Kéo du khách gần hơn với cộng đồng dân cư

Du khách khám phá phố phường TPHCM bằng xe Vespa cổ trong tour “Dấu ấn Tân Định” - ẢNH: T.N.

Có nhiều năm nghiên cứu và tư vấn phát triển du lịch đô thị, tôi cho rằng, việc chính quyền các phường, xã của TPHCM chủ động xây dựng sản phẩm du lịch là một tín hiệu rất đáng mừng. Điều khiến tôi quan tâm hơn cả không phải là số lượng sản phẩm được công bố mà ở sự thay đổi về tư duy làm du lịch.

Du lịch phường, xã không phải là làm thêm sản phẩm mới hay chia nhỏ điểm đến theo ranh giới hành chính. Điều cốt lõi nằm ở chỗ du lịch được kéo gần hơn với đời sống đô thị, với cộng đồng cư dân, với những thứ tưởng chừng rất bình thường nhưng lại chính là linh hồn của thành phố.

Khi không gian phát triển du lịch được thu hẹp xuống cấp phường, xã, cách tiếp cận buộc phải thay đổi. Khi đó, làm du lịch không phải là tạo ra những đại cảnh mà là khai thác chiều sâu văn hóa, ký ức và lối sống.

Tôi thấy điều này khá rõ ở những sản phẩm như khám phá phường Tân Định, Xuân Hòa. Ở đó, du khách không chỉ đi xem nhà thờ, đình làng hay công trình kiến trúc mà còn được dẫn dắt vào những câu chuyện rất đời: một khu phố đã thay đổi ra sao, người dân sống như thế nào, nhịp sống đô thị vận hành thế nào qua từng giai đoạn lịch sử. Cà phê, món ăn, âm nhạc, những con hẻm nhỏ, tất cả hòa vào nhau, tạo nên một trải nghiệm vừa gần gũi, vừa giàu cảm xúc.

Cách tổ chức trải nghiệm trong các sản phẩm du lịch mới cũng đã có sự thay đổi, không còn là chuỗi hoạt động rời rạc mà đang được thiết kế thành chuỗi trải nghiệm có tính cộng hưởng. Một ly cà phê không chỉ để uống mà gắn với câu chuyện di sản. Một con hẻm không chỉ để đi qua mà gắn với ký ức đô thị. Một gian hàng nhỏ có thể đi kèm với work shop thủ công, trình diễn văn hóa hay câu chuyện của người làm nghề. Khi đó, giá trị không chỉ được cộng dồn mà được kết tụ, khiến trải nghiệm trở nên đáng nhớ và có chiều sâu hơn.

Sức hút bền vững của du lịch phường, xã nằm ở cộng đồng địa phương. Người dân không thể đứng ngoài cuộc. Họ phải là một phần của sản phẩm: kể chuyện, vận hành, hưởng lợi. Việc tiểu thương, nghệ nhân, cư dân sống lâu năm trong khu phố trở thành người kể chuyện sẽ mang lại cảm giác chân thực.

Tất nhiên, để làm được điều đó, cộng đồng cần được hỗ trợ, bao gồm đào tạo kỹ năng đón khách, kể chuyện, chuẩn hóa dịch vụ cơ bản. Khi người dân cảm thấy tự hào và được tôn trọng, họ sẽ trở thành những đại sứ du lịch tự nhiên và bền vững nhất.

Một phường đơn lẻ rất khó giữ chân du khách lâu. Vì vậy, liên kết là điều bắt buộc. Nhưng việc liên kết này cần được tổ chức theo logic trải nghiệm và thị trường. Khi 2-3 phường lân cận được xâu chuỗi thành một hành trình nửa ngày hoặc cả ngày, khi câu chuyện được kể liền mạch, khi dòng chi tiêu được dẫn dắt hợp lý, mỗi phường sẽ trở thành một mắt xích quan trọng trong tổng thể.

Du lịch phường, xã chính là nơi kiểm chứng rõ nhất tính bền vững của phát triển du lịch đô thị. Chính ở quy mô nhỏ này, những khái niệm như du lịch xanh, du lịch chia sẻ, du lịch tuần hoàn mới có cơ hội trở thành hiện thực, bao gồm việc tận dụng không gian sẵn có, ưu tiên di chuyển ngắn, giảm phát thải, giữ dòng tiền quay vòng trong cộng đồng địa phương.

Nhìn tổng thể, các sản phẩm du lịch phường, xã là một thế hệ sản phẩm mới về chất, phù hợp với bối cảnh TPHCM đang định hình là một siêu đô thị đa trung tâm. Du khách ngày nay không còn chỉ tìm kiếm những điểm check-in đơn lẻ mà muốn khám phá những “mảnh ghép” khác nhau trong cùng một thành phố, muốn những trải nghiệm ngắn nhưng sâu, mang tính cá nhân hóa cao và có thể quay lại nhiều lần.

Tiến sĩ DƯƠNG ĐỨC MINH - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch TPHCM