Phụ nữ TPHCM không đơn độc trên hành trình làm mẹ

Lúc 9g ngày 10/5, Báo Phụ nữ TPHCM phối hợp với Hội LHPN TPHCM đã tổ chức chương trình tọa đàm truyền hình (talk show) Phụ nữ thời đại mới năm 2026 số 2, với chủ đề “Làm mẹ - hành trình từ bỡ ngỡ đến tự tin”.

Chương trình nhằm tạo diễn đàn trao đổi, chia sẻ những vấn đề thiết thực trong hành trình lần đầu làm mẹ, với sự tham dự và điều hành (host) của thạc sĩ Đỗ Thị Nam Phương - Trưởng trung tâm Truyền thông, Bệnh viện Đại học y dược TPHCM, cùng các khách mời: bà Lê Thị Kim Thu - Thành ủy viên, Phó chủ tịch Hội LHPN TPHCM, thạc sĩ Phạm Chánh Trung - Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, bác sĩ Đoàn Trịnh Nhã Khanh (Hội Nhi khoa Việt Nam).

Các diễn giả tham gia chương trình

Theo ông Phạm Chánh Trung - Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, sau sáp nhập TPHCM là một siêu đô thị với khoảng 14 triệu dân. Trong bối cảnh hiện nay, về mức sinh thấp (TFR = 1,51), xu hướng “Kết hôn muộn (30 tuổi), Sinh con muộn, Sinh ít con” đang dần trở nên phổ biến.

Vậy các gia đình trẻ đang e dè điều gì, lo lắng điều gì? Qua tìm hiểu cho thấy, các nguyên nhân ngại sinh con gồm: Áp lực tài chính trong việc nuôi dạy con (chi phí nhà ở, sinh hoạt đời sống, y tế, giáo dục, vui chơi giải trí... ) khá cao ở một đô thị lớn như TPHCM.

Tiếp đó là sự thay đổi quan điểm về kết hôn và sinh con. Hiện nay người trẻ gặp phải những áp lực và sự cạnh tranh trong công việc, khả năng phát triển bản thân, nên họ cân nhắc việc ổn định sự nghiệp rồi mới kết hôn và sinh con. Bên cạnh đó, các cặp vợ chồng trẻ, đặc biệt là người phụ nữ cũng gặp áp lực sau thời gian sinh con và quay trở lại với công việc.

Mặt khác, sự an tâm về khả năng phát triển của con cái như liên quan đến chất lượng môi trường sống như: các vấn đề môi trường ô nhiễm, thực phẩm bẩn, thiếu sân chơi cho trẻ em, bạo lực học đường, dịch bệnh... cũng ảnh hưởng 1 phần đến tâm lý của người trẻ.

Cuối cùng, chính là sự chia sẻ trách nhiệm gia đình trong việc nuôi dạy con cái. Như vậy, tôi cho rằng để biến “e dè” thành “động lực”, điều quan trọng nhất là phải chuyển cảm nhận của các gia đình trẻ từ “sợ gánh nặng” sang “thấy có chỗ dựa”. Thực tế, các cặp vợ chồng trẻ còn do dự không phải vì họ không muốn có con, mà đang lo về những việc mà tôi đã phân tích. Khi những nỗi lo đó được giải tỏa bằng các chính sách hỗ trợ cụ thể và thiết thực, thì tâm lý sẽ thay đổi, từ cân nhắc sang sẵn sàng, từ lo lắng sang an tâm.

Ông Phạm Chánh Trung - Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM

Thế còn về những chính sách để hỗ trợ cho các phụ nữ trong hành trình làm mẹ thì sao, thưa ông? - Thạc sĩ Đỗ Thị Nam Phương - Trưởng trung tâm Truyền thông, Bệnh viện Đại học y dược TPHCM đặt câu hỏi.

Ông Phạm Chánh Trung cho biết: "Hiện nay, TPHCM đang từng bước xây dựng những trợ lực rất rõ ràng cho các gia đình trẻ. Cụ thể, để chuẩn bị cho hành trang của một gia đình trẻ, Hội LHPN TPHCM đã và đang triển khai Chương trình tập huấn kiến thức Tiền hôn nhân. Ngành Y tế cũng đã và đang triển khai chương trình hỗ trợ tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn, chương trình sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh (hỗ trợ cho các đối tượng người nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, đối tượng sống tại xã đảo Thạnh An, đặc khu Côn Đảo); khởi động chương trình khám sức khỏe toàn dân (khám sức khỏe định kỳ hàng năm cho người dân) như định kỳ khám sức khỏe học đường, sức khỏe răng miệng giúp người dân được chăm sóc và bảo vệ sức khỏe tốt hơn. Hỗ trợ 100% học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông ở tất cả các cấp học (Nghị quyết 41/2025/NQ-HĐND).

