Du lịch Huế:Cần đánh thức những dòng sông

Những dòng sông bị bỏ quên

Nếu sông Hương giúp tạo nên không gian của một đô thị ven sông, thì những dòng kênh đào lại có cảm giác khép kín, tĩnh lặng và gần gũi với đời sống cư dân bản địa. Đơn cử như các sông Đông Ba, Ngự Hà - 2 tuyến sông nhân tạo được sử dụng để đưa lương thực, hàng hóa từ bên ngoài vào kinh thành Huế. Nếu Ngự Hà kết nối với hệ thống thủy đạo phòng thủ, đi qua nhiều di tích hồ Tịnh Tâm, lầu Tàng Thơ, hồ Học Hải… thì Đông Ba (còn gọi là Tả Hộ Thành hà) chạy dọc rìa thành, nối với chợ Đông Ba, các khu phố cổ Gia Hội, Chi Lăng rồi xuôi về Bao Vinh - nơi từng là thương cảng sầm uất của Đàng Trong. Vấn đề là làm gì để phát huy tiềm năng kinh tế, văn hóa và du lịch của những tuyến sông ấy?

Nhiều người dân TP Huế kỳ vọng, 2 bên bờ sông Đông Ba trong tương lai sẽ được đầu tư bến bãi, xây dựng các tuyến trải nghiệm kết nối di sản

Câu trả lời, theo các nhà kinh tế, là phải thay đổi tư duy nhằm biến cảnh quan thụ động của những dòng sông thành những sản phẩm chủ động. Dòng sông khi ấy không chỉ để ngắm nhìn mà phải trở thành nền tảng cho các hoạt động kinh tế, văn hóa, du lịch. Ông Nguyễn Sanh Thao - người sống bên dòng sông Ngự Hà - cho hay, sông Ngự Hà là một trong những con sông đào nằm trong hệ thống thủy đạo quan trọng dưới thời nhà Nguyễn. Sau khi được TP Huế nạo vét, chỉnh trang, sông Ngự Hà nay rất đẹp, cảnh quan thoáng đãng, trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách.

Hàng chục năm trước, chuyện làm thế nào để khai thác tiềm năng du lịch sông nước của Huế đã được đặt ra. Năm 2011, trong định hướng phát triển du lịch, Huế đã xác định mục tiêu khai thác đường sông liên kết với các kênh đào và hồ đầm trong kinh thành với tham vọng tạo nên một tài nguyên du lịch tương tự như nhiều thành phố ở châu Âu như Venice, Paris, Amsterdam, Saint Petersburg… Các ngành chức năng cũng đồng ý chủ trương và giao Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư Nông nghiệp - nông thôn và Dịch vụ thể thao du lịch (STO) triển khai dự án 3H kết nối tuyến du lịch sông Hương (Huế) - sông Hàn (Đà Nẵng) - sông Hoài (Hội An). Dự kiến tour “3 sông” này sẽ đi vào hoạt động cuối năm 2011. Ngành du lịch cũng đã gợi mở tour du lịch trên sông Hương - Đông Ba - Ngự Hà; hoặc từ các sông Ngự Hà - Kẻ Vạn - sông Hương lên thăm chùa Linh Mụ, điện Hòn Chén; hoặc từ Đại Nội đi du thuyền trên sông Ngự Hà... Thế nhưng cho đến nay, ý tưởng vẫn chỉ là ý tưởng.

Đánh thức không gian văn hóa

Ông Võ Lê Nhật - Giám đốc Sở Xây dựng TP Huế - cho rằng: “Khai thác du lịch sông nước trên các chi lưu của sông Hương, nhất là Đông Ba và Ngự Hà, là hướng đi cần thiết, làm phong phú dịch vụ du lịch, thúc đẩy tiềm năng đang bị bỏ quên ở khu vực kinh thành và phố cổ Huế, đặc biệt là mảng dịch vụ, văn hóa, ẩm thực”. Nhưng theo ông Nhật, để những tuyến sông này thật sự thu hút du khách cần có sự đầu tư tương xứng hơn về cảnh quan, ánh sáng và sự thuận tiện cho du khách. Không chỉ là mở thêm một tuyến tham quan, du lịch đường sông, mà còn mở ra cách tiếp cận khác với kinh thành Huế.

