Đầu mùa hạn mặn, miền Tây cấp tập dự trữ nước ngọt

Tăng cường dự trữ nước ngọt

Ở xã Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long, trước tình trạng nước mặn tràn vào các kênh rạch nội đồng, hệ thống cống đã được đóng kín. Người dân cũng được khuyến cáo tích trữ nước ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong mùa khô. Ông Lê Hoàng Vũ - ngụ xã Bình Đại - cho biết, ở đây gần biển nên cứ đến đầu mùa khô là dân phải chủ động tích trữ nước ngọt dùng cho sinh hoạt. Do chưa có hệ thống nước sạch nên người dân sử dụng nước giếng khoan do tư nhân đầu tư với mức giá gần 10.000 đồng/m³. Song song đó, dân còn dùng lu, bồn để chứa nước dự trữ cho đến tháng Năm, tháng Sáu, khi mưa xuống.

Cống âu Rạch Mọp giúp kiểm soát mặn, trữ ngọt, giúp ổn định sản xuất cho 19.220ha đất ở TP Cần Thơ

Cũng theo ông Vũ, do thiếu nước ngọt nên mấy năm nay bà con đã chuyển đổi sản xuất, chỉ canh tác mỗi năm 1 vụ lúa ăn chắc. Thu hoạch lúa xong là mùa khô đến, bà con lại cải tạo đất chờ mưa xuống mới gieo sạ. Những khu vực có đê bao ngăn mặn, có nguồn nước ngọt đảm bảo thì trồng dừa và một số loại cây khác.

Rút kinh nghiệm từ những năm hạn mặn khốc liệt gây thiệt hại nặng nề cho hàng loạt vườn sầu riêng đặc sản, năm nay các xã viên Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Tân Phú (tỉnh Vĩnh Long) đã triển khai phòng chống hạn mặn từ rất sớm.

Bà Nguyễn Thị Thinh - Giám đốc HTX - cho hay, đầu năm 2026 HTX đã họp với các thành viên để thống nhất giải pháp ứng phó hạn mặn, bảo vệ an toàn cho 400ha sầu riêng. Toàn bộ đê bao, cống đập ngăn mặn được kiểm tra, tu bổ; triển khai nạo vét kênh mương trữ ngọt. “Nếu như trước đây việc phòng chống hạn mặn theo hộ gia đình, thì nay cả tập thể HTX cùng chung sức nhằm giảm chi phí, tăng hiệu quả nhờ liên kết diện tích lớn. Thêm thuận lợi là giá sầu riêng ở mức cao nên bà con tích cực chăm sóc, bảo vệ vườn cây” - bà Thinh nói.

Tại Cà Mau, địa phương chịu ảnh hưởng nặng nhất của hạn mặn, chỉ riêng xã Biển Bạch đã có trên 500 hộ dân thiếu nước ngọt trong mùa hạn năm ngoái, buộc phải đi mua nước với giá 45.000 đồng/m3. Tuy nhiên, mùa khô năm nay, chuyện “khát nước” đã dần được giải quyết khi mới đây một hệ thống cung cấp nước sạch công suất 800 m3/ngày đêm đã được đưa vào vận hành; trước đó các đường ống cấp nước cũng được mở rộng đến hàng trăm hộ dân những khu vực khó khăn. Vì vậy, bà con có nước để tích trữ.

Đầu tư và triển khai giải pháp thích ứng

Để thích ứng với hạn mặn ngày càng phức tạp, thời gian qua các tỉnh, thành vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã xây dựng nhiều công trình thủy lợi quy mô lớn nhằm kiểm soát mặn, điều tiết nguồn nước, như hệ thống cống Cái Lớn - Cái Bé (tỉnh An Giang), cống ngăn mặn Nguyễn Tấn Thành (tỉnh Đồng Tháp), âu thuyền Ninh Quới (tỉnh Cà Mau), cống âu thuyền Rạch Mọp (TP Cần Thơ)… với kinh phí hàng ngàn tỉ đồng. Năm 2025, các địa phương ĐBSCL cũng chuyển đổi hơn 38.200ha đất lúa kém hiệu quả, thiếu nước tưới sang nuôi thủy sản, trồng cây ăn trái, rau màu, trồng cỏ chăn nuôi; điều chỉnh mùa vụ hợp lý nhằm giảm thiểu thiệt hại.

Nhà vườn tỉnh Đồng Tháp tích trữ nước ngọt nhằm bảo vệ vườn cây ăn trái

Ông Ngô Thái Chân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ - cho biết, đã chỉ đạo các đơn vị chuyên môn rà soát và có kế hoạch cung cấp nước sạch cho dân vùng khó khăn. Hiện, thành phố có 37 trạm cấp nước ở nông thôn, tất cả sẽ tăng cường hoạt động xuyên suốt. Các trạm còn lắp thêm bồn chứa 10.000 lít, hỗ trợ nước miễn phí cho dân trong mùa hạn mặn. Bên cạnh đó, Cần Thơ còn đưa vào vận hành 4 nhà máy cung cấp nước ở ven biển và cù lao; đồng thời chuẩn bị một số sà lan, tàu sắt vận chuyển nước đến người dân khi cần thiết.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, năm 2026 toàn tỉnh gieo trồng khoảng 450.000ha cây hằng năm, thả nuôi gần 115.000ha thủy sản… Từ đầu năm đến nay, độ mặn trên các sông chính như sông Hậu, Cổ Chiên, Hàm Luông, Cửa Đại tăng nhanh; trong khi mùa khô còn kéo dài, dẫn đến những rủi ro nếu không sớm ứng phó. Trước tình hình trên, tỉnh Vĩnh Long phát lệnh trữ nước ngọt phạm vi toàn tỉnh và triển khai các giải pháp bảo đảm nước sinh hoạt, sản xuất mùa khô 2025-2026.

Ông Châu Văn Hòa - Phó chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long - yêu cầu các sở ngành chức năng, xã, phường triển khai ngay giải pháp ứng phó hạn mặn, không được chủ quan. Phải xây dựng các kịch bản phù hợp cho từng cấp độ thiên tai, đối với từng vùng sản xuất khác nhau. Các công ty khai thác công trình thủy lợi cần theo dõi sát diễn biến hạn mặn để vận hành hệ thống cống linh hoạt, bảo đảm ổn định sản xuất.

Mới đây, UBND tỉnh Cà Mau có buổi làm việc với Công ty TNHH Samsung E&A Việt Nam và Công ty cổ phần ngành nước DNP về phương án dẫn nước ngọt từ sông Hậu về Cà Mau. Các doanh nghiệp đề xuất đầu tư một trạm bơm nước thô công suất 600.000 m³/ngày đêm, kết hợp trạm bơm tăng áp và 9 tuyến ống truyền tải chính có đường kính lớn… Tổng kinh phí đầu tư dự kiến hơn 5.300 tỉ đồng. Ông Lê Văn Sử - Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau - đánh giá cao phương án này bởi có ý nghĩa quan trọng trong việc chuyển đổi từ khai thác nước ngầm sang sử dụng nguồn nước mặt, góp phần bảo vệ tài nguyên, môi trường, giải quyết căn cơ tình trạng thiếu nước và phục vụ phát triển lâu dài cho Cà Mau.

Huỳnh Trọng