Tăng tốc hoàn thành các công trình chống ngập ở TPHCM

Gấp rút hoàn thành nhiều dự án chống ngập

Ngay sau cơn mưa hồi đầu tháng Năm, khu vực chợ Thủ Đức liền bị ngập nặng, khiến nhiều xe bị chết máy. Đây là một trong những “rốn ngập” của TPHCM hàng chục năm qua. Mỗi khi mưa lớn, nhiều tuyến đường quanh chợ như Dương Văn Cam, Kha Vạn Cân, Đặng Thị Rành, Hồ Văn Tư, Tô Ngọc Vân… thường xuyên ngập sâu khiến giao thông hỗn loạn, tiểu thương buôn bán khó khăn.

Sống gần chợ Thủ Đức và có sạp hàng trong chợ, ông Đỗ Văn Thắng than: “Cứ vào mùa mưa, người dân lại lo ngập. Những hôm mưa to, nước ngập quá nửa bánh xe máy, khách không dám vào chợ. Buôn bán đang ế mà mưa ngập nữa thì coi như ế toàn tập”. Theo ông, việc hoàn thành dự án xây mới cống rạch Cầu Ngang đã giúp giải quyết được phần nào tình trạng ngập nhưng việc chậm nạo vét rạch khiến dòng chảy vẫn bị tắc, làm giảm hiệu quả tiêu thoát nước.

Đường Đặng Thị Rành khu vực chợ Thủ Đức thường xuyên bị ngập nặng nên người dân nơi đây rất mong các dự án chống ngập sớm hoàn thiện - Ảnh: Tứ Quý (chụp đầu tháng 5/2026)

Trong những mùa mưa trước, ngoài các tuyến đường quanh chợ Thủ Đức, tình trạng ngập còn xảy ra ở các tuyến đường như Quốc Hương, Hiệp Bình, Trần Xuân Soạn, Nguyễn Văn Khối… Ông Trịnh Quốc Dũng - Phó trưởng phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TPHCM - cho biết, tình trạng ngập úng cục bộ ở TPHCM xuất phát từ nhiều nguyên nhân, như lượng mưa trong mỗi trận lớn hơn trước, mưa lớn trùng với triều cường gây quá tải hệ thống thoát nước, tốc độ đô thị hóa nhanh, một số nơi trũng thấp hứng toàn bộ lượng nước mưa từ các khu khác đổ về, rác thải gây bít cửa thu nước, một số khu chưa kết nối đầy đủ với mạng lưới thoát nước chung...

Theo ông, Sở Xây dựng TPHCM đã và đang triển khai nhiều dự án chống ngập, như dự án xây dựng hệ thống thoát nước cấp 2, cấp 3 và hệ thống thoát nước mưa thuộc lưu vực 1 của dự án vệ sinh môi trường TPHCM giai đoạn 2; dự án nạo vét, cải tạo rạch Cầu Ngang (đã hoàn thành đầu tháng 1/2026); dự án cải tạo hệ thống thoát nước đường Thảo Điền, Quốc Hương, Xuân Thủy, Nguyễn Văn Hưởng thuộc quận 2 trước đây (dự kiến hoàn thành tháng 12/2026); dự án cải tạo hệ thống thoát nước khu vực chợ Thủ Đức (dự kiến hoàn thành tháng 9/2026). Sở cũng đã đề xuất triển khai thêm các dự án như xây dựng hệ thống thoát nước suối Linh Tây và cải tạo rạch Thủ Đức từ Cầu Ngang đến sông Sài Gòn.

Ban giám đốc cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất đã chỉ đạo tăng cường kiểm tra hệ thống thoát nước, mái che, máy bơm, hố ga và các vị trí có thể gây đọng nước trong sân bay Tân Sơn Nhất. Trong khi đó, dự án cải tạo kênh A41 (thoát nước toàn khu vực sân bay này) cũng sắp hoàn thành.

Hiện tại, Sở Xây dựng TPHCM quyết tâm hoàn thành 24 dự án chống ngập với tổng mức đầu tư gần 38.000 tỉ đồng, đặt mục tiêu xử lý dứt điểm 29 vị trí ngập trong tổng số 159 điểm ngập hiện hữu ngay trong năm 2026.

