Chủ động chăm sóc sức khỏe người dân bằng y tế thông minh

Tháng 4/2026, ngành y tế TPHCM triển khai khám sức khỏe miễn phí cho người dân thành phố. Trong “đợt ra quân” của 168 phường, xã, đặc khu đã mang lại bức tranh rõ nét về thực trạng sức khỏe cộng đồng. Hơn 19.000 trường hợp có vấn đề sức khỏe, chiếm 64,3% người được khám.

Trong đó, hơn 10.000 trường hợp cần tiếp tục theo dõi tại trạm y tế, hơn 8.000 người phải chuyển tuyến hoặc khám chuyên khoa. Các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch chiếm tỉ lệ áp đảo với hơn 16.000 lượt khám, hơn 7.100 người cần quản lý lâu dài và gần 5.000 người phải tiếp tục điều trị.

Hình thành “bác sĩ số”

Nếu không được phát hiện kịp thời, phần lớn những trường hợp trên có thể âm thầm tiến triển thành biến chứng nặng. Vì vậy, nếu chỉ trông chờ vào hệ thống khám chữa bệnh truyền thống, việc kiểm soát bệnh tật sẽ luôn rơi vào thế bị động.

Theo Phó giám đốc Sở Y tế TPHCM Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị đã đặt ra định hướng mang tính chiến lược. Đó là chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, lấy người dân làm trung tâm. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi cá nhân không chỉ là người thụ hưởng dịch vụ y tế mà phải trở thành chủ thể tự quản lý, bảo vệ và nâng cao sức khỏe của mình.

UBND phường Bình Phú giới thiệu về ứng dụng “Y tế Bình Phú” để người dân tiện kết nối với y tế địa phương

Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc xây dựng “văn hóa sức khỏe” trong cộng đồng đóng vai trò then chốt. Người dân cần hình thành thói quen sống lành mạnh, chú trọng dinh dưỡng hợp lý, duy trì vận động thể chất, giữ gìn môi trường sống và nâng cao ý thức tự chăm sóc sức khỏe.

Ngành y tế TPHCM đang từng bước chuyển dịch từ mô hình y tế truyền thống sang hệ thống y tế thông minh. Nếu trước đây, việc can thiệp, điều trị chỉ diễn ra khi bệnh đã xuất hiện, dữ liệu sức khỏe phân tán và rời rạc, thì hiện tại mục tiêu của ngành y tế là dự báo sớm nguy cơ, theo dõi liên tục và can thiệp kịp thời. Theo đó, ngành y tế đặt mục tiêu đến năm 2030, tất cả người dân sẽ có hồ sơ theo dõi suốt vòng đời.

Ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh: “Hồ sơ này không chỉ đơn thuần là nơi lưu trữ thông tin khám chữa bệnh mà còn tích hợp dữ liệu từ tầm soát, điều trị, thiết bị đeo và các ứng dụng sức khỏe. Khi dữ liệu được số hóa và liên thông, bác sĩ có thể có cái nhìn toàn diện hơn về tình trạng bệnh nhân, trong khi cơ quan quản lý có thể phân tích dữ liệu lớn để dự báo xu hướng bệnh tật, từ đó đưa ra các hướng dẫn phù hợp.

Ở cấp độ cá nhân, đây cũng là nền tảng để ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hình thành các “bác sĩ số” có khả năng tư vấn, cảnh báo nguy cơ và hướng dẫn chăm sóc sức khỏe phù hợp với từng người”.

Theo ông, các thiết bị đeo và ứng dụng di động cho phép người dân theo dõi các chỉ số sức khỏe hằng ngày như vận động, giấc ngủ, nhịp tim hay chế độ dinh dưỡng. Không chỉ dừng ở việc đo lường, các ứng dụng còn giúp hình thành thói quen lành mạnh thông qua cơ chế nhắc nhở, cảnh báo và “trò chơi hóa” như đi 7.000 bước chân 1 ngày, chạy 4km 1 ngày… khuyến khích người dân duy trì vận động. Với người cao tuổi, công nghệ còn góp phần hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức, giảm nguy cơ sa sút trí tuệ…

Tăng vai trò dự phòng bệnh

Ở tuyến cơ sở, trạm y tế được xác định là “cửa ngõ” của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Trong mô hình mới, trạm y tế không chỉ thực hiện khám chữa bệnh ban đầu mà còn quản lý sức khỏe theo vòng đời, phân loại nhóm nguy cơ, chủ động theo dõi và kết nối với tuyến trên khi cần thiết. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số tại tuyến này giúp hình thành cơ sở dữ liệu sức khỏe cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện triển khai các mô hình chăm sóc liên tục, đặc biệt với các bệnh mạn tính.

Trạm Công dân số đặt tại khu đô thị Cityland Park Hills (phường Gò Vấp) giúp người dân sử dụng các tính năng số, khám sức khỏe tại chỗ

Với quy mô siêu đô thị sau sáp nhập, các giải pháp khám chữa bệnh từ xa đang mở ra khả năng kết nối người dân TPHCM với bác sĩ ở bất kỳ đâu, xóa bỏ rào cản địa lý. Người bệnh có thể được theo dõi tại nhà, trong khi bác sĩ tuyến dưới được hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và giảm tải cho bệnh viện.

Mô hình này đã được triển khai hiệu quả tại nhiều cơ sở y tế trên địa bàn trong giai đoạn dịch COVID-19. Các bệnh viện đã thường xuyên tổ chức hội chẩn từ xa với bệnh viện điều trị tuyến dưới để xử lý kịp thời ca bệnh nặng.

Hiện tại, những bệnh viện tuyến trên như Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bệnh viện Nhi Đồng 1... cũng duy trì hoạt động hội chẩn trực tuyến với các bệnh viện vệ tinh khu vực phía Nam, hỗ trợ xử lý các ca đột quỵ, chấn thương nặng và bệnh lý phức tạp, giúp rút ngắn thời gian chuyển tuyến và nâng cao hiệu quả điều trị.

Y tế thông minh còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng môi trường thông tin y tế lành mạnh. Thông qua các nền tảng số và mạng xã hội, thông tin y khoa chính thống có thể được lan tỏa nhanh chóng, góp phần hạn chế tin giả - một trong những thách thức lớn hiện nay khi người dân dễ bị dẫn dắt bởi những thông tin không kiểm chứng.

Tiến sĩ, bác sĩ Lê Trường Giang - Chủ tịch Hội Y tế công cộng TPHCM - cho rằng, cốt lõi của thay đổi lần này là điều chỉnh lại cán cân giữa điều trị và dự phòng. Nếu trước đây điều trị chiếm phần lớn nguồn lực thì nay cần tăng mạnh vai trò của dự phòng, trong đó người dân đóng vai trò trung tâm.

Ông nhấn mạnh, tự chăm sóc sức khỏe là yếu tố mang tính quyết định: “Chăm sóc sức khỏe xoay quanh 4 yếu tố cốt lõi là ăn lành, ngủ đủ, tập đều, sống vui. Đây là nguyên tắc đơn giản nhưng không phải ai cũng làm được. Bởi mỗi người có điều kiện, tình trạng sức khỏe khác nhau, và không ai có thể ăn, ngủ, tập luyện hay sống thay cho mình”.

Theo bác sĩ Lê Trường Giang, chăm sóc sức khỏe không còn là trách nhiệm riêng của ngành y tế mà trở thành nhiệm vụ của toàn xã hội. Khi mỗi người dân có ý thức, có công cụ và được hỗ trợ đúng cách, mục tiêu xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh sẽ không còn là kỳ vọng xa vời, mà từng bước trở thành hiện thực.

Phạm An