Chạy đua với thời gian để giữ rừng

Phóng viên: Thưa ông, mùa khô 2025-2026 được dự báo rất khắc nghiệt. Ngành lâm nghiệp đang đối diện những nguy cơ lớn nào về cháy rừng?

Ông Nguyễn Hữu Thiện: Điều đáng lo nhất hiện nay không chỉ là nắng nóng mà còn là sự cực đoan nối tiếp nhau của thời tiết. Sau các đợt mưa lũ lớn là những chuỗi ngày khô hạn kéo dài khiến rừng nhanh chóng chuyển sang trạng thái rất dễ tổn thương. Giai đoạn từ cuối năm trước sang đầu năm sau chính là thời điểm nhạy cảm nhất, khi chỉ cần một tác động nhỏ cũng có thể gây cháy.

Nguy cơ cháy rừng lớn nhất là ở khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long. Ở miền Tây Nam Bộ, hạn, mặn khiến nhiều cánh rừng khô kiệt, kênh rạch cạn nước, làm mất đi nguồn nước chữa cháy tại chỗ. Khi xảy ra cháy trong điều kiện này, việc khống chế đám cháy ngay từ đầu là vô cùng khó khăn. Với rừng miền Bắc, hậu quả của cơn bão Yagi năm 2024 vẫn còn nguyên. Lượng lớn cành cây gãy đổ, lá khô, thực bì chưa thể xử lý đã phủ kín nhiều khu rừng, chỉ cần một tàn lửa nhỏ là có thể gây cháy lớn, cháy lan.

* Theo ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất trong thực tế phòng cháy, chữa cháy (PCCC) rừng mà lực lượng kiểm lâm đang phải tháo gỡ?

- Chúng tôi đang phải tháo gỡ đồng thời 3 điểm nghẽn lớn. Thứ nhất, địa hình và hạ tầng. Phần lớn rừng đặc dụng, rừng phòng hộ nằm ở khu vực núi cao, bị chia cắt mạnh. Sau các đợt bão, lũ năm 2024, nhiều tuyến đường tuần tra, đường băng cản lửa ở một số tỉnh thành phía Bắc bị sạt lở nghiêm trọng. Khi xảy ra cháy, phương tiện chuyên dụng không thể tiếp cận đám cháy, lực lượng chữa cháy phải đi bộ nhiều giờ vào rừng nên khó dập lửa ngay từ đầu.

Thứ hai, nguồn lực và trang thiết bị. Lực lượng kiểm lâm còn mỏng so với diện tích quản lý, kinh phí cho chòi canh, bể chứa nước, máy bơm công suất lớn và phương tiện cơ động phù hợp địa hình vẫn còn hạn chế. Không ít nơi huy động được đông người nhưng thiếu công cụ chuyên dụng nên hiệu quả chữa cháy chưa cao. Thứ ba, áp lực từ hoạt động dân sinh. Việc đốt nương rẫy, đốt thực bì, vào rừng lấy mật ong, thu lượm phế liệu hay thắp hương, đốt vàng mã ở các khu tâm linh trong rừng vẫn tiềm ẩn nguy cơ rất lớn.

* Trước những thách thức đó, ngành lâm nghiệp làm gì để PCCC rừng hiệu quả hơn, thưa ông?

- Chúng tôi vẫn kiên định phương châm “4 tại chỗ” nhưng yêu cầu phải nâng lên mức chủ động tuyệt đối, nghĩa là không chờ đến khi xảy ra cháy mới huy động lực lượng mà phải chuẩn bị ngay từ khi rừng còn xanh.

Chúng tôi yêu cầu các địa phương rà soát phương án PCCC rừng đến từng chủ rừng, từng hộ dân. Nhiều nơi đã kiện toàn các tổ đội quần chúng, tổ chức trực xuyên suốt mùa khô để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Việc diễn tập cũng là yêu cầu bắt buộc bởi lực lượng chữa cháy rừng cần phải hiểu rất rõ địa hình, hướng gió và đặc điểm thảm thực vật. Trong quá trình đi cơ sở, chúng tôi rất trăn trở khi thấy áp lực đè nặng lên vai lực lượng trực tiếp giữ rừng. Có kiểm lâm viên phải trực nhiều ngày liền trong rừng sâu, ăn vội bữa cơm nắm, ngủ tạm trong chòi canh giữa cao điểm nắng nóng.

Chữa cháy rừng là cuộc chạy đua với thời gian, cũng là cuộc chạy đua với sức người.

* Theo ông, đâu là hướng đi bền vững để giảm nguy cơ cháy rừng, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt?

- Về kỹ thuật, chúng tôi đang thúc đẩy các giải pháp lâm sinh bền vững như xử lý thực bì có kiểm soát, xây dựng các dải cây xanh cản lửa hay chuyển rừng trồng thuần loài sang rừng hỗn giao đa tầng tán để rừng có khả năng giữ ẩm và tự đề kháng tốt hơn với lửa. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là con người. Rừng chỉ thực sự an toàn khi người dân coi đó là tài sản của chính mình, gắn với sinh kế hợp pháp và bền vững. Rừng là tài sản quốc gia, là môi trường sống của hôm nay và là di sản cho mai sau. Trong cuộc chiến với lửa rừng, không thể thiếu sự chung tay của cộng đồng. Bảo vệ rừng cũng chính là bảo vệ cuộc sống và tương lai của chính chúng ta.

* Xin cảm ơn ông.

Hồng Thanh (thực hiện)