Khơi thông kênh rạch, chủ động ngăn triều

Đại diện Tập đoàn Trung Nam (Trungnam Group) cho biết, dự án “Giải quyết ngập do triều, có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu” giai đoạn 1 đang được triển khai đồng bộ tại 6 cống kiểm soát triều lớn với khẩu độ từ 40 - 160m. Trong đó, cống Bến Nghé hiện đạt tiến độ 99%, đã vận hành thử nghiệm và đang tiếp tục nạo vét tạo luồng, hiệu chỉnh hệ thống điều khiển tự động; cống Tân Thuận đạt tiến độ khoảng 95%, đã hoàn thiện phần lớn các hạng mục chính như âu thuyền, buồng bơm, bến neo, trụ tháp, cầu công tác và cửa van chính. Hiện đơn vị thi công đang tập trung hoàn thiện nhà quản lý, cảnh quan và tổ hợp cửa van âu thuyền.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM, các công trình cải tạo kênh rạch như rạch Xuyên Tâm, kênh Đôi, kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên vẫn đang được gấp rút hoàn thành. Trong đó, dự án cải tạo môi trường và xây dựng hạ tầng dọc kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên (tổng mức đầu tư hơn 10.000 tỉ đồng) đã hoàn thành hơn 67% khối lượng công việc. Dự án vệ sinh môi trường TPHCM giai đoạn 2 cũng đã được triển khai, nhằm tăng khả năng thu gom và tiêu thoát nước cho khu vực trung tâm thành phố.

Dự án xây dựng đường và cống hộp trên kênh A41 để chống ngập cho khu vực sân bay Tân Sơn Nhất sắp hoàn thành - Ảnh: Tứ Quý

Phó giáo sư, tiến sĩ Lê Song Giang (Trường đại học Bách khoa TPHCM) cho rằng, việc hoàn thành dự án cải tạo kênh Tham Lương sẽ góp phần cải thiện đáng kể tình trạng ngập úng khu vực quanh và trong sân bay Tân Sơn Nhất. Nếu nạo vét tốt rạch Cầu Ngang, tình trạng ngập ở khu vực chợ Thủ Đức sẽ được cải thiện đáng kể bởi lâu nay, ngập ở khu vực này chủ yếu do khả năng tiêu thoát nước của rạch này kém.

Theo ông, nguyên nhân chính gây ngập ở TPHCM là do hệ thống thoát nước đô thị chưa đáp ứng được yêu cầu tiêu thoát nước mỗi khi mưa lớn. Tình trạng lấn chiếm kênh rạch cộng với việc quy hoạch hạ tầng chưa đồng bộ và sự chênh lệch về điều kiện hạ tầng giữa các khu vực cũng làm gia tăng nguy cơ ngập úng. Để chống ngập hiệu quả, lâu dài cho toàn thành phố, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, bao gồm thoát nước nội đô và kiểm soát, điều tiết nguồn nước, nghĩa là vừa cải tạo hệ thống cống thoát nước, hạ mực nước trên các tuyến sông, vừa làm hệ thống cống kiểm soát thủy triều.

Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Phú Quỳnh (Viện Khoa học thủy lợi miền Nam) cho rằng, việc xuất hiện các trận mưa với vũ lượng lớn, tần suất dày là một trong những nguyên nhân chính gây ngập đô thị. Trong suốt 40 năm từ 1962 đến 2001, TPHCM chỉ ghi nhận 9 trận mưa có vũ lượng trên 100mm nhưng từ năm 2002 đến nay, TPHCM có 29 trận mưa vượt mức này. Nhiều trận mưa lớn xảy ra cùng lúc với triều cường dâng cao nên khiến khu vực trung tâm vẫn bị ngập dù đã cải tạo hệ thống thoát nước.

