Mở rộng vùng trồng dừa phát thải thấp, đáp ứng yêu cầu các thị trường khó tính

Ngày 30/1, Đại học Trà Vinh phối hợp với Công ty TNHH Hệ sinh thái VOS Holdings tổ chức Tọa đàm “Trái dừa phát thải thấp - Giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững”, nhằm thúc đẩy mô hình trồng dừa xanh, giảm phát thải khí nhà kính, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu; đồng thời nâng cao thu nhập cho người trồng dừa. Đây cũng là diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất.

Quang cảnh buổi tọa đàm ngày 30/1. Ảnh: CTV

PGS TS Diệp Thanh Tùng - Phó Hiệu trưởng Đại học Trà Vinh - nhấn mạnh: “Thế giới đang vận hành theo những luật chơi mới. Các cam kết tại COP26, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu hay quy định chống phá rừng của EU không còn là khái niệm xa vời. Đây là thực tế mà mỗi trái dừa của nông dân phải đối mặt nếu muốn xuất khẩu bền vững”.

Theo các chuyên gia, thị trường hiện nay không chỉ quan tâm đến chất lượng trái dừa, mà còn quan tâm dừa được trồng ở đâu, theo quy trình nào, có ghi chép và truy xuất quá trình canh tác; mức độ phát thải ra sao và có phù hợp với các tiêu chí theo quy định... Những yêu cầu này vừa tạo áp lực, vừa mở ra cơ hội tái cấu trúc chuỗi giá trị ngành dừa theo hướng hiện đại và bền vững hơn.

Trồng dừa sạch, giảm phát thải là xu thế đang được các tỉnh ĐBSCL phát triển. Ảnh: CTV

Thạc sĩ Biện Thị Hằng Nga - Giám đốc Đào tạo Công ty TNHH Hệ sinh thái VOS Holdings - cho rằng, nếu trước đây chuyển đổi xanh, phát triển bền vững còn được xem là định hướng dài hạn, thì nay đã dần trở thành điều kiện bắt buộc của thị trường. Áp lực xuất phát từ thực tế sản xuất dừa vẫn còn manh mún, phân tán, dựa nhiều vào kinh nghiệm, thiếu dữ liệu, trong khi thị trường lại yêu cầu minh bạch đầu vào - đầu ra, truy xuất theo lô và đo lường phát thải.

Việt Nam hiện có khoảng 200.000 ha dừa, sản lượng từ 2,1-2,3 triệu tấn mỗi năm, thuộc nhóm 3 quốc gia xuất khẩu dừa hàng đầu thế giới. Cây dừa là một trong số ít cây trồng hội tụ 3 yếu tố quan trọng “tạo sinh kế cho hàng trăm ngàn hộ dân, thích ứng tốt với hạn mặn và có chuỗi giá trị xuất khẩu đa dạng từ dừa tươi đến chế biến sâu”.

Phát thải trong canh tác dừa chủ yếu đến từ việc sử dụng phân bón và vật tư đầu vào chưa hợp lý, quản lý nước tưới chưa tối ưu và chưa tận dụng hiệu quả phụ phẩm. Khi nhìn đúng vào các nguồn phát thải này, việc giảm phát thải, đồng thời cũng giúp giảm chi phí đầu vào, cải thiện độ bền của đất và hệ sinh thái vườn, ổn định năng suất và chất lượng trái dừa trong dài hạn.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy, quản lý dinh dưỡng hợp lý có thể giảm 20-30% lượng phân bón mà không làm giảm năng suất, đồng thời giảm phát thải khí N₂O, một khí nhà kính có cường độ cao.

Bên cạnh đó, dừa là cây lâu năm, sinh khối lớn. Việc trồng xen, phủ đất, tăng hàm lượng hữu cơ không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tăng khả năng hấp thụ carbon, mở ra tiềm năng tham gia các chương trình carbon trong tương lai…

Thu mua dừa khô ở tỉnh Vĩnh Long, phục vụ chế biến xuất khẩu. Ảnh: CTV

Trung Quốc - thị trường tiêu thụ khoảng 4 tỉ trái dừa mỗi năm - cũng đang chuyển từ nhập khẩu số lượng lớn sang nhập khẩu có kiểm soát, ưu tiên truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và sản xuất an toàn, bền vững. Các thị trường Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Đông đều có xu hướng tương tự…

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác… đóng vai trò then chốt. Không chỉ tổ chức sản xuất, các đơn vị này còn là đầu mối tạo dựng niềm tin thị trường thông qua chuẩn hóa quy trình canh tác, thống nhất ghi chép và quản lý dữ liệu, từng bước tiếp cận các công cụ đo lường và minh bạch hóa sản xuất.

Văn Phước