Quy luật phản lực

Nguyễn Trãi, hơn 700 năm trước đây, đã nói đúng nguyên nhân vì sao nhân dân chán ghét Hồ Quý Ly, chính là vì triều đại này “chính sự phiền hà” làm “lòng dân oán hận”. Lê Thái Tổ cũng giải thích cho quần thần vì sao lại có cuộc khởi nghĩa Lam Sơn hùng tráng.

Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Vua có lần sau muôn việc được thư thả, cùng bầy tôi bàn về lẽ còn mất, được thua xưa nay. Nhân bàn đến việc giặc Minh sở dĩ thua, ta sở dĩ được, là vì sao, vua nói: “Trẫm xưa kia gặp buổi loạn lạc, nương mình ở Lam Sơn, vốn chỉ mong giữ được mạng mình, chứ không có ý muốn lấy thiên hạ. Đến khi giặc tàn ngược quá quắt, dân không sống nổi, việc dấy nghĩa binh thực là bất đắc dĩ thôi”.

Các nhà cách mạng hiện đại cũng hay nói: “có áp bức thì có đấu tranh”, là nhìn ra sự tương đồng giữa quy luật vật lý và khoa học xã hội. Phản lực là lực sinh ra sau lực tác động, “bất đắc dĩ” mà có. Không có lực tác động thì không có phản lực. Trong lịch sử nước ta, những thời thịnh trị đều có minh quân, trung thần, pháp luật thì khoan hòa, lòng dân luôn được yên để sinh sống và làm nghĩa vụ với nhà vua, xây dựng đất nước. “Đời vua Thái tổ Thái tông/ Con bế con bồng, con dắt con mang”.

Vua Trần cho đốt hồ sơ những kẻ cộng tác với quân Nguyên để yên dân, khỏi làm lòng dân nghi kỵ nhau. Nguyễn Trãi một mực can ngăn vua không cho tể tướng Lê Sát xử trảm một lúc bảy người có tội vì “chỗ đứng của bệ hạ là nhân nghĩa. Tuy có lúc ra oai giận dữ, nhưng không thể như thế mãi được”.

Xem các vị minh quân trong lