Ngành công nghiệp âm nhạc đã qua giai đoạn sốc vì AI?

AI từ đối đầu đến công cụ sáng tạo

“Điều này gần như chưa xảy ra vào cuối năm ngoái, nhưng chỉ trong vài tháng đầu năm nay, tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt. Hiếm có nhà sản xuất hay nhạc sĩ nào mà tôi gặp lại không thử dùng Suno trong quy trình làm việc của họ, dù chỉ một chút. Mọi người bắt đầu cởi mở hơn khi nói về việc sử dụng AI, và quan trọng nhất là họ lạc quan hơn về tương lai. Không phải tất cả, nhưng rõ ràng đang có một sự dịch chuyển của thị trường”.

AI từng bị giới nghệ sĩ âm nhạc phản ứng dữ dội khi xuất hiện trong đời sống âm nhạc. Ảnh minh hoạ: Internet

Khi mới xuất hiện, Suno bị xem là điều cấm kị, là kẻ giết nghệ sĩ khi được huấn luyện trên hàng triệu ca khúc mà không xin phép, có thể tạo ra một bài hát hoàn chỉnh chỉ từ một câu lệnh. Đến năm 2024, Suno và đối thủ Udio bị ba ông lớn ngành thu âm kiện vì vi phạm bản quyền hàng loạt.

Cho đến nay, tranh cãi đó vẫn chưa chấm dứt. Hai trong ba hãng đĩa lớn vẫn đang kiện Suno, và nhiều người trong ngành vẫn hoài nghi. Chỉ tháng trước, một nhóm nghệ sĩ đã công bố thư ngỏ “Hãy nói không với Suno”, ví nền tảng này như những kẻ trộm cướp báu vật âm nhạc của thế giới.

Tuy vậy, có dấu hiệu cho thấy căng thẳng đang hạ nhiệt. Udio đã đạt thỏa thuận hợp tác với Universal Music Group và Warner Music Group, trong khi Suno cũng đã dàn xếp với Warner. Hiện Sony là hãng duy nhất vẫn tiếp tục kiện cả hai. Khi một số hãng đĩa bắt đầu coi các nền tảng AI là đối tác, chính các công ty này cũng chuyển hướng, xem AI là một phần của ngành âm nhạc.

Dù còn nhiều tranh cãi, các nhạc sĩ cho biết họ ngày càng thấy đồng nghiệp sử dụng AI nhiều hơn. Autumn Rowe - nhạc sĩ từng hợp tác với Jon Batiste, Dua Lipa, Ava Max - cho biết, nhiều người dùng Suno để tạo bản demo cho ca khúc rồi bán lại cho nghệ sĩ thu âm.

Bản thân Rowe vẫn hoài nghi về AI, nhưng gần đây cũng bắt đầu thử nghiệm. Cô dùng Suno để làm mới những bản demo cũ chưa từng được phát hành, hy vọng mang lại đời sống thứ hai cho chúng.

“Tôi vẫn lo lắng về AI, đặc biệt là với những người viết nhạc trẻ chưa có đủ thời gian rèn luyện. Nhưng tôi cũng nghĩ AI sẽ ngày càng phổ biến, và có thể giúp người viết nhạc chủ động hơn trong việc sản xuất ban đầu” - cô nói.

Cách ngành âm nhạc xử lý AI có thể là hình mẫu cho phần còn lại của ngành giải trí, vốn đang tiến chậm hơn.

Ở điện ảnh và truyền hình, hiện chỉ có Lionsgate là hãng phim có thỏa thuận AI rõ ràng (với Runway). Disney từng ký thỏa thuận lớn với OpenAI cho công nghệ Sora, nhưng sau đó đã rút lui khi OpenAI bất ngờ dừng dự án.

