Tuyển sinh đại học: Càng thay đổi càng làm rối thí sinh

Năm nào cũng thay đổi

Tuần qua, nhiều trường đại học trên cả nước tiếp tục công bố kế hoạch tuyển sinh năm 2026 với những thay đổi đáng lưu ý. Trường đại học Nha Trang chính thức không cộng điểm cho thí sinh có chứng chỉ IELTS, tuy nhiên thí sinh có thể sử dụng chứng chỉ để quy đổi thành điểm môn tiếng Anh. Từ năm 2026, Trường đại học Sư phạm Hà Nội 2 bỏ xét học bạ với 17 ngành, đồng thời bỏ xét điểm thi đánh giá năng lực của 2 đại học quốc gia và Trường đại học Sư phạm Hà Nội.

Học sinh Trường THPT Hoàng Hoa Thám (phường Gia Định, TPHCM) tìm hiểu các ngành học tại ngày hội tư vấn chọn nghề tháng 10/2025 - ẢNH: NGUYỄN LOAN

So với mùa tuyển sinh năm 2025, Học viện Biên phòng đã bỏ tổ hợp C00 (ngữ văn, lịch sử, địa lý), A01 (toán, vật lý, tiếng Anh). Tương tự, Trường Sĩ quan Chính trị đã bỏ tổ hợp C00, A00 (toán, vật lý, hóa học). Trường đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng thu gọn các tổ hợp xét điểm thi tốt nghiệp THPT xuống còn 4 tổ hợp chính: A00, A01, X06 (toán, lý, tin) và A02 (toán, lý, sinh) dành cho 2 ngành công nghệ sinh học và công nghệ nông nghiệp. Các tổ hợp D01, B00, X26 sẽ được loại bỏ từ năm 2026.

Kế hoạch tuyển sinh của Trường đại học Công nghiệp TPHCM cũng có thay đổi lớn. Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo của trường - cho biết, năm 2026, ngoài phương thức xét tuyển thẳng theo quy định của Bộ GD-ĐT, trường dự kiến chỉ dùng 1 phương thức là xét tuyển tổng hợp thay vì nhiều phương thức như trước đây.

Phương thức này gồm các điểm thành phần: thi tốt nghiệp THPT, thi đánh giá năng lực, kết quả học tập THPT và các thành tích nổi bậc khác. Trong đó, điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm đánh giá năng lực chiếm trọng số chủ yếu. Theo ông, mục tiêu của phương thức này là hướng đến sự đánh giá toàn diện và công bằng hơn. Phương án chính thức sẽ được trường công bố trong thời gian tới…

Trong vài năm trở lại đây, số lượng phương thức tuyển sinh tăng nhanh. Nhiều trường áp dụng cùng lúc tuyển thẳng, xét điểm thi tốt nghiệp THPT, đánh giá năng lực, xét học bạ, xét chứng chỉ quốc tế, phỏng vấn hoặc các hình thức ưu tiên khác. Sự đa dạng này mở ra nhiều cơ hội trúng tuyển, nhưng cũng khiến thí sinh khó nắm bắt và hệ thống tuyển sinh trở nên nặng nề.

Theo thống kê của Bộ GD-ĐT, tuyển sinh đại học năm 2025 có 17 phương thức xét tuyển, trong đó xét học bạ chiếm 42,4%, cao hơn 3% so với xét điểm thi tốt nghiệp THPT.

Ngày 3/11, Bộ GD-ĐT đã ban hành Quyết định số 3037/QĐ-BGDĐT về việc triển khai công tác tuyển sinh năm 2026. Bộ yêu cầu các trường sớm công bố kế hoạch và thông tin tuyển sinh để học sinh có phương án học tập, ôn luyện. Tuy nhiên, việc mỗi năm có một vài thay đổi nhỏ, mỗi trường có một vài phương thức riêng khiến mùa thi nào cũng là mới với học sinh. Thầy cô, phụ huynh khó lòng định hướng, tư vấn chọn ngành được đầy đủ cho các em.

Nên ổn định ít nhất trong 3 năm

Ở góc độ vừa là người cha có con thi vào đại học năm tới, vừa từng nhiều năm làm quản lý giáo dục, tiến sĩ Sái Công Hồng - nguyên Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học, Bộ GD-ĐT - cho rằng, trường đại học cần giữ ổn định phương thức tuyển sinh ít nhất trong 3 năm.

Ông lý giải: học sinh đã chọn môn học và định hướng nghề nghiệp từ năm lớp Mười, thi tốt nghiệp THPT cũng chỉ còn 4 môn. Các em cần có thông tin tuyển sinh của các trường ngay từ lớp Mười để có kế hoạch và định hướng học tập. Chu kỳ 3 năm cho phép học sinh từ lớp Mười đến lớp Mười hai nắm rõ tiêu chí tuyển sinh, lựa chọn tổ hợp môn học và rèn luyện năng lực phù hợp; giúp giáo viên và nhà trường chủ động hơn trong dạy học và tư vấn hướng nghiệp.

Trong khi đó, tuyển sinh đại học những năm qua liên tục thay đổi. Có những thay đổi lớn từ kỳ thi tốt nghiệp THPT lẫn cách xét tuyển của các trường; từ thay đổi tổ hợp xét tuyển đến điểm ưu tiên, cách sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ… khiến học sinh chạy theo vất vả.

“Nhiều em đến cuối lớp Mười hai mới phát hiện ngành mình yêu thích lại không xét tổ hợp mình đã học suốt 3 năm. Sự thiếu ổn định ấy làm mất đi ý nghĩa “học để phát triển năng lực và nghề nghiệp tương lai” như mục tiêu cốt lõi của chương trình mới” - ông Sái Công Hồng nói.

Theo ông, giữ ổn định phương thức tuyển sinh không đồng nghĩa với bảo thủ hay ngừng cải tiến. Ổn định là để đổi mới có kế hoạch, có chu kỳ và có cơ sở khoa học. Trong 3 năm ổn định, các trường đại học có thể điều chỉnh chi tiết như chỉ tiêu, tiêu chí phụ hoặc hình thức kết hợp xét tuyển, miễn là không làm thay đổi bản chất của phương thức chính. Sau mỗi chu kỳ, cơ quan quản lý có thể đánh giá, tổng kết để tiếp tục điều chỉnh - vừa bảo đảm sự nhất quán, vừa thích ứng với thực tiễn.

Đồng quan điểm, ông Lâm Triều Nghi - Hiệu trưởng Trường THPT Gia Định (TPHCM) - cho rằng, việc tuyển sinh đại học cần giữ ổn định hoặc công bố sớm kế hoạch để thí sinh và giáo viên có thời gian chuẩn bị.

Ông phân tích: Riêng 1 trường đại học từ năm trước tới năm sau đã có nhiều thay đổi. Mỗi trường lại có những cách tuyển sinh riêng, cùng một ngành nhưng xét tuyển bằng những tổ hợp khác nhau, phương thức khác nhau. Với chứng chỉ tiếng Anh, có trường dùng để cộng điểm, có trường không… Điều này dẫn tới thí sinh phải tiếp nhận quá nhiều thông tin và lại thay đổi liên tục nên khó để định hướng cách học hiệu quả nhất.

“Tôi kiến nghị các trường đại học nếu có thay đổi cần có kế hoạch sớm, và nên theo hướng thống nhất những cách tuyển sinh tương đồng giữa các ngành, các trường để thí sinh đỡ bối rối” - ông Lâm Triều Nghi nói.

Quế Minh - Nguyễn Loan