Nhiều năm qua, giao thông trong khu vực này luôn là điểm nghẽn. Hệ thống cổng thành, cầu cổ và những tuyến đường nhỏ không phù hợp với xe ô tô du lịch cỡ lớn, khiến nhiều không gian văn hóa bên trong thành trở nên khó tiếp cận. Trong bối cảnh đó, đường sông có thể trở thành một lối vào khác. “Hình thành tour du lịch trên sông Ngự Hà và các tuyến sông dọc Hộ Thành Hào sẽ rất lý tưởng. Để việc này sớm thành hiện thực, cần sự phối hợp của nhiều ngành và các doanh nghiệp lữ hành. Hệ thống thuyền nhẹ với tiếng máy nổ êm dịu là phương tiện được nghiên cứu để đưa vào khai thác du lịch trên các dòng sông khu vực kinh thành Huế” - ông Nhật đề xuất.

Một góc phố cổ Bao Vinh, TP Huế

Chị Dương Cẩm Vân - hướng dẫn viên của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế - cho rằng, nếu các tuyến thuyền được khai thác, du khách sẽ có thêm cách để tiếp cận kinh thành Huế. Sau hành trình tham quan lăng tẩm, họ sẽ xuống thuyền, xuôi qua những đoạn sông nằm sát tường thành rồi cập bến giữa thành nội, nơi có thể là một khách sạn, nhà rường hay một nhà hàng trong kiến trúc cổ.

Trước những năm 2000, sông Đông Ba từng là nơi neo đậu của cộng đồng vạn đò với hàng trăm chiếc thuyền; sông Ngự Hà bị bỏ quên; sông Vạn Xuân bị bồi lắng, nước không vào được. Phải đến cuối những năm 2010, TP Huế mới bắt đầu triển khai các chương trình nạo vét và chỉnh trang các dòng sông. Đặc biệt, 2 năm gần đây, việc cải tạo mới được đẩy mạnh, lòng sông được dọn dẹp, bờ kè được gia cố, đường đi bộ hình thành dọc 2 bên bờ. Những thay đổi này tạo tiền đề để các dòng sông dần trở lại với đời sống đô thị.

Việc đưa thuyền trở lại các tuyến sông không chỉ mở thêm một hành trình tham quan mà còn đánh thức những không gian văn hóa đang bị “bồi lắng”. Khi du khách bắt đầu đi thuyền qua các tuyến kênh, những không gian ẩm thực có thể sẽ trở thành một phần của hành trình trải nghiệm. Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó chủ tịch UBND phường Hóa Châu, nơi có phố cổ Bao Vinh - cho rằng, các tuyến du lịch đường sông có thể mở ra cơ hội mới cho khu vực. Theo ông, người dân Bao Vinh gần đây bắt đầu so sánh nơi mình sống với phố cổ Hội An, nếu có hướng khai thác phù hợp.

Theo đề án phát triển du lịch đường thủy của thành phố, các tuyến du thuyền có thể kết nối nhiều điểm di sản, làng nghề và khu phố cổ dọc hệ thống sông, từ kinh thành đến Bao Vinh, Thanh Hà hay các làng ven sông Hương. Việc hình thành những tour tuyến này là bước cụ thể hóa định hướng phát triển du lịch đường sông mà thành phố đang theo đuổi. Cùng với các loại hình du lịch, dịch vụ truyền thống, TP Huế đã và đang nỗ lực xây dựng, sớm đưa vào khai thác tuyến du lịch bằng đường thủy dọc sông Hương và các sông Ngự Hà, Hộ Thành Hào... Theo ý tưởng của các nhà chuyên môn, các sông trong kinh thành Huế sẽ được phục hồi chòi nổi, nhà nổi, 2 bên sông sẽ là những nhà hàng nhỏ thân thiện môi trường, phục vụ các món ăn truyền thống Huế, cùng với những quầy hàng lưu niệm và các dịch vụ vui chơi, giải trí.

Bà Trần Thị Hoài Trâm - Giám đốc Sở Du lịch TP Huế - cho biết, thời gian qua tiềm năng du lịch đường sông của Huế chưa được khai thác tương xứng. Thành phố đang triển khai chiến lược đồng bộ từ thuyền dùng năng lượng sạch, đầu tư bến bãi, đến xây dựng các tuyến trải nghiệm kết nối di sản, làng nghề và kinh tế đêm, nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Tháng 4/2026, khi những chiếc thuyền điện đầu tiên chạy trên tuyến Ngự Hà - Đông Ba, các kênh đào từng phục vụ kinh đô xưa sẽ bước vào một hành trình mới. Những dòng sông khi đó không chỉ là thủy đạo, mà còn trở thành một phần của không gian văn hóa và đời sống đô thị di sản hôm nay.

Thuận Hóa