Gieo cấy sai thời điểm, nông dân lao đao vì lúa lép hạt

Mất trắng vụ lúa chín

Đến đầu tháng Sáu, cây lúa trên nhiều cánh đồng ở tỉnh Nghệ An vẫn xanh mướt chứ không vàng óng và nặng trĩu hạt như những năm trước. Buồn bã nhìn những bông lúa trắng xóa vươn cao, phất phơ trong gió, bà Nguyễn Thị Quý - ở xã Đồng Thành, huyện Yên Thành - cho biết, vụ xuân hè năm nay, gia đình bà gieo cấy 8 sào lúa.

Từ giai đoạn gieo cấy đến lúc chuẩn bị trổ bông, cây lúa phát triển rất tốt, ít sâu bệnh nhưng khi làm đòng (chuẩn bị trổ bông, tượng hạt) thì bắt đầu phát triển chậm lại. Do gặp mưa, rét, đòng lúa không bung ra thành bông được, tỉ lệ kết hạt chỉ đạt gần 20%.

Chị Ngô Thị Tứ buồn bã thu hoạch đám lúa xuân lép hạt - Ảnh: Phan Ngọc

Đã qua hơn nửa tháng so với mốc thời gian dự kiến thu hoạch, bà Quý vẫn phải bỏ hoang ruộng do sợ sản lượng lúa thu hoạch không đủ bù vào tiền thuê máy gặt. Đây cũng là tình trạng chung của nhiều nông dân ở huyện Yên Thành - vựa lúa lớn nhất của tỉnh Nghệ An.

Lúa mất mùa nặng do không kết hạt gạo khiến hầu hết nông dân bỏ phế hoặc cắt lúa non về làm thức ăn cho trâu bò. Một số khác tiếc của, cắt bỏ phần bông lúa lép, tập trung bón phân để lúa tái sinh, khoảng 2 tháng sau thì thu hoạch lúa vớt, với sản lượng chắc chắn không cao.

Chị Ngô Thị Tứ - ở xã Viên Thành, huyện Yên Thành - than: “Lúc làm đòng, gặp mưa rét kéo dài, lúa trổ bông chậm, không nhanh và thoát như bình thường. Năm ngoái, nhiều hộ trong xóm tôi gieo cấy giống lúa này, thấy được mùa nên năm nay tôi làm thử. Cây lúa vẫn nhiều bông nhưng không cúi đầu (nặng hạt) được mà toàn hạt lép, không có nhân.

Càng gần ngày thu hoạch, ra thăm ruộng ngày nào là tôi nóng ruột ngày đó”. Chị cho biết thêm, có người nói lúa bị lép hạt là do thời tiết bất lợi và do gieo cấy sớm, nhưng điều lạ là trên cùng một cánh đồng, gieo cấy cùng lúc nhưng có giống lúa mất trắng, có giống chỉ mất 50%.

Dùng máy dập bỏ hơn 5 sào lúa lép hạt, ông Nguyễn Đình Chữ - ở xã Đồng Thành - nói: “Tôi xuống giống đúng lịch thời vụ, chăm sóc kỹ nhưng không hiểu sao lại mất mùa nặng như thế này. Bao nhiêu công sức, tiền giống, phân bón đầu tư cho vụ lúa này coi như mất trắng. Vụ xuân hè là vụ lúa chính, nhiều gia đình chỉ gieo cấy vụ này để ăn thôi bởi vụ hè thu lắm sâu bệnh, mưa lũ nên không ai làm. Nhưng bây giờ mất mùa, tụi tôi đành phải làm thêm vụ hè thu để có lúa mà ăn”.