Thành phố cũng đặc biệt chú trọng xây dựng nhà trẻ, trường mẫu giáo, trường học tại các khu chế xuất, khu công nghiệp để công nhân và người lao động trẻ yên tâm gửi con. Hỗ trợ miễn phí bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi. Hỗ trợ trực tiếp cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, giúp giảm áp lực chi phí ban đầu.

Thạc sĩ Đỗ Thị Nam Phương - Trưởng trung tâm Truyền thông, Bệnh viện Đại học y dược TPHCM

Từ 1/7/2026, dấu ấn trợ lực đặc biệt khi Luật Dân số có hiệu lực, trong đó điều 13 về Quyền và nghĩa vụ của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trong việc sinh con, chăm sóc sức khỏe sinh sản được quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng.

Bên cạnh đó là điều 14 - để duy trì mức sinh phù hợp thì trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con; Hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế; Ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở đối với người có từ hai con đẻ trở lên.

Như vậy khi Luật Dân số có hiệu lực, thành phố sẽ có những giải pháp điều chỉnh để hướng sự đồng bộ hơn về chính sách như, hỗ trợ tài chính, nhà ở, việc làm… để người dân yên tâm sinh con.

Điểm quan trọng là cách tiếp cận đã thay đổi: không còn chỉ “khuyến khích sinh”, mà là đồng hành cùng các cặp vợ chồng trẻ trong suốt hành trình làm cha mẹ. Tôi tin rằng, khi người trẻ nhận ra rằng họ không đơn độc, phía sau họ là chính sách, là hệ thống y tế, là sự hỗ trợ của xã hội, thì những e dè ban đầu sẽ dần được thay thế bằng sự tự tin.
Và khi đó, việc đón thêm một thành viên mới sẽ không còn là một quyết định đầy áp lực, mà trở thành một lựa chọn tích cực, mang lại niềm vui và ý nghĩa cho mỗi gia đình.

Trong khi đó, nói về sự chuẩn bị tâm lý theo các chính sách khuyến sinh trước "cuộc chiến" bỉm sữa, bác sĩ Đoàn Trịnh Nhã Khanh - Hội Nhi khoa Việt Nam cho biết, năng lượng tích cực thì phải đến từ một người mẹ tích cực, và để tích cực được thì tôi chia sẻ với các mẹ 3 điều sau:

Thứ nhất là ở bản thân: Mình là người mẹ tốt nhất đối với con của mình. Không ai hiểu con bằng mẹ, trong nhi khoa có một câu rằng “Bà mẹ luôn đúng” là vì vậy.

Thứ hai là ở con mình: Con mình đang ở giai đoạn nào, với những đặc điểm gì. Ví dụ trẻ sơ sinh sẽ thức đêm, khóc nhiều, bú liên tục… đó là bình thường chứ không phải mình chăm không tốt.

Thứ ba là con mình sắp bước vào giai đoạn gì để mình chuẩn bị trước. Ví dụ chuẩn bị ăn dặm, mọc răng, đi nhà trẻ… Nếu mình không chuẩn bị thì sẽ luôn thấy mọi thứ như một “cuộc khủng hoảng.

Nuôi con không cần hoàn hảo, chỉ cần hiểu con và hiểu chính mình là đã đi được một nửa hành trình. Còn nếu mẹ chưa biết thì hãy tin, cứ mù quán tin bản thân mình là người mẹ tốt; dù sao mẹ cũng là lần đầu làm mẹ mà.

Bác sĩ Đoàn Trịnh Nhã Khanh - Hội Nhi khoa Việt Nam

Hiện nay, nhiều phụ nữ sau sinh không chỉ gặp áp lực về kinh tế mà còn chịu căng thẳng tâm lý, mất cân bằng giữa công việc và chăm con. Với vai trò là “tổ ấm lớn” của chị em phụ nữ thành phố, Thạc sĩ Đỗ Thị Nam Phương đã đặt câu hỏi với bà Lê Thị Kim Thu - Thành ủy viên, Phó chủ tịch Hội LHPN TPHCM về những hoạt động thiết thực nào để tiếp sức, hỗ trợ phụ nữ phục hồi sức khỏe tinh thần, kết nối cộng đồng và yên tâm quay trở lại cuộc sống, công việc cũng như giúp chị em hiện đại vừa giỏi việc nước, đảm việc nhà, vừa tự tin sinh thêm con mà vẫn có thời gian chăm lo cho bản thân mình.

