GDP. Do hạ tầng quá tải và thiếu kết nối, doanh nghiệp phải gánh chịu chi phí vận tải, lưu kho, trung chuyển và chi phí thời gian chờ đợi quá lớn. Điều này vô hình chung bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp và khiến các "đại bàng" quốc tế e dè khi cân nhắc đặt tổ hợp sản xuất tại đây.

Các chuyên gia đang trao đổi tại diễn đàn - Ảnh: Báo Người Lao động

Để giải quyết bài toán này, cần tiếp tục đầu tư mạnh cho hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược, bao gồm các tuyến cao tốc, đường vành đai, đường sắt đô thị, metro, đường sắt liên vùng và các tuyến giao thông kết nối cảng biển, sân bay. Khi hạ tầng được hoàn thiện, không chỉ chi phí vận chuyển giảm mà chi phí thời gian - một yếu tố rất quan trọng trong hoạt động sản xuất và xuất khẩu - cũng sẽ được cắt giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, việc cải cách thể chế cũng đóng vai trò quyết định. Theo ông Phạm Văn Xô, doanh nghiệp mong muốn được áp dụng các chính sách thống nhất trong toàn vùng, hạn chế tình trạng mỗi địa phương có một cách hiểu hoặc cách thực hiện khác nhau đối với cùng một quy định. Ngoài ra, cần tăng cường kết nối giữa các cảng biển, cửa khẩu, trung tâm logistics và các vùng sản xuất để hình thành mạng lưới lưu thông hàng hóa thông suốt trên phạm vi toàn vùng Đông Nam Bộ.

Hiện Việt Nam chưa triển khai rộng rãi mô hình thông quan hàng hóa 24/7 như một số quốc gia có hoạt động thương mại quốc tế phát triển. Trong bối cảnh xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng, việc nghiên cứu áp dụng cơ chế hải quan điện tử hoạt động liên tục sẽ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian chờ đợi, chi phí lưu kho bãi và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng. "Để thực hiện mục tiêu này, ngành hải quan và thuế cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa trong toàn bộ quy trình kiểm tra, giám sát và thông quan hàng hóa. Khi thủ tục được số hóa và xử lý theo thời gian thực, môi trường kinh doanh sẽ minh bạch hơn, chi phí giảm xuống và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng được nâng lên" - ông Phạm Văn Xô đề xuất.

Đồng quan điểm, ông Trần Văn Tươi - Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Tây Ninh - thừa nhận dù khu vực hành lang kinh tế đã chứng minh hiệu quả khổng lồ như thu hút gần 400.000 tỉ đồng từ tháng 7/2023 đến giai đoạn chuẩn bị sáp nhập năm 2025, song nút thắt hạ tầng và thể chế vẫn chưa được xử lý triệt để do thiếu một lộ trình đồng bộ quy mô cấp vùng.

Về mặt hạ tầng kết nối, chuyên gia kinh tế - tiến sĩ Trần Du Lịch phân tích, trong khi hệ thống kết nối phía Đông của TPHCM cơ bản đã được cải thiện, thì khu vực phía Tây và phía Bắc lại rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng. Các tuyến kết nối từ trung tâm đến Đức Hòa, Cần Giuộc, Cần Đước (Long An trước đây) hay khu vực cửa ngõ Mộc Bài (Tây Ninh trước đây) vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Do đó, các địa phương cần phải phối hợp thực chất để triển khai ngay các dự án hạ tầng lớn mang tính liên vùng như: Đường Vành đai 3, Vành đai 4 TPHCM, cao tốc TPHCM - Mộc Bài; hệ thống đường sắt đô thị, metro, đường sắt liên vùng; các tuyến giao thông kết nối trực tiếp đến các cụm cảng biển, sân bay quốc tế.

"Phải làm sao tối ưu hóa tuyến đường, rút ngắn thời gian di chuyển từ các tỉnh vệ tinh về trung tâm và các đầu mối xuất khẩu xuống chỉ còn khoảng 30 phút. Khi hạ tầng giao thông thông suốt, chi phí vận chuyển và chi phí thời gian của doanh nghiệp sẽ tự động giảm xuống đáng kể", tiến sĩ Trần Du Lịch nhấn mạnh.

Vẫn theo tiến sĩ Trần Du Lịch, để vùng kinh tế phía Nam thực sự trở thành "tổ đại bàng" vững chắc, thu hút các tập đoàn chiến lược toàn cầu và thúc đẩy tăng trưởng 2 con số, một vài chính sách ưu đãi thuế hay đất đai đơn lẻ là không đủ. Khu vực này cần một hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh – nơi có hạ tầng kỹ thuật xuyên suốt, môi trường pháp lý minh bạch, nguồn nhân lực chất lượng cao và các thiết chế giải quyết tranh chấp thương mại đạt chuẩn quốc tế.

Thanh Hoa