Kết luận bất ngờ về AI trong công nghiệp sáng tạo

AI không có lỗi trong cắt giảm nhân sự

Trong vài năm qua, câu chuyện cắt giảm nhân sự tại Hollywood và các ngành sáng tạo ở California thường được gắn với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Khi các hãng phim siết ngân sách, các nền tảng streaming điều chỉnh mô hình kinh doanh và làn sóng sáp nhập diễn ra liên tục, nhiều người tin rằng AI chính là thủ phạm.

AI bị giới sáng tạo ở Hollywood phản ứng dữ dội với suy nghĩ AI đang cướp đi việc làm của con người ở đây. Ảnh minh hoạ: Internet

Nhưng báo cáo mới nhất từ Trường Nghệ thuật và Thiết kế Otis đã đưa ra kết luật bất ngờ: AI không phải nguyên nhân trực tiếp khiến hàng trăm nghìn việc làm biến mất.

Trong giai đoạn từ 2022 - 2025, ngành công nghiệp sáng tạo tại California (Mỹ) mất khoảng 14% việc làm, tương đương hơn một trăm nghìn vị trí. Tuy nhiên, sự sụt giảm này chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực điện ảnh, truyền hình và truyền thông truyền thống, những ngành vốn chịu tác động mạnh từ việc cắt giảm chi phí, thay đổi mô hình sản xuất và sự kết thúc của giai đoạn sản xuất nội dung ồ ạt trên các nền tảng streaming.

Trong khi đó, những công việc được cho là dễ bị AI thay thế nhất như biên kịch, lập trình viên hay nghệ sĩ lại không giảm mà còn tăng nhu cầu tuyển dụng. Điều này cho thấy, thay vì bị loại bỏ, lực lượng lao động sáng tạo đang được tái phân bổ theo cấu trúc mới của ngành. Nói cách khác, việc làm không biến mất vì AI, mà vì toàn bộ hệ sinh thái sáng tạo đang thay đổi, từ cách sản xuất nội dung, phân phối đến mô hình kinh doanh.

AI thay đổi cách con người làm việc

Điểm đáng chú ý hơn nằm ở chỗ AI không cướp việc, nhưng đang từng bước định nghĩa lại công việc. Trong thực tế, AI hiện nay chủ yếu được sử dụng cho những tác vụ cụ thể, mang tính kỹ thuật và có thể kiểm chứng, như xử lý hậu kỳ, tách nền hay loại bỏ chi tiết không mong muốn. Những công việc này trước đây cần nhiều nhân lực, nay có thể được rút ngắn thời gian đáng kể.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc con người trở nên dư thừa. Ngược lại, nhiều quy trình lại phát sinh thêm công việc mới như kiểm tra, chỉnh sửa và đảm bảo chất lượng đầu ra từ AI. Có những dự án, số lượng nhân sự phải tham gia sửa lỗi cho AI khiến chi phí không hề giảm như kỳ vọng.

AI đang thay đổi cách con người làm việc và xác định lại giá trị của mình. Ảnh minh hoạ: Internet

Quan trọng hơn, AI đang làm thay đổi cách thị trường nhìn nhận công việc sáng tạo. Người làm nghề phải sản xuất nhanh hơn, nhiều hơn. Nhưng áp lực đó cũng khiến tiêu chuẩn chất lượng dễ bị nới lỏng. Khi việc tạo ra một sản phẩm đủ tốt trở nên dễ dàng, ranh giới giữa sáng tạo và sản xuất hàng loạt cũng trở nên mờ nhạt.

Điều này đặt ra một câu hỏi nếu AI có thể làm phần kỹ thuật, thì giá trị của con người nằm ở đâu? Câu trả lời rõ hơn trong chính cách người lao động phản ứng với công nghệ. Có người sẵn sàng thử nghiệm, tận dụng AI để tăng hiệu suất. Nhưng cũng có người dè dặt, thậm chí giấu việc sử dụng AI vì lo ngại bị xem là dễ thay thế. Sự hoài nghi này không chỉ đến từ công nghệ, mà còn từ cách các doanh nghiệp triển khai nó, khi đầu tư vào công cụ nhiều hơn là vào con người.

Nếu trước đây, lao động sáng tạo được hiểu là khả năng tạo ra cái mới, thì trong bối cảnh hiện nay, nó còn bao gồm khả năng kiểm soát, định hướng và nâng tầm những gì công nghệ tạo ra. AI có thể viết một đoạn kịch bản, tạo một bản nhạc hay dựng một hình ảnh. Nhưng việc quyết định cái nào đáng giữ lại, cái nào cần chỉnh sửa, và đâu là giá trị thực sự vẫn thuộc về con người.

Chính vì vậy, thách thức lớn nhất không phải là mất việc, mà là nguy cơ đánh mất tiêu chuẩn. Khi áp lực năng suất gia tăng và công cụ ngày càng mạnh, việc giữ được chất lượng, bản sắc và chiều sâu sáng tạo trở thành điều khó hơn bao giờ hết.

Ở góc độ này, AI giống như một phép thử. Nó buộc ngành công nghiệp sáng tạo phải tự nhìn lại để xác định đâu là phần có thể tự động hóa, và đâu là phần không thể thay thế. Chắc chắn AI sẽ không thay con người làm nghệ thuật. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra một yêu cầu mới, buộc người làm nghệ thuật phải thay đổi để không bị tụt hậu trong một thế giới mà công nghệ có thể làm được rất nhiều điều.

Hoàng Duy