Cẩn thận trước những nguy cơ từ hình xăm

Mực xăm có thể ẩn chứa nhiều thành phần gây ảnh hưởng sức khỏe theo cách mà khoa học chưa thể hiểu rõ - Ảnh: iStock

Khi kim xăm đưa mực vào sâu dưới da, câu chuyện không dừng lại ở đó. Các bằng chứng khoa học ngày càng cho thấy mực xăm không hề "trơ" về mặt sinh học. Mối lo ngại hiện nay không chỉ là việc đưa vật thể lạ vào cơ thể, mà là độc tính của chúng và tác động lâu dài đến sức khỏe, đặc biệt là hệ miễn dịch.

Mực xăm: Từ sơn xe hơi đến cơ thể người

Ít ai biết rằng, mực xăm là một hỗn hợp hóa chất phức tạp. Chúng chứa các sắc tố tạo màu, chất lỏng dẫn xuất, chất bảo quản và cả tạp chất.

Đáng báo động là nhiều loại sắc tố đang được sử dụng vốn dĩ được phát triển cho các ứng dụng công nghiệp như sơn xe hơi, nhựa và mực in máy photocopy, chứ không phải để tiêm vào cơ thể người.

Phân tích thành phần của mực xăm có thể cho thấy sự xuất hiện của:

- Kim loại nặng: Một số loại mực chứa niken, crom, coban và chì. Đây là những chất có thể gây dị ứng và nhạy cảm miễn dịch.

- Mực đen: Thường làm từ muội than (carbon black), có thể chứa các hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) – hợp chất sinh ra từ quá trình đốt cháy không hoàn toàn (như khói xe, bồ hóng). Một số trong đó được xếp loại có khả năng gây ung thư.

- Mực màu (đỏ, vàng, cam): Thường chứa thuốc nhuộm azo. Dưới tác động của ánh nắng mặt trời hoặc tia laser khi xóa xăm, chúng có thể phân hủy thành các amin thơm độc hại, liên quan đến nguy cơ ung thư và tổn thương gen. Mực đỏ cũng là thủ phạm chính gây ra các phản ứng dị ứng và viêm ngứa dai dẳng.

Hệ miễn dịch sai lệch và sự di cư của mực

Để hình xăm tồn tại vĩnh viễn, mực được tiêm sâu vào lớp hạ bì. Cơ thể nhận diện các hạt sắc tố này là vật thể lạ và huy động tế bào miễn dịch đến dọn dẹp. Tuy nhiên, do hạt mực quá lớn, các tế bào này không thể tiêu hủy chúng hoàn toàn. Kết quả là mực bị kẹt lại trong tế bào da.

Nhưng mực không đứng yên. Các nghiên cứu chỉ ra rằng hạt sắc tố mực có thể di chuyển theo hệ thống bạch huyết và tích tụ tại các hạch bạch huyết (lymph nodes).

Hạch bạch huyết đóng vai trò trung tâm trong việc lọc và điều phối phản ứng miễn dịch. Việc tích tụ kim loại và độc tố hữu cơ tại "trạm kiểm soát" quan trọng này đặt ra nhiều dấu hỏi lớn về sức khỏe lâu dài.

Ảnh hưởng đến vắc-xin và nguy cơ tiềm ẩn

Một nghiên cứu xuất bản năm 2025 trên tạp chí bình duyệ PNAS cho thấy mực xăm có thể ảnh hưởng đến hoạt động miễn dịch. Cụ thể, mực xăm kích thích các tín hiệu gây viêm tại các hạch bạch huyết lân cận kéo dài tới 2 tháng.

Ngoài ra, nghiên cứu ghi nhận mực xăm tại vị trí tiêm vắc-xin có thể làm thay đổi phản ứng miễn dịch, đáng chú ý là làm giảm phản ứng với vắc-xin COVID-19.

Điều này không có nghĩa là người xăm mình không thể tiêm phòng, nhưng nó cho thấy mực xăm có thể can thiệp vào cách tế bào miễn dịch "giao tiếp".

Hình xăm càng lớn và nhiều màu sắc thì nguy cơ đối với cơ thể lại càng tăng - Ảnh: Dan Matthews/The Guardian

Những điều chưa biết và lời khuyên

Hiện tại, chưa có bằng chứng dịch tễ học mạnh mẽ liên kết trực tiếp việc xăm mình với ung thư ở người. Tuy nhiên, ung thư thường mất nhiều thập kỷ để phát triển, trong khi trào lưu xăm mình diện rộng mới chỉ phổ biến gần đây.

Rủi ro rõ ràng nhất hiện nay vẫn là nhiễm trùng (viêm gan B, C, tụ cầu khuẩn) do vệ sinh kém và các phản ứng dị ứng, u hạt (granulomas).

Một thách thức lớn khác là sự thiếu hụt quy định kiểm soát nhất quán. Tại nhiều quốc gia, mực xăm bị quản lý lỏng lẻo hơn cả mỹ phẩm, và nhà sản xuất không bắt buộc phải công bố toàn bộ thành phần.

Theo chuyên gia vi sinh y học Manal Mohammed từ Đại học Westminster (Anh), mối lo ngại chính là sự tích tụ mực xăm. Hình xăm càng lớn, càng nhiều màu sắc thì gánh nặng hóa chất lên cơ thể càng cao. Kết hợp với lão hóa, phơi nắng và thay đổi miễn dịch, những hậu quả lâu dài vẫn là một ẩn số.

Do đó, trước khi quyết định "ghi dấu" lên cơ thể, mọi người cần cân nhắc kỹ lưỡng về vị trí, diện tích và lựa chọn những cơ sở uy tín để giảm thiểu tối đa rủi ro nhiễm trùng và dị ứng.

Linh La (theo The Conversation)