Đánh thức tiềm năng kinh tế từ xu hướng tiêu dùng xanh

Khởi nghiệp bằng sản phẩm xanh

Từng là giảng viên Trường cao đẳng Giao thông Vận tải Đà Nẵng, chị Võ Thị Ngọc Thư - 42 tuổi, phường Thanh Khê, TP Đà Nẵng - đã quyết định rời bỏ vị trí để khởi nghiệp với những trái mướp già vốn bị bỏ quên nơi bờ rào, bằng dự án “Xơ mướp Mộc Xơ”.

Chị Võ Thị Ngọc Thư cùng sản phẩm “Xơ mướp mỹ nghệ Mộc Xơ” tham gia “Triển lãm sản phẩm đặc trưng, tiêu biểu định hướng xuất khẩu TP Đà Nẵng năm 2026”

Chị kể, thỉnh thoảng đi siêu thị, thấy những sản phẩm làm từ xơ mướp nhập khẩu bày bán với giá rất cao, trong khi tại các vùng nông thôn nước mình, nhất là khu vực Quảng Nam - Đà Nẵng, những quả mướp già thì vứt bỏ. Thế là chị nhen nhóm những ý tưởng với quả mướp già. Đến năm 2022, chị mới bắt tay làm thay đổi giá trị của quả mướp.
Với nền tảng khoa học và kỹ thuật của mình, chị Thư đi sâu nghiên cứu đặc tính của sợi sơ mướp như dai, nhanh khô, không ám mùi, mềm mại và đặc biệt là không gây trầy xước da. Đây chính là những ưu điểm vượt trội để tạo ra các vật dụng trong đời sống như miếng rửa chén, bông tắm, dép đi trong nhà, túi xách thời trang và đèn để bàn nghệ thuật.

Những ngày đầu khởi nghiệp, chị gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuẩn hóa quy trình sản xuất. Mướp lấy xơ đòi hỏi thời gian chăm sóc kéo dài từ 3,5-4 tháng để đạt độ chín và vỏ khô tự nhiên. Để giữ trọn giá trị “xanh”, toàn bộ quy trình từ ngâm nước bóc vỏ, làm sạch đến phơi khô và gia công đều phải được thực hiện hoàn toàn thủ công, tuyệt đối không sử dụng chất tẩy rửa hóa học. Không những vậy, vùng trồng mướp ở địa phương thường nhỏ lẻ, tận dụng khoảng trống trong vườn, hàng rào, hoặc vài sào ruộng… nên số lượng sơ mướp nguyên liệu không đủ đáp ứng. Rồi chị phải học hỏi cách gieo trồng để có quả mướp to, nhiều xơ; gia cố giàn chắc chắn để tránh đổ ngả vào mùa mưa bão. Để có nguồn nguyên liệu dồi dào, chị mời gọi các nông hộ tham gia dự án. Từ 0,5ha thử nghiệm ban đầu tại xã Duy Xuyên, đến nay chị Thư đã mở rộng vùng nguyên liệu lên gần 10ha, trải dài từ TP Đà Nẵng vào các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk… “Lúc đầu mình liên kết với các hộ dân ở quê, mọi người cũng chưa tin lắm nên phải đi lấy nguyên liệu ở các vùng trồng chuyên canh. Dần dần, dự án có đầu ra bền vững, ai cũng phấn khởi và chuyên tâm chăm sóc” - chị kể.

Đối với nông dân, quả mướp lấy xơ đã mở ra một hướng đi mới đầy triển vọng. Bà Trương Thị Hạnh - một hộ dân tại xã Duy Xuyên, TP Đà Nẵng - cho biết, từ khi liên kết với công ty của chị Thư, bà không còn lo lắng về đầu ra hay sự bấp bênh của giá cả thị trường. Nông dân được hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật bám sát quy trình để hạn chế thuốc trừ sâu, đảm bảo chất lượng xơ tốt nhất và được bao tiêu toàn bộ sản phẩm.

Hiệu quả kinh tế từ cây mướp lấy xơ vượt trội so với nhiều loại cây trồng truyền thống khác. Với năng suất trung bình từ 500-700 quả/sào, mỗi năm canh tác 2 vụ, nông dân có thể thu về từ 8-12 triệu đồng/sào. Mỗi tháng, các vùng nguyên liệu này cung cấp cho xưởng của chị Thư từ 5.000-7.000 trái mướp già để gia công. Không chỉ tạo công việc và thu nhập cho các hộ trồng mướp, xưởng sản xuất của chị Thư tại Đà Nẵng còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Hiện công ty có 5 lao động làm việc thường xuyên với mức lương từ 6-8 triệu đồng/tháng và nhiều người làm thời vụ. Nhiều chị em đã nhận sản phẩm về nhà gia công. Công việc linh động nên họ có thể tranh thủ làm việc nhà và đưa con cái học hành.

