Cần tăng cường quản lý tình trạng lạm dụng thuốc “cỏ cháy” ở miền Trung

Bờ ruộng khô cháy vì thuốc diệt cỏ

Thời điểm này, nông dân các tỉnh miền Trung đang tập trung làm đất, chuẩn bị gieo cấy vụ lúa xuân. Thay vì phát cỏ, cuốc đất đắp bờ, nhiều người đã dùng thuốc diệt cỏ. Đi dọc những cánh đồng ở các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh… không khó để bắt gặp những bờ thửa bị nhuốm màu vàng sau khi phun thuốc “cỏ cháy”. Không chỉ những thửa ruộng xa khu dân cư, thuốc “cỏ cháy” còn được phun ngay sát nhà, ven đường.

Theo một số người dân, thuốc “cỏ cháy” cho hiệu quả gần như tức thì. Chỉ một thời gian ngắn sau khi phun, những đám cỏ xanh nhanh chóng úa vàng rồi chết khô. Rẻ tiền, dễ mua, hiệu quả nhìn thấy rõ trước mắt, nên loại thuốc này được nhiều người ví như một phép màu và việc sử dụng nhanh chóng lan rộng, những bờ ruộng dần bị cháy khô vì hóa chất. Bà N.T.T. - 55 tuổi, trú xã Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An - nói: “Chỉ sau 2-3 ngày phun là cỏ sẽ ngả vàng và chết khô. Cỏ mọc nhanh lắm, cắt không xuể được, trong khi người dân không có thời gian đi cắt cỏ, cuốc bờ như trước”.

Bờ ruộng nhuốm màu vàng ố, cháy khô sau khi được phun thuốc “cỏ cháy”

Bà T. cho hay, vợ chồng bà đã lớn tuổi, sức khỏe không còn dẻo dai nữa. Nếu phát cỏ, cuốc bờ theo cách thủ công, phải mất cả tuần mới xong 5 sào ruộng. Trong khi chỉ cần khoảng 200.000 đồng mua thuốc diệt cỏ, phun trong 1 buổi là bờ ruộng sạch trơn. Trước đây cỏ trên bờ ruộng còn được cắt về làm thức ăn cho gia súc, trâu bò ra đồng gặm cỏ cũng là chuyện quen thuộc. Nhưng nay chăn nuôi nhỏ lẻ hầu như không còn, nhiều hộ chỉ làm 1 vụ lúa rồi bỏ ruộng hoang thời gian dài, cỏ dại vì thế mọc um tùm. Trong điều kiện sức người hạn chế, việc dọn cỏ thủ công trở nên quá sức, khiến không ít nông dân phải dựa vào thuốc diệt cỏ.

Tranh thủ thời gian dùng cuốc vun đất đắp bờ ruộng, bà Trần Thị Cúc - 60 tuổi, trú xã Đại Huệ, tỉnh Nghệ An - cho biết, các thửa ruộng xung quanh đã sạch cỏ nhờ phun thuốc “cỏ cháy”. Song, bà vẫn chọn cách dọn thủ công vì lo ngại thuốc sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe. “Dùng cuốc đắp đất lên bờ ruộng để cỏ chết sẽ mất nhiều thời gian, lại không diệt hết cỏ như phun thuốc. Tuy nhiên, người dân cũng không biết mức độ độc hại của thuốc cỏ ra sao, ngấm vào đất, vào lúa… thì sau đó mình ăn vào sẽ không an tâm” - bà Cúc chia sẻ.

Hiệu quả thấy ngay của thuốc “cỏ cháy” lại khiến nhiều người giật mình, lo sợ. Anh Nguyễn Đinh Thông - 50 tuổi, trú xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An - cho biết, nhìn những bờ ruộng cháy vàng, nhiều người không khỏi đặt câu hỏi “hóa chất sẽ đi đâu sau khi cỏ chết?”. Tôi sợ nhất là thuốc ngấm vào đất, theo nước chảy ra sông, rồi vào nguồn nước sinh hoạt. Thấy phun xong không cây gì sống nổi, ai mà không lo. Không rõ việc người dân sử dụng thuốc để diệt cỏ bờ như vậy có bị cấm hay không, nhưng gia đình tôi không sử dụng.

