Nhiều sách để làm gì?

Sau nhiều năm sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất, kể từ năm học 2020-2021, các trường học sẽ được tự chủ trong việc lựa chọn sách giáo khoa để dạy học trò mình.

Chống độc quyền sách giáo khoa đương nhiên là chuyện tốt, nhưng khi giá mỗi bộ sách giáo khoa lớp Một, theo thông báo từ các trường, nằm trong mức từ hơn 450.000 đồng đến 800.000 đồng thì câu hỏi nhất thiết phải đặt ra là: nhiều sách để làm gì?

Việc có nhiều bộ sách giáo khoa để các địa phương, các trường chủ động chọn lựa được hy vọng sẽ chống độc quyền, nhưng dường như lại đang phát sinh hệ lụy khác

Cần biết rằng, theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường mầm non không được dạy các bé viết chữ và phụ huynh cũng được khuyến cáo không cho trẻ em học viết trước khi vào lớp Một, không học trước chương trình lớp Một. Thế thì một đứa trẻ lớp Một, chưa biết đọc, chưa biết viết, mới bắt đầu làm quen với con chữ, bắt đầu tập ghép vần sẽ cần một đống sách giáo khoa để làm gì?

Hãy lấy ví dụ với cuốn sách Giáo dục thể chất 1, liệu đứa trẻ 6 tuổi có thể đọc và làm theo hướng dẫn “Nhịp 1: Từ tư thế đứng cơ bản, đưa hai tay ngang vai (song song với mặt đất), cánh tay duỗi thẳng. Hai bàn tay sấp, mắt nhìn thẳng phía trước. Duy trì tư thế từ 5 đến 10 giây”? Một đứa trẻ 6 tuổi có thể hiểu “tay ngang vai song song mặt đất”, có thể đếm giây đồng hồ? Tất cả những kiến thức ấy, thay vì in một cuốn sách (mà khả năng lớn là học sinh không thể đọc, hiểu và làm theo) thì chỉ cần giáo viên thể dục hướng dẫn các em là đủ.

Một đứa trẻ 6 tuổi có cần một cuốn sách Đạo đức khi những bài học đạo đức dành cho trẻ em tốt nhất là tấm gương từ người lớn, từ những câu chuyện được thầy cô kể? Trẻ em cần được rèn luyện đạo đức. Thế thì liệu có thể tích hợp 2 cuốn sách để bài học đạo đức cũng là bài tập đọc không? Chắc chắn có thể, nhưng dường như những nhà làm sách đã không chọn phương án đó mà chọn làm ra nhiều cuốn sách khác nhau.

Sẽ có thể bị coi là võ đoán khi bảo in nhiều cuốn sách thì sẽ bán được nhiều tiền, nhưng với việc học trò lớp Một phải mua 8, 9, thậm chí hơn 20 cuốn sách và nhà trường là nơi quyết định việc ấy thì thật khó tin rằng những nhà làm giáo dục đang thực tâm mong điều tốt đẹp cho học trò, mong giảm áp lực lên con trẻ.

Ai dám chắc trên hành trình một bộ sách đến tay những đứa trẻ chỉ mới vào lớp Một kia không có dấu vết của những phết, phẩy giữa nhà trường và nhà làm sách? Ai dám bảo một đứa trẻ học bộ sách nhiều cuốn hơn sẽ giỏi hơn? Trước áp lực của trăm thứ tiền ngày đầu năm học, từ tiền bút viết đến cặp sách, đồng phục, giấy bao, nhãn… thì một bộ sách trung bình 500.000 đồng liệu có thể trở thành lý do để một số đứa trẻ không thể đến trường?

Với những đứa trẻ cấp tiểu học, bài học tốt nhất nằm ở chính thầy cô giáo - những người yêu thương và dìu dắt chúng, uốn nắn chúng từng chút một bằng tất cả trách nhiệm của “người thầy” chứ không phải qua những bài đọc, kiến thức in trên giấy, bất kể chúng có in đẹp đến thế nào, với loại giấy đắt tiền ra sao. Những cuốn sách phụ huynh buộc phải (hoặc “tự nguyện”) mua để rồi học trò không đụng đến hoặc không đọc hết, không hiểu hết thì cố in và bán nhiều sách để làm gì?

Phạm Thành Nhân