Thu nhập của nghệ sĩ bị đe doạ nghiêm trọng vì AI

Suy giảm thu nhập nghiêm trọng- lời cảnh báo cho tương lai gần

Sự phát triển bùng nổ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra một kỷ nguyên mới cho sáng tạo, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với người làm công việc sáng tạo. Trong báo cáo Re|Shaping Policies for Creativity công bố ngày 18/2, UNESCO chỉ ra rằng những thay đổi này đang diễn ra nhanh đến mức các chính sách hiện hành không theo kịp, khiến hàng triệu lao động văn hóa đối mặt với nguy cơ mất sinh kế.

AI đặt ra đặt ra những thách thức chưa từng có đối với người làm công việc sáng tạo. Ảnh: Internet

Theo dự báo, đến năm 2028, AI tạo sinh có thể khiến thu nhập của nghệ sĩ giảm đáng kể. Trong đó, lĩnh vực âm nhạc chịu ảnh hưởng rõ rệt khi doanh thu có thể giảm tới 24%. Ngành nghe nhìn, gồm điện ảnh và truyền hình có thể mất khoảng 21% thu nhập. Nguyên nhân chính đến từ sự gia tăng nhanh chóng của các sản phẩm do AI tạo ra, đang lấn sân thị trường toàn cầu với chi phí thấp và tốc độ vượt trội.

Không chỉ cạnh tranh trực tiếp về nội dung, AI còn làm thay đổi cách thức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm sáng tạo. Khi các công cụ tạo sinh ngày càng dễ tiếp cận, ranh giới giữa sáng tạo của con người và sản phẩm máy móc trở nên mờ nhạt, kéo theo nguy cơ giảm giá trị lao động nghệ thuật. Nhiều nghệ sĩ đối mặt với tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ khi tác phẩm của họ bị sử dụng để huấn luyện AI mà không có sự đồng ý hay đền bù thỏa đáng.

Gia tăng rủi ro và bất bình đẳng

Bên cạnh áp lực cạnh tranh, sự dịch chuyển sang môi trường số cũng làm gia tăng bất ổn kinh tế đối với người sáng tạo. Dù nền tảng số và dịch vụ phát trực tuyến mang lại cơ hội tiếp cận khán giả rộng hơn, nhưng nguồn thu lại ngày càng phân mảnh và thiếu ổn định.

Trí tuệ nhân tạo có nhiều khả năng làm gia tăng bất bình đẳng giữa các quốc gia, các nghệ sĩ trong lĩnh vục sáng tạo. Ảnh: Internet

Các thuật toán phân phối nội dung, vốn đóng vai trò quyết định việc một sản phẩm có đến được với công chúng hay không, lại thiếu minh bạch. Điều này khiến nhiều nghệ sĩ khó kiểm soát khả năng hiển thị tác phẩm của mình. Trong khi đó, những nền tảng lớn ngày càng chiếm ưu thế, nắm giữ phần lớn doanh thu và dữ liệu người dùng, đẩy phần rủi ro về phía người sáng tạo.

UNESCO cảnh báo nếu không có cơ chế điều chỉnh phù hợp, những biến động này sẽ làm gia tăng bất bình đẳng trong ngành, đặc biệt với các nghệ sĩ độc lập hoặc ở những thị trường nhỏ.

Một trong những vấn đề đáng lo ngại là khoảng cách số giữa các quốc gia. Báo cáo cho thấy 67% người dân tại các nước phát triển sở hữu kỹ năng số cơ bản, trong khi con số này ở các nước đang phát triển chỉ dừng ở mức 28%. Điều này đồng nghĩa với việc không phải nghệ sĩ nào cũng có khả năng tận dụng cơ hội từ công nghệ mới, trong khi lại phải chịu tác động tiêu cực từ chính những thay đổi đó.

Khoảng cách này càng được nới rộng khi các nền tảng toàn cầu và hệ thống thuật toán ưu tiên những nội dung dễ lan truyền, thường đến từ các thị trường lớn. Các nhà sáng tạo ở khu vực đang phát triển vì thế có nguy cơ bị chìm trong dòng chảy nội dung khổng lồ, khó tiếp cận khán giả quốc tế và hạn chế cơ hội tăng trưởng.

Trước thực tế đó, Tổng Giám đốc UNESCO Khaled El-Enany nhấn mạnh đây là thời điểm mang tính bước ngoặt đối với nền kinh tế sáng tạo. Báo cáo đã tổng hợp hơn 8.100 chính sách trên toàn cầu, đồng thời kêu gọi các chính phủ khẩn trương phối hợp hành động nhằm bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo, hoàn thiện khung pháp lý và đảm bảo sự phát triển bền vững của lĩnh vực văn hóa.

UNESCO cũng nhấn mạnh rằng nếu thiếu đầu tư, thiếu môi trường thị trường công bằng và thiếu hợp tác quốc tế, nghệ sĩ sẽ ngày càng bị gạt ra bên lề trong kỷ nguyên công nghệ. Trong bối cảnh đó, chính sách văn hóa cần được đặt ở vị trí chiến lược, không chỉ để bảo vệ sinh kế của người làm nghề, mà còn để giữ cho sáng tạo tiếp tục là động lực của tăng trưởng kinh tế, sự gắn kết xã hội và bản sắc văn hóa trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.

Tuấn Huy