Giáo viên môn văn: Đề thi lớp Mười TPHCM vừa sức, giàu tính mở và phân hóa rõ

Nhận xét về đề thi ngữ văn sáng nay, thầy Võ Kim Bảo - Tổ trưởng chuyên môn tổ Ngữ văn, Trường THCS Nguyễn Du (phường Bến Thành, TPHCM) - cho rằng, đề có cấu trúc sát với đề minh họa mà Sở GD-ĐT TPHCM đã công bố từ học kỳ 1. Vì vậy, học sinh đã được thầy cô rèn luyện trong suốt quá trình ôn tập sẽ không bị bỡ ngỡ về cấu trúc đề, dạng câu hỏi hay cách triển khai bài làm.

Theo thầy Bảo, đề thi năm nay có cấu trúc và nội dung bảo đảm yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 nên khá vừa sức với học sinh. Dù học theo bộ sách giáo khoa nào: Chân trời sáng tạo, Kết nối tri thức với cuộc sống hay Cánh Diều - các em đều có thể tiếp cận và hoàn thành bài thi.

Điểm đáng chú ý của đề là phạm vi kiến thức bao quát rộng, kiểm tra toàn diện kiến thức ngữ văn lớp Chín nói riêng và bậc THCS nói chung. Tuy nhiên, đề không đặt nặng việc học thuộc lòng mà chú trọng đánh giá phẩm chất, năng lực thực chất của người học. Các câu hỏi yêu cầu học sinh vận dụng kỹ năng đọc hiểu, cảm thụ văn học, tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề. Nhờ vậy, học sinh có cơ hội thể hiện quan điểm riêng, năng lực sáng tạo của bản thân thay vì lệ thuộc vào văn mẫu.

“Không còn kiểu ‘trình bày suy nghĩ của em’ nhưng phải viết đúng suy nghĩ của người lớn như trước đây. Với đề này, học sinh được nói tiếng nói của chính mình” - thầy Bảo nhận xét.

Đề thi môn ngữ văn kỳ thi lên lớp Mười ở TPHCM năm 2026 - Ảnh: N.L

Theo thầy, đề năm nay cũng có tính phân hóa khá cao. Với môn ngữ văn, sự phân hóa thể hiện ở nhiều khía cạnh như trải nghiệm văn học, vốn sống, khả năng sử dụng ngôn ngữ, năng lực sáng tạo và hiểu biết xã hội. Những học sinh có kỹ năng tốt, có thói quen đọc, có trải nghiệm thực tế và biết lập luận sẽ có nhiều cơ hội đạt điểm cao hơn.

Một điểm nổi bật khác là đề tiếp tục được xây dựng theo mạch chủ đề xuyên suốt - điều vốn là nét riêng của đề ngữ văn TPHCM nhiều năm qua. Chủ đề “Những sắc màu cảm xúc” được đặt ngay từ đầu đề bài và kết nối xuyên suốt các phần đọc hiểu, nghị luận văn học và nghị luận xã hội.

“Đây không chỉ là tên chủ đề mà còn như một sự gợi mở để học sinh tư duy, kết nối ý tưởng và chủ động hơn khi làm bài. Điều đó cho thấy sự đầu tư rất kỹ lưỡng, sáng tạo và nghiêm túc của người ra đề” - thầy Kim Bảo nói.

Ở phần I - đọc hiểu văn bản văn học và viết đoạn văn nghị luận văn học - thầy Võ Kim Bảo đánh giá các câu hỏi được sắp xếp khá tinh tế theo mức độ nhận thức và trình tự tư duy. Nếu học sinh làm lần lượt theo đề, câu hỏi trước sẽ gợi mở cho câu hỏi sau. Đồng thời, phần trả lời đọc hiểu cũng chính là tiền đề để triển khai đoạn văn nghị luận văn học thuận lợi hơn.

Trong đó, câu hỏi khiến thầy ấn tượng nhất là câu 1d: “Khi máy móc ngày càng giống con người, thì con người có đang dần sống như máy móc không?”.

Theo thầy, đây là câu hỏi không quá khó nhưng giàu chiều sâu, bám sát đời sống hiện nay - khi trí tuệ nhân tạo đang ngày càng trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống.

“Bản thân tôi khi đọc cũng phải dừng lại suy nghĩ một lúc. Đây là câu hỏi mở, không có một đáp án duy nhất và chắc chắn sẽ xuất hiện nhiều câu trả lời thú vị, sáng tạo từ phía học sinh” - thầy chia sẻ.

Với phần viết đoạn văn nghị luận văn học, thầy cho rằng đây là dạng bài quen thuộc vì học sinh đã được rèn luyện xuyên suốt bậc THCS. Tuy nhiên, đây cũng là phần có tính phân hóa rõ nhất. Những em có kỹ năng viết tốt, có trải nghiệm văn học và khả năng cảm thụ sâu sẽ dễ tạo dấu ấn riêng trong bài viết.

Ở phần II - đọc hiểu văn bản nghị luận và viết bài văn nghị luận xã hội - câu đọc hiểu được đánh giá khá cơ bản. Trong khi đó, câu nghị luận xã hội được xem là điểm sáng đáng chú ý của đề năm nay.

Theo thầy Bảo, điểm hay của câu hỏi nằm ở chỗ thay vì yêu cầu học sinh nhìn ra thế giới bên ngoài, đề mời gọi các em quay vào thế giới nội tâm, lắng nghe cảm xúc của chính mình, tự đặt câu hỏi cho bản thân và khám phá chính mình.

“Đây là điều rất gần gũi nhưng không phải lúc nào học sinh cũng có dịp dừng lại để nghĩ đến. Trong lúc viết bài, các em vừa làm văn vừa có cơ hội soi chiếu lại hành vi, suy nghĩ và cảm xúc của chính mình. Tôi rất mong chờ được đọc những bài viết chân thành, có chiều sâu từ góc nhìn của học sinh” - thầy nói.

Đánh giá chung về độ khó, thầy Võ Kim Bảo cho rằng một học sinh học đúng định hướng phát triển phẩm chất và năng lực có thể đạt khoảng 6,5 - 7 điểm. Với những học sinh có nền tảng tốt, tự tin vào kiến thức, không lệ thuộc văn mẫu mà biết tư duy độc lập, mức điểm từ 8 trở lên là hoàn toàn khả thi.

Sau buổi thi, thầy cũng gửi lời khuyên đến học sinh không nên quá lo lắng dò đáp án, so bài với bạn bè hoặc đọc các bài giải chưa được kiểm chứng trên mạng. Theo thầy, với đề mở như môn ngữ văn, nhiều câu hỏi có thể có nhiều cách hiểu và nhiều hướng triển khai khác nhau. Những câu trả lời có lập luận rõ ràng, có căn cứ, thể hiện quan điểm hợp lý đều có thể được giám khảo ghi nhận trong quá trình chấm.

“Điều quan trọng nhất lúc này là giữ tinh thần ổn định để tiếp tục tốt các môn thi còn lại. Sau kỳ thi, Sở GD-ĐT sẽ công bố hướng dẫn chấm gợi ý. Học sinh và phụ huynh có thể tham khảo, nhưng cũng không nên xem đó là khuôn mẫu duy nhất cho mọi bài viết” - thầy Võ Kim Bảo nhắn nhủ.

Nguyễn Loan