Kỹ năng số là quyền lợi của công dân

Từ góc nhìn pháp lý, dữ liệu được xem như “mạch máu” của đô thị thông minh, còn pháp luật là “đường ống” đảm bảo dòng chảy đó vận hành an toàn, minh bạch và hiệu quả. Chiến lược phát triển dữ liệu số giai đoạn 2026-2030 của chính quyền TPHCM xác định dữ liệu như một loại tài sản đặc biệt, là nguồn lực cốt lõi để thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, để toàn bộ dữ liệu từ các sở, ngành kết nối, chia sẻ theo thời gian thực về kho dữ liệu dùng chung, yêu cầu tiên quyết là phải có hành lang pháp lý vững chắc.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 cùng các hướng dẫn có hiệu lực từ đầu năm 2026 là bước tiến quan trọng tạo nền tảng pháp lý cho quá trình số hóa. Khi quyền riêng tư được đảm bảo, dữ liệu cá nhân được kiểm soát chặt chẽ, người dân sẽ sẵn sàng chia sẻ thông tin, tham gia vào hệ sinh thái số. Niềm tin số - yếu tố then chốt của chuyển đổi số - từ đó cũng được hình thành và củng cố.

Trên thực tế, nhiều ứng dụng công nghệ đã phát huy hiệu quả rõ rệt, đáng chú ý là việc ứng dụng định danh điện tử và các nền tảng số trong việc cung cấp dịch vụ công. Quy trình xử lý minh bạch hơn, giảm sự can thiệp thủ công, hạn chế các phiền hà không cần thiết. Đây vừa là bước tiến trong cải cách hành chính, vừa là bước tiến trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân bởi mọi giao dịch đều được số hóa, truy vết và kiểm soát. Đặc biệt, việc triển khai các kênh tiếp nhận phản ánh, tố giác vi phạm trên không gian số với cơ chế bảo mật thông tin đã góp phần tháo gỡ tâm lý e ngại của người dân.

Ở góc độ quản trị đô thị, việc mở rộng không gian phát triển đặt ra yêu cầu quản lý dân cư, hạ tầng và an sinh xã hội. Việc khai thác dữ liệu dân cư trong phân bổ trường lớp, quy hoạch giáo dục hay cung cấp dịch vụ công ở TPHCM là minh chứng rõ nét về tư duy quản trị dựa trên dữ liệu. Chẳng hạn, việc sử dụng dữ liệu cư trú để phân tuyến tuyển sinh vừa giảm áp lực cho các khu vực trung tâm, vừa đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục công bằng cho mọi trẻ em. Đây là bước tiến về công bằng xã hội.

Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa hệ thống số nhà, bản đồ số cũng mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Ngoài hỗ trợ quản lý giao thông, giảm ùn tắc, ngập nước, hệ thống này còn tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong định danh tài sản, giúp các giao dịch dân sự trở nên minh bạch, an toàn hơn.

Tuy nhiên, không thể hình thành đô thị thông minh nếu vẫn tồn tại khoảng cách số giữa các nhóm dân cư. Nhận thức rõ điều này, chính quyền TPHCM đã triển khai nhiều chương trình phổ cập kỹ năng số, đưa công nghệ đến gần hơn với người dân để từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ. Kỹ năng số không chỉ là công cụ mà còn là một dạng quyền lợi của công dân.

Chính quyền TPHCM đang lựa chọn hướng đi đúng khi kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ, pháp luật và sự đồng thuận của người dân. Chuyển đổi số không còn là câu chuyện riêng của các cơ quan quản lý mà đã trở thành hành trình chung của toàn xã hội, nơi mỗi cá nhân đều đóng vai trò nhất định.

Trong tương lai, khi các nền tảng dữ liệu được hoàn thiện, hành lang pháp lý tiếp tục được củng cố và kỹ năng số được phổ cập rộng rãi, TPHCM không chỉ trở thành đô thị thông minh về mặt kỹ thuật mà còn là một đô thị thông minh về quản trị, về sự minh bạch, công bằng và nhân văn.

Luật sư Trần Anh Tuấn (Đoàn Luật sư TPHCM)