Ngược lại, các hãng đĩa âm nhạc hành động nhanh hơn. Họ vừa hợp tác với các công ty công nghệ như Spotify, Nvidia, vừa sẵn sàng kiện khi cảm thấy bị xâm phạm, như vụ kiện Anthropic vì dùng lời bài hát để huấn luyện AI. Ngoài ra, công ty Moises AI, chuyên cung cấp công cụ hỗ trợ âm nhạc, đã bổ nhiệm ca sĩ Charlie Puth làm giám đốc âm nhạc.

Tatiana Cirisano - chuyên gia phân tích của Midia Research - cho biết, cô ngạc nhiên theo hướng tích cực với cách ngành âm nhạc phản ứng với AI. “Ngành này vốn nổi tiếng là bảo thủ với công nghệ, nhưng phản ứng lần này cho thấy họ đang cố chứng minh điều ngược lại” - cô nói.

Theo Cirisano, âm nhạc thích nghi nhanh hơn điện ảnh vì AI chỉ đang đẩy nhanh một thực tế sẵn có, sáng tác âm nhạc nhanh và phát hành ngày càng dễ, các sản phẩm âm nhạc vì thế nhiều hơn và sự cạnh tranh cũng khốc liệt hơn. Trước cả khi có AI, mỗi ngày đã có tới 100.000 bài hát được tải lên Spotify. AI chỉ khiến tốc độ đó nhanh hơn.

Sau thỏa thuận với Warner, Suno chuyển sang chiến lược hòa giải. Trong tuần lễ Grammy, họ tổ chức một trại sáng tác kéo dài nhiều ngày tại Hollywood, mời nghệ sĩ và nhà sản xuất trải nghiệm công cụ này.

Tại đây, các nhạc sĩ nhập lời vào hệ thống và chỉ trong vài phút đã có bản nhạc hoàn chỉnh với giọng hát và phối khí. Sau đó, các nhạc công chuyên nghiệp thu âm lại để tăng yếu tố con người.

Shulman gọi Suno là công cụ tăng tốc sáng tạo. Ông cũng hình dung tương lai việc sáng tạo sẽ trở thành một dạng tiêu dùng, ở đó, người dùng không chỉ nghe mà còn tương tác, remix, chỉnh sửa âm nhạc, giống như cách TikTok đã làm.

Tương lai vẫn chưa rõ ràng

Dù vậy, không phải ai cũng bị thuyết phục. Rowe phản đối quan điểm từng gây tranh cãi của Shulman rằng đa số mọi người không thích quá trình làm nhạc. Sau đó, ông đã đính chính rằng mình chỉ muốn nói đến việc giảm bớt những phần tẻ nhạt trong quy trình.

Suno hiện có hơn 2 triệu người dùng trả phí. Ảnh: Internet

Một vấn đề lớn khác là gian lận. Nền tảng Deezer cho biết mỗi ngày có 60.000 bài nhạc AI được tải lên, và tới 85% lượt nghe là giả mạo. Giám đốc kỹ thuật số của Universal Music Group nhận định phần lớn nội dung AI hiện nay bị đánh giá là kém chất lượng hoặc được tạo ra chủ yếu để cày lượt nghe ảo, trục lợi tiền bản quyền, trong khi tỷ lệ người nghe thực sự quan tâm chỉ dưới 0,5%. Các nền tảng streaming cũng đã bắt đầu siết chặt kiểm soát gian lận, Apple Music tăng gấp đôi mức phạt.

Suno hiện có hơn 2 triệu người dùng trả phí, cho thấy vẫn có nhu cầu thực sự, dù không phải mọi sản phẩm đều thành hit. Theo thỏa thuận với Warner, Suno sẽ ra mắt mô hình AI mới chỉ sử dụng dữ liệu được cấp phép, thay thế dần mô hình cũ.

Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này vẫn còn là dấu hỏi, cũng như cách chia lợi nhuận cho nghệ sĩ. Dù vậy, Shulman vẫn lạc quan: “Không cần tất cả mọi người tham gia ngay từ đầu".

Tuấn Huy