Lễ hội truyền thống trước bài toán an toàn, văn minh

Khoảng Lặng Sau Các Tai Nạn Thương Tâm

Mùa lễ hội dịp tết Bính Ngọ 2026 ghi nhận những chuyển biến tích cực tại một số địa phương trên cả nước trong cách tổ chức, vận hành hiện đại, ứng dụng công nghệ. Thế nhưng, ở một vài lễ hội truyền thống, vẫn có những sự cố đáng tiếc.

Một trong những tai nạn thương tâm xảy ra tại lễ hội đình, chùa thôn Thái Lai, xã Kim Anh (Hà Nội) vào ngày 26/2. Ở nội dung đấu vật nam, trong quá trình thi đấu, anh N.V.T. (sinh năm 1982) bị chấn thương vùng cổ. Ngay sau khi xảy ra sự việc, anh T. được đưa đi cấp cứu nhưng tiên lượng xấu và đã tử vong.

Hình ảnh do người dân quay lại tại lễ hội đình, chùa thôn Thái Lai, xã Kim Anh (Hà Nội) vào ngày 26/2. Ảnh cắt từ clip.

Không riêng sự việc đáng tiếc trên, ở lễ hội cầu ngư truyền thống làng Thai Dương, phường Thuận An, TP Huế cũng xảy ra vụ chìm tàu thương tâm khiến 2 người thiệt mạng. Theo kết quả điều tra ban đầu, khoảng 6g56 ngày 28/2, ông V.V.V. (trú phường Thuận An, TP Huế), dùng thuyền máy chở 11 người trong gia đình đến neo đậu tại khu vực phá Tam Giang để xem lễ hội cầu ngư và xuất quân đánh cá vụ Nam. Trên đường di chuyển, thuyền của ông va chạm với một tàu cá, dù được các thuyền khác hỗ trợ nhưng chỉ cứu được 9/11 người có mặt trên thuyền.

May mắn hơn 2 lễ hội trên, tại giải đua thuyền mở rộng năm 2026 trên sông Đồng Nai do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đồng Nai phối hợp tổ chức sáng 28/2, trong quá trình thi đấu, một thuyền đua bất ngờ lật úp khiến 12 vận động viên rơi xuống sông. Ca nô cứu hộ nhanh chóng tiếp cận, đưa các vận động viên vào bờ an toàn.

Tổ chức các lễ hội truyền thống thường niên là cách lưu giữ những giá trị văn hóa của dân tộc. Trong dòng chảy của đời sống hiện đại, nỗ lực của các địa phương là đáng ghi nhận. Song, sau hàng loạt tai nạn đáng báo động, cần nhìn nhận lại cách tổ chức, duy trì các lễ hội truyền thống.

Tôn trọng chuẩn mực, tránh phản cảm, lệch chuẩn

Chia sẻ với Báo Phụ nữ TPHCM, phó giáo sư, tiến sĩ Phan An - chuyên gia văn hóa - cho biết không chỉ dịp tết Nguyên đán mà mọi thời điểm trong năm, rất nhiều lễ hội truyền thống diễn ra ở các địa phương trên cả nước. Sự đa dạng đó đến từ cộng đồng 54 dân tộc anh em trải rộng từ đồng bằng đến miền núi.

Tùy từng vùng miền, các dân tộc đều sở hữu đời sống tinh thần phong phú với hệ thống tín ngưỡng, trò chơi dân gian và hoạt động cộng đồng mang đậm bản sắc địa phương. Điều đó tạo nên sự giàu có về văn hóa của một quốc gia. Dù vậy, theo thời gian, sự biến tướng của những lễ hội truyền thống, cách thức tổ chức thiếu cẩn trọng, không có biện pháp bảo vệ an toàn… đang làm mai một giá trị, vô tình tạo ra những làn sóng phản đối trong cộng động.

Lễ hội quảng diễn “bắt cá trên bờ” trong khuôn khổ lễ hội cầu ngư làng Thai Dương, TP Huế sáng 28/2 - ẢNH: THUẬN HÓA

Theo phó giáo sư, tiến sĩ Phan An, sự an toàn không chỉ là không để xảy ra tai nạn hay sự cố thương tâm mà còn phải thể hiện ở cách tổ chức, bảo đảm hình ảnh và các hoạt động diễn ra đúng chuẩn mực, tránh phản cảm, lệch chuẩn.
Lễ hội truyền thống là di sản văn hóa phi vật thể quý giá. Chúng không chỉ là nghi thức, tập tục mà còn là ký ức tập thể của cộng đồng.

Hiện tại, xã hội đã thay đổi mạnh mẽ với dân số tăng, giao thông phát triển, mạng xã hội lan tỏa hình ảnh nhanh chóng. Cho nên, cách tổ chức lễ hội cần thay đổi. Đơn vị tổ chức cần xây dựng kịch bản để quản lý đám đông, tránh quá tải. Công tác y tế, an ninh, đảm bảo an toàn cháy nổ cũng phải được chú ý. Để làm được điều đó, cần sự tham gia từ chính quyền và người dân. Trong đó, chính quyền đóng vai trò định hướng, ban hành quy định, đồng thời kiểm tra giám sát.

Giữ vẻ đẹp nguồn cội không phải đóng khung quá khứ mà là quá trình chọn lọc, gìn giữ tinh hoa và điều chỉnh cách thực hành cho phù hợp với chuẩn mực xã hội hôm nay. Chỉ khi công tác tổ chức được thực hiện bài bản, văn minh, an toàn, lễ hội truyền thống mới trở thành điểm hẹn văn hóa giàu bản sắc và điểm tựa tinh thần vững vàng trong nhịp sống hiện đại.

Diễm Mi