Đường quanh chợ Thủ Đức bị ngập nặng sau cơn mưa hồi đầu tháng 5/2026 - Ảnh: Tứ Quý

Ông cho hay, trong giai đoạn 1990-2025, mực nước triều cao nhất trên sông Sài Gòn tại trạm Phú An đã tăng khoảng 40cm. Dự báo đến năm 2050, mực nước tại trạm này có thể vượt 2,1m và đến năm 2100 lên trên 2,5m. Do đó, ngành chức năng TPHCM cần sớm nghiên cứu xây dựng hệ thống cống ngăn triều trên sông Sài Gòn như một giải pháp chiến lược và bền vững nhằm bảo vệ khu vực đô thị lõi, đồng thời chủ động ứng phó với tình trạng nước biển dâng và sụt lún đất.

Theo ông, các cống kiểm soát triều do Tập đoàn Trung Nam đầu tư xây dựng vẫn chưa được đưa vào khai thác và chủ yếu nằm ở phía bờ hữu sông Sài Gòn, trong khi khu vực bờ tả (phía Thủ Đức) vẫn chưa có công trình ngăn triều nào. Vì vậy, việc nghiên cứu bổ sung hệ thống cống kiểm soát triều trên toàn tuyến sông Sài Gòn là yêu cầu cấp thiết.

Ý kiến: Hệ thống thoát nước đang chịu áp lực lớn Tình trạng ngập ở TPHCM là do cả yếu tố tự nhiên lẫn tác động của quá trình đô thị hóa. Về điều kiện tự nhiên, TPHCM có địa hình thấp dần về phía đông nam, trong đó khu nam là vùng trũng thấp. Cùng với tác động của nước biển dâng do biến đổi khí hậu và hướng chảy của các dòng sông từ tây bắc xuống đông nam, nước dễ dồn về khu vực này, làm gia tăng nguy cơ ngập úng. Quá trình đô thị hóa nhanh và bê tông hóa trên diện rộng đã làm suy giảm khả năng thấm hút nước tự nhiên của đất. Nếu nền đất tự nhiên có thể hấp thụ khoảng 15 - 20% lượng nước mưa thì khi bị bê tông phủ kín, lượng nước này gần như không còn khả năng thẩm thấu, khiến áp lực lên hệ thống thoát nước ngày càng lớn. Do đó, cần quy hoạch lại hệ thống thoát nước để không chỉ giảm ngập trước mắt mà còn hướng đến xây dựng hệ thống hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu trong dài hạn. Tiến sĩ Nguyễn Hữu Nguyên (Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam) Cần sớm nạo vét, khơi thông cống rãnh trước mùa mưa Giải pháp cấp bách và quan trọng nhất trước khi bước vào mùa mưa năm nay là sớm nạo vét, khơi thông hệ thống cống rãnh để dòng chảy thoát nước thông suốt. Nếu cống rãnh bị bùn đất, rác thải bít kín thì nước không thể thoát được. Trên thực tế, công tác này vẫn còn mang tính đối phó. Thực tế, năm nào cũng có các cuộc ra quân dọn rác, nạo vét cống rãnh nhưng cuối cùng nhiều nơi vẫn ngập là do ta làm kiểu phong trào, hình thức, thiếu chiều sâu. Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng thoát nước ở nhiều khu vực vẫn chưa hoàn chỉnh. Các dự án lớn như cải tạo rạch Xuyên Tâm, kênh Tham Lương - Bến Cát vẫn chưa hoàn thiện dù đã triển khai nhiều năm, khiến khả năng tiêu thoát nước còn hạn chế. Cần đẩy nhanh tiến độ các dự án này. Các đơn vị chuyên môn như công ty thoát nước, các cơ quan quản lý hạ tầng cần thực hiện công việc với tinh thần trách nhiệm cao hơn, trong đó cần tập trung vào hiệu quả thực tế thay vì chỉ hoàn thành kế hoạch trên giấy tờ. Bên cạnh đó, người dân cũng cần nâng cao ý thức, không xả rác xuống kênh rạch, cống thoát nước gây nghẽn dòng chảy. Nhìn tổng thể, các phương án thường được xây dựng hằng năm nhưng cần thay đổi cách triển khai để mang lại hiệu quả rõ rệt hơn. Tiến sĩ Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TPHCM

Nguyễn Văn