Dự án Xơ mướp Mộc Xơ của chị Võ Thị Ngọc Thư được sự quan tâm của các đơn vị trường học với trải nghiệm của học sinh, sinh viên

Chinh phục OCOP và những thị trường khó tính

Sự tỉ mỉ và tâm huyết của dự án “Xơ mướp Mộc Xơ” đã nhanh chóng khẳng định được vị thế của sản phẩm. Từ những miếng rửa chén đơn giản với giá 35.000 đồng đến những chiếc đèn bàn tinh xảo có giá lên tới 500.000 đồng, mỗi sản phẩm đều mang hơi thở của thiên nhiên và sự khéo léo của những bàn tay lao động. Sự kiên trì của chị Thư đã được đền đáp bằng những giải thưởng danh giá như giải Nhất cuộc thi “Ý tưởng phụ nữ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo năm 2024” cấp cơ sở và giải Nhì cấp TP Đà Nẵng. Cuối năm 2024, sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao tại TP Đà Nẵng và đang tiếp tục hành trình chinh phục OCOP 5 sao. Mới đây, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đã ký quyết định chứng nhận “Xơ mướp mỹ nghệ Mộc Xơ” là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp thành phố năm 2025.

Đến nay, chị Thư đã nghiên cứu và cho ra khoảng 20 loại sản phẩm khác nhau như, bộ sản phẩm cho nhà bếp, nhà tắm, đồ gặm cho thú cưng, cùng những sản phẩm khác như đèn ngủ, miếng lót giày… Trung bình mỗi tháng cơ sở Mộc Xơ xuất khẩu hơn 10.000 sản phẩm sang các thị trường Mỹ, Canada, Úc và các nước châu Âu. Doanh thu hằng tháng của cơ sở đạt hơn 200 triệu đồng.

Lãnh đạo Hội LHPN TP Đà Nẵng tham quan quy trình sản xuất của dự án Xơ mướp Mộc Xơ của chị Võ Thị Ngọc Thư

Lý giải về sự ưa chuộng của thị trường quốc tế, chị Thư cho biết, các quốc gia phát triển đặc biệt coi trọng tiêu chuẩn về môi trường và sức khỏe. Sản phẩm xơ mướp thủ công của Việt Nam hoàn toàn đáp ứng được xu hướng tiêu dùng xanh. Song để có được kết quả trên, chị Thư đã tích cực áp dụng chuyển đổi số, bán hàng qua các sàn thương mại điện tử như Amazon, Shopee, Lazada và đầu tư truyền thông mạnh mẽ trên website, cũng như tại các hội chợ xúc tiến thương mại, du lịch. Đặc biệt, vào tháng 4/2024, Mộc Xơ đã ghi dấu ấn khi trở thành 1 trong 5 doanh nghiệp của TP Đà Nẵng ký kết hợp tác phát triển dự án cùng thành phố Goyang (Hàn Quốc).

Bên cạnh việc duy trì xuất khẩu, chị Thư xác định tiếp tục mở rộng thị trường trong nước. “Hiện tại, đơn hàng trong nước và xuất khẩu tương đương nhau. Tại “Triển lãm sản phẩm đặc trưng, tiêu biểu theo định hướng xuất khẩu của TP Đà Nẵng năm 2026”, hàng bán rất chạy. Nhiều đơn vị du lịch, trường học đã liên kết với dự án nhằm có các hoạt động trải nghiệm cho học sinh, cùng du khách tham quan vùng trồng, cũng như quá trình sản xuất” - chị Thư cho hay.

Đánh giá về tính hiệu quả của dự án, bà Nguyễn Thị Huyền - Phó chủ tịch Hội LHPN TP Đà Nẵng - nhận định, sản phẩm xơ mướp Mộc Xơ là minh chứng cho tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, vừa mang tính nhân văn, vừa có giá trị kinh tế cao. Việc kết nối với nông dân để tạo nguồn nguyên liệu sạch không chỉ đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng, mà còn tạo việc làm ổn định cho phụ nữ địa phương. Hội LHPN cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ vay vốn để dự án mở rộng quy mô sản xuất trong tương lai.

Lê Đình Dũng