Bà Trần Thị Cúc (xã Đại Huệ, tỉnh Nghệ An) cắt cỏ, đắp đất lên bờ ruộng để diệt cỏ theo phương pháp truyền thống

Nguy cơ mất cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng

Tình trạng bờ ruộng bị “đốt cháy” bằng thuốc diệt cỏ cũng xuất hiện nhiều trên các cánh đồng ở các xã Thạch Xuân, Cẩm Duệ, Lộc Hà… tỉnh Hà Tĩnh. Những sinh vật từng gắn bó với đồng lúa nay dần biến mất, làm dấy lên nghi ngại về sự mất cân bằng sinh thái. Có người thậm chí băn khoăn khi nguồn lợi thủy sản như cá, lươn… được đánh bắt ở những cánh đồng từng phun thuốc “cỏ cháy” có còn an toàn khi ăn hay không. Trước thực trạng trên, chính quyền nhiều xã đã đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến cáo người dân hạn chế và không lạm dụng thuốc hóa học, đồng thời khuyến khích áp dụng các biện pháp cơ học như cắt cỏ, cuốc bờ.

Bà Hồ Thị Thủy - Trưởng phòng Bảo vệ thực vật, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi tỉnh Hà Tĩnh - cho biết, thuốc “cỏ cháy” thực chất là thuốc trừ cỏ không chọn lọc, chứa các hoạt chất như glufosinate ammonium, diquat dibromide… Các loại thuốc thương phẩm hiện có trên thị trường gồm: Kanup 480SL, Sunsin 200SL, Kamup 150SL, Basta 15SL, Rồng Đỏ 200SL, Lưỡi Cày 200SL, Cỏ Cháy 200SL… Loại thuốc này được hướng dẫn sử dụng để diệt cỏ dại trên những diện tích khai hoang hoặc trên một số cây trồng lâu năm như cao su, cà phê, mía, hồ tiêu…

Thuốc diệt cỏ không chọn lọc có độc tính cao, thời gian tồn lưu trong đất dài hơn các loại thuốc diệt cỏ chọn lọc. Đặc biệt, thuốc “cỏ cháy” có khả năng tiêu diệt hầu hết các loài thực vật. Khi được phun trên bờ ruộng, đặc biệt ở khu vực gần khu dân cư, lượng thuốc thực sự tác động làm cỏ chết chỉ chiếm một phần, phần còn lại thấm xuống đất, theo nước lan ra môi trường xung quanh. Hóa chất tích tụ lâu ngày có nguy cơ phá vỡ cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng, làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt. Đến nay, chưa có nghiên cứu đầy đủ nào khẳng định mức độ tồn dư hóa chất của thuốc “cỏ cháy” trong nông sản và tác động lâu dài đến sức khỏe con người. Song, thực tế cho thấy việc sử dụng tràn lan, không đảm bảo thời gian cách ly có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đất và các loài sinh vật đồng ruộng.

Ông Trần Hùng - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi tỉnh Hà Tĩnh - cho rằng, để chuẩn bị cho vụ lúa xuân, đơn vị đã ban hành văn bản hướng dẫn người dân sử dụng thuốc diệt cỏ theo nguyên tắc “4 đúng”, gồm đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng đối tượng và đúng thời điểm. Tuy nhiên, thực tế vẫn có nhiều nông dân sử dụng thuốc “cỏ cháy” để phun trên bờ ruộng để tiết kiệm công lao động. Theo quy định, hành vi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng hướng dẫn có thể bị xử phạt hành chính từ 200.000-500.000 đồng. Tuy nhiên, hiện nay biện pháp chủ yếu vẫn là vận động, tuyên truyền để người dân hiểu và tự thay đổi thói quen.

Phan Ngọc