Hiện tượng lúa “trổ cờ” (lép hạt) cũng xảy ra đồng loạt trên nhiều cánh đồng ở các huyện Diễn Châu, Anh Sơn, thị xã Thái Hòa…

Ông Đào Xuân Tú - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ xã Diễn Nguyên, huyện Diễn Châu - cho hay, vụ xuân hè năm nay, toàn xã gieo cấy 450ha lúa nhưng có tới hơn 150ha bị lép hạt, số diện tích còn lại cũng chỉ đạt 40% sản lượng. Hiện tượng “trổ cờ” xảy ra phổ biến trên số diện tích lúa làm đòng trước ngày 15/4, nặng nhất là trên những ruộng lúa làm đòng trước ngày 10/4.

Theo ông Đào Xuân Tú, nếu người dân gieo cấy đúng thời vụ, lúa làm đòng sau ngày 22/4 thì tránh được đợt mưa lạnh, tỉ lệ hạt lép thấp hơn. Ban chủ nhiệm hợp tác xã đã khuyến cáo nông dân gieo cấy đúng thời vụ nhưng họ chủ quan, tranh thủ gieo cấy sớm để có thời gian đi cấy thuê hoặc buôn bán dịp tết.

Ở tỉnh Hà Tĩnh, lúa trên những cánh đồng thuộc xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân cũng lép hạt, mất mùa. Vụ xuân hè năm nay, nông dân xã Xuân Viên gieo cấy giống lúa Hana số 7 trên 30 ha.

Ông Đậu Minh Ngụ - Chủ tịch UBND xã Xuân Viên - cho biết, đây là năm đầu tiên, nông dân xã này đưa giống lúa Hana số 7 vào sản xuất vụ xuân hè trên cánh đồng mẫu nhằm đa dạng hóa bộ giống để từng bước nhân rộng nhưng do gặp thời tiết bất lợi, lúa bị lép hạt, năng suất chỉ đạt bình quân 150kg/sào, giảm 40 - 50% sản lượng so với cùng kỳ năm ngoái.

Người dân xã Nhôn Mai, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An nhặt lúa còn sót lại sau lũ mang ra suối rửa bùn đất - Ảnh: Đình Tuân

Bài học về kiểm soát giống, tuân thủ lịch thời vụ

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An, trong vụ xuân hè năm nay, toàn tỉnh có hơn 2.700ha lúa không kết hạt và tỉ lệ lép cao. Nguyên nhân chính là do chịu ảnh hưởng dị thường của thời tiết, do nông dân một số nơi chưa tuân thủ cơ cấu giống của địa phương, gieo trồng các giống lúa chưa được theo dõi, đánh giá kỹ về tính thích ứng với khí hậu, thổ nhưỡng.

Ông Nguyễn Tiến Đức - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An - nhận xét, nhiều nông dân sản xuất lúa theo kinh nghiệm hoặc thấy người này làm tốt, cho năng suất cao thì làm theo.

Việc tự ý gieo cấy các giống lúa ngoài cơ cấu vừa ẩn chứa nhiều nguy cơ về sâu bệnh, năng suất và hiệu quả kinh tế, vừa gây khó khăn trong công tác quản lý giống và xây dựng các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, vùng liên kết. Ngoài ra, chính quyền một số địa phương chưa làm tốt công tác chỉ đạo sản xuất, thực hiện lịch thời vụ gieo cấy, để người dân ồ ạt gieo cấy trước khung thời vụ 10-30 ngày.

Theo ông, để hạn chế thiệt hại cho nông dân, chi cục đã đề nghị các công ty giống hỗ trợ tiền cho nông dân. Đến nay, đã có 1 công ty giống nhất trí hỗ trợ 1 triệu đồng/sào đối với đất gieo cấy các giống lúa bị “trổ cờ”.

Hiện tượng lúa “trổ cờ” là bài học sâu sắc để ngành nông nghiệp và chính quyền các địa phương tổ chức tốt hơn việc chỉ đạo, khuyến cáo người dân tuân thủ nghiêm túc lịch thời vụ, tăng cường kiểm soát cơ cấu giống trong thời gian tới, nhất là sau khi sắp xếp, tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp.

Phan Ngọc