Trao đổi về vấn đề này, bà Lê Thị Kim Thu cho biết: "Tôi nghĩ rằng, phụ nữ sau sinh hôm nay đang đối diện với rất nhiều áp lực mà đôi khi rất khó nói thành lời. Có những chị em ban ngày vẫn đi làm, vẫn chăm con, vẫn cố gắng chu toàn gia đình, nhưng bên trong lại rất mệt mỏi, dễ tủi thân và cảm thấy mình đang “đánh mất chính mình”. Vì vậy, với vai trò là tổ chức đại diện, chăm lo cho phụ nữ Thành phố, Hội LHPN TPHCM luôn mong muốn trở thành một “điểm tựa tinh thần” để chị em cảm thấy rằng trên hành trình làm mẹ, mình không hề đơn độc.

Bà Lê Thị Kim Thu - Thành ủy viên, Phó Chủ tịch Hội LHPN TPHCM.

Chúng tôi hiểu rằng phụ nữ hiện đại hôm nay đang cùng lúc đảm nhận rất nhiều vai trò: là người lao động, người mẹ, người vợ, người chăm sóc gia đình và cũng là người cần được yêu thương, chăm sóc chính mình. Vì vậy, các hoạt động của Hội luôn hướng đến mục tiêu giúp chị em “giảm áp lực - tăng kết nối - thêm tự tin”.

Hiện nay, các cấp Hội đang duy trì nhiều mô hình như: Câu lạc bộ xây dựng gia đình hạnh phúc, các tổ tư vấn cộng đồng, câu lạc bộ tiền hôn nhân - làm cha mẹ, các chuyên đề chăm sóc sức khỏe sinh sản, nuôi dạy con khoa học, chăm sóc sức khỏe tinh thần cho phụ nữ sau sinh… Hội cũng tăng cường kết nối với các chuyên gia tâm lý, bác sĩ, bệnh viện, trung tâm chăm sóc sức khỏe để tổ chức các buổi tư vấn trực tiếp và trực tuyến, giúp chị em có thể dễ dàng tiếp cận kiến thức đúng, giảm bớt hoang mang trong quá trình mang thai, sinh con và nuôi con nhỏ.

Bên cạnh đó, Hội cũng đẩy mạnh các hoạt động truyền thông về chia sẻ trách nhiệm gia đình giữa vợ và chồng, bởi chăm con hay vun vén tổ ấm không phải là trách nhiệm riêng của người phụ nữ. Khi phụ nữ được đồng hành, được thấu hiểu và được san sẻ, họ sẽ có thêm sự an tâm để sinh con, nuôi con và tận hưởng hạnh phúc làm mẹ một cách nhẹ nhàng hơn. Tôi nghĩ điều quan trọng nhất mà Hội mong muốn mang lại cho chị em không phải là hình mẫu “phụ nữ hoàn hảo”, mà là giúp mỗi người phụ nữ cảm thấy mình được yêu thương, đủ tự tin và đủ hạnh phúc trong hành trình của riêng mình.

Nói về vai trò của những "ông bố bỉm sữa" trong gia đình, ông Phạm Chánh Trung cho biết: "Tôi cũng là một người cha của hai con. Hình ảnh ông bố bỉm sữa cho thấy ngày càng có rất nhiều nam giới chủ động tham gia chăm sóc con cái (thay tã, địu con, tắm cho con, đưa con đi chơi). Như vậy, người cha không chỉ là trụ cột mà còn là người đồng hành cùng phụ nữ chăm sóc gia đình. Tỷ lệ mức sinh thấp ở TPHCM đã cho thấy người phụ nữ rất e dè do các áp lực của cuộc sống. Nếu được người chồng đồng hành, chia sẻ thì họ sẽ bớt áp lực hơn và từ đó tự tin hơn khi quyết định sinh con. Sự đồng hành của người chồng còn giúp nuôi dạy con tốt hơn, gia đình phát triển hơn trong xã hội hiện đại. Hình ảnh ông bố bỉm sữa là hình ảnh rất dễ thương. Những người làm công tác quản lý nhà nước sẽ tiếp tục lan toả hình ảnh đẹp này để truyền thông tới mọi người".

