Đẩy mạnh chuyển đổi xanh trong nông nghiệp ở miền Tây

Lâu nay, đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm lớn nhất cả nước, đóng vai trò then chốt trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu; đóng góp khoảng 50% sản lượng lúa và trên 90% lượng gạo xuất khẩu; 31,37% GDP toàn ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, vùng đang đối mặt với những thách thức từ biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào tăng cao, cùng thực trạng sản xuất manh mún, làm giảm giá trị gia tăng và khó đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường thế giới.

Ông Lê Minh Hoan - Nguyên Phó chủ tịch Quốc hội (bên trái) - trao đổi với các đại biểu dự hội thảo - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Theo ông Lê Công Lý - Phó chủ tịch thường trực UBND TP Cần Thơ - nếu trước đây thế giới cần “nhiều nông sản”, thì hôm nay thế giới cần “nông sản xanh”, “nông sản sạch”, “nông sản có trách nhiệm”. Các thị trường lớn không chỉ hỏi sản phẩm có ngon hay không, mà còn hỏi sản phẩm này phát thải bao nhiêu, có truy xuất được nguồn gốc không, có thân thiện với môi trường không, có bảo vệ sức khỏe cộng đồng không…

Điều đó cho thấy, chuyển đổi xanh không còn là xu hướng lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại và cạnh tranh. Cần thấy rằng, giá trị lớn nhất của chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở môi trường. Mà sâu xa hơn, đó là câu chuyện tái cấu trúc toàn bộ nền nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn. Nông sản không còn đơn thuần là sản phẩm vật chất, mà là sản phẩm kinh tế - sinh thái - văn hóa. Trong chuỗi giá trị ấy, công nghệ giữ vai trò đặc biệt quan trọng; từ quản trị vùng trồng bằng dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, tự động hóa trong chăn nuôi, truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ số, cho đến công nghệ bảo quản, chế biến sâu và logistics thông minh. Công nghệ không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, mà quan trọng hơn là giúp nâng cao chất lượng, minh bạch chuỗi giá trị và tạo niềm tin cho thị trường. Đây là con đường để nâng tầm nông sản Việt.

Nông dân TP Cần Thơ ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp. Ảnh: CTV

Tại hội thảo, PGS TS Châu Minh Khôi - Phó hiệu trưởng Trường Nông nghiệp (Đại học Cần Thơ) - đã giới thiệu các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ cao thành công trong trồng trọt ở đồng bằng sông Cửu Long. Sản xuất nông nghiệp các bon thấp, giảm thiểu phát thải khí nhà kính, trong khi vẫn duy trì hoặc nâng cao năng suất, khả năng chống chịu và tính bền vững môi trường. Giải pháp quản lý đất cải tiến, cải thiện độ phì nhiêu đất và sức khỏe đất; giảm phát thải trong sản xuất lúa gạo; cải thiện và đa dạng kinh tế nông hộ bằng luân canh lúa và cây trồng cạn, tăng hiệu quả sử dụng nước, thích ứng với điều kiện hạn mặn…

Nông dân tỉnh Vĩnh Long trồng dừa hữu cơ theo tiêu chuẩn xanh, sạch, giảm phát thải... Ảnh: CTV

Theo ông Lê Minh Hoan - nguyên Phó chủ tịch Quốc hội - chuyển đổi xanh trong nông nghiệp chính là từng bước chuyển sang tư duy tuần hoàn, rơm rạ không còn bị đốt bỏ, phụ phẩm thủy sản trở thành nguyên liệu chế biến sâu, chất thải chăn nuôi thành năng lượng sinh học, nước được tái sử dụng, đa giá trị được tạo ra trên cùng một đơn vị diện tích. Một cánh đồng lúc ấy không chỉ tạo ra hạt gạo, mà còn có thể hấp thụ các bon, nuôi thủy sản, phát triển du lịch, bảo tồn đa dạng sinh học, tạo sinh kế cộng đồng. Đó không còn là tư duy “sản xuất nông nghiệp”, mà là tư duy “kinh tế hệ sinh thái nông nghiệp”.

Ông Hoan nhận định, Việt Nam có rất nhiều điều kiện để đi theo con đường xanh như hệ sinh thái đa dạng, nông nghiệp nhiệt đới phong phú, tri thức bản địa giàu có, văn hóa sống gần tự nhiên, tiềm năng năng lượng tái tạo lớn. Đặc biệt ở đồng bằng sông Cửu Long nhiều mô hình thuận thiên đã tồn tại từ lâu như lúa - tôm, mùa nước nổi, canh tác dựa vào con nước, sinh kế cộng đồng gắn hệ sinh thái.

“Điều cần nhất lúc này không chỉ là thêm công nghệ, mà là thêm một trí tưởng tượng phát triển mới. Một cách nhìn mới về những cánh đồng, dòng sông, khu rừng, người nông dân và khái niệm thịnh vượng. Bởi suy cho cùng, chuyển đổi xanh không chỉ là đổi màu của nền kinh tế, mà là đổi cách con người sống cùng thiên nhiên”- ông Hoan nói.

Huỳnh Trọng