Bà Lê Thị Kim Thu tiếp lời: "Câu trả lời của anh Phạm Chánh Trung cho thấy anh là người bố rất tinh tế và trách nhiệm. Đôi khi những việc làm rất nhỏ từ người chồng như hỗ trợ, hỏi han, động viên, phụ giúp vợ pha sữa cho con, ban đêm chủ động đặt đồng hồ dậy pha sữa cho con, ẵm con khi con khóc để vợ có thể nghỉ ngơi tốt hơn chính là nguồn động viên lớn đối với người phụ nữ. Sau khi vợ thay tã cho con thì chồng đem bỏ sọt rác chẳng hạn. Trong bữa ăn, không cần để vợ nhắc, quan tâm, để ý đến vợ xem vợ ăn ít quá thì mua thêm đồ ăn cho vợ. Người vợ sẽ thấy rất hạnh phúc khi được chồng hiểu, thông cảm và chia sẻ như thế. Nếu vợ thức đêm trông con thì hôm sau chồng hãy bù đắp, trông con để vợ có thời gian phục hồi sức khoẻ và tinh thần".

Tại chương trình, Báo Phụ Nữ cũng đã nhận nhiều câu hỏi từ phía bạn đọc: Anh Nguyễn Đạt (ở phường Bình Phú) hỏi: "Tôi là một người chồng có vợ đang mang thai tháng cuối. Các chuyên gia có thể cho những người làm bố như tôi lời khuyên: Trong 1-2 tháng đầu khi vợ ở cữ, đâu là 3 việc thiết thực nhất mà người chồng cần chủ động làm để giúp vợ giảm bớt bỡ ngỡ, tự tin hơn và cảm thấy luôn có một điểm tựa vững chắc trong gia đình?"

Bác sĩ Đoàn Trịnh Nhã Khanh trả lời: "Các ông bố nên cập nhật một số kiến thức về em bé, cập nhật từ bác sĩ trước khi đón bé từ bệnh viện về. Bao nhiêu lâu em bé cần bú một lần, tiếng khóc thế nào là đói, là cần thay tã. Với các mẹ trải qua sinh nở rất yếu, nhạy cảm về tâm lý, áp lực, thậm chí có thể trầm cảm sau sinh. Chính vì vậy người bố cần luôn thể hiện mình hiện diện ở đây và sẵn sàng giúp đỡ em bất cứ khi nào em cần".

Theo ông Phạm Chánh Trung, các người vợ trẻ không đơn độc một mình. Thành phố hiện có những chính sách khuyến sinh hay chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, tầm soát sơ sinh tại cơ sở để các gia đình bớt lo lắng về chi phí và y tế. Trước hết, về chính sách hỗ trợ tài chính, Thành phố đã ban hành các chính sách rất cụ thể (Nghị quyết 32): "Phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ một lần 5 triệu đồng; Đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, đối tượng sống tại xã đảo, đặc khu được hỗ trợ chi phí tầm soát trước sinh và sơ sinh 2 triệu đồng".

Đây không phải là số tiền lớn so với chi phí nuôi dạy một đứa trẻ, nhưng chính sách này mang tính chất khuyến khích, động viên, góp một phần vào chi phí ban đầu khi sinh con, đặc biệt với các gia đình trẻ.

Về chăm sóc sức khỏe sinh sản và tầm soát sơ sinh, Thành phố đang triển khai chương trình tầm soát, chẩn đoán, điều trị bệnh tật trước sinh và sơ sinh đã và đang được triển khai tại tất cả các cơ sở y tế Sản - Nhi trên địa bàn Thành phố với những phương pháp, kỹ thuật hiện đại, tiên tiến so với khu vực và thế giới với mục tiêu là phát hiện, để can thiệp, điều trị sớm các dị tật bẩm sinh trong giai đoạn bào thai và sơ sinh nhằm giảm thiểu các rủi ro cho trẻ ngay từ khi chào đời để góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Điều quan trọng hơn là cách tiếp cận của chính sách về Y tế đã có sự thay đổi. Không chỉ hỗ trợ tiền, mà hướng đến giảm nỗi lo tổng thể khi làm cha mẹ, bao gồm: Tiếp cận dịch vụ y tế sớm và liên tục; Hỗ trợ chi phí khám sức khỏe trước khi kết hôn ngay từ đầu cuộc hôn nhân; Miễn, giảm chi phí khám, sàng lọc trước sinh - sơ sinh; Thực hiện việc khám sức khỏe định kỳ đối với người dân hàng năm; Tăng cường tư vấn, hướng dẫn chăm sóc thai kỳ và trẻ nhỏ.

Thời gian tới khi văn bản hướng dẫn triển khai Luật Dân số được thông qua và có hiệu lực thi hành, Chi cục Dân số sẽ tiếp tục nghiên cứu và trao đổi với các Sở, Ban ngành và các bên liên quan tiếp tục tham mưu cấp thẩm quyền ban hành các chính sách hỗ trợ cho các cặp vợ chồng trong quá trình mang thai, sinh con và đặc biệt là các giải pháp về hỗ trợ điều kiện chăm sóc con cái (an sinh xã hội, hỗ trợ về giáo dục, y tế, đời sống, nhà ở xã hội, thuế thu nhập cá nhân…).

Tôi cũng muốn chia sẻ thêm rằng, thực tế hiện nay nhiều người trẻ còn e ngại sinh con do chi phí nuôi dạy và áp lực cuộc sống. Các chính sách này chính là một bước đi nhằm giảm bớt rào cản đó, giúp các gia đình yên tâm hơn khi quyết định sinh con.

Có thể nói, Thành phố đang từng bước chuyển từ cách làm “khuyến sinh đơn thuần” sang xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ làm cha mẹ. Khi người dân cảm thấy việc sinh con không còn là gánh nặng quá lớn về tài chính và y tế, thì họ sẽ tự tin hơn trong hành trình làm cha, làm mẹ, đúng với tinh thần của chương trình diễn đàn hôm nay.

Bà Lê Thị Kim Thu cho biết thêm: "Trong hành trình để làm mẹ từ bỡ ngỡ đến tự tin, người phụ nữ trước đó đã chuẩn bị tâm lý sẽ thay đổi cả cuộc đời (con gái lấy chồng đã là sự thay đổi, nay làm mẹ lại thay đổi lớn hơn nữa) thì đương nhiên cần sự đồng hành của bạn đời của mình. Trước tiên, người bạn đời cần đồng hành cùng thì người phụ nữ mới cảm thấy không đơn độc. Ngoài ra, tôi rất chia sẻ với tâm lý của nhiều gia đình trẻ hiện nay khi nghĩ đến chuyện sinh con. Áp lực về chi phí nuôi dạy con, quỹ thời gian hạn hẹp hay nỗi lo thiếu người hỗ trợ là những điều rất thực tế. Và chính vì hiểu điều đó nên Hội LHPN Thành phố xác định rằng, khuyến sinh không thể chỉ là lời kêu gọi, mà phải bằng sự đồng hành cụ thể, để phụ nữ cảm thấy an tâm và có niềm tin khi xây dựng gia đình.

Trong thời gian tới, Hội sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành, các đơn vị để mở rộng nhiều hoạt động hỗ trợ phụ nữ và gia đình trẻ như chăm sóc sức khỏe sinh sản, tư vấn tiền hôn nhân, kỹ năng làm cha mẹ, kết nối các dịch vụ chăm sóc trẻ em, hỗ trợ phụ nữ tiếp cận việc làm và nâng cao chất lượng đời sống gia đình.

Điều mà chúng tôi hướng tới không chỉ là “khuyến khích sinh con”, mà là góp phần xây dựng một môi trường sống thân thiện với phụ nữ và trẻ em - nơi người mẹ cảm thấy mình được quan tâm, được san sẻ và được bảo vệ.

Tôi nghĩ rằng, một em bé sinh ra không chỉ cần điều kiện vật chất, mà còn cần một mái ấm có yêu thương, có sự đồng hành của cha mẹ và sự nâng đỡ từ cộng đồng. Vì vậy, Hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối để các gia đình trẻ không cảm thấy cô đơn trong hành trình nuôi dạy con. Và tôi tin rằng, dù cuộc sống hiện đại có nhiều áp lực, nhưng con cái vẫn luôn là niềm hạnh phúc rất đặc biệt của mỗi gia đình. Khi xã hội cùng chung tay chăm lo tốt hơn cho phụ nữ và trẻ em, thì các gia đình trẻ sẽ có thêm động lực, thêm niềm vui và sự tự tin để đón thêm những thiên thần nhỏ đến với cuộc sống của mình.

Chương trình được phát trực tiếp (live stream) từ 9g đến 10g ngày 10/5 trên kênh YouTube, trên trang Facebook (fanpage) và phiên bản điện tử Báo Phụ nữ TPHCM (phunuonline.com.vn), trên fanpage của Hội LHPN TPHCM và hội LHPN các cấp của TPHCM. Mời quý độc giả cùng đón xem.

Bà Lý Việt Trung - Tổng biên tập Báo Phụ Nữ TPHCM (ngoài cùng, bên phải) tặng hoa cảm ơn các diễn giả. Ảnh: Huỳnh Tú

Bạn đọc có thể đặt câu hỏi cho các đại biểu dự talk show qua email toasoan@baophunu.org.vn hoặc qua số điện thoại 0913159315. Rất mong nhận được sự quan tâm, theo dõi và tương tác của quý bạn đọc.

Thanh Huyền

Ảnh: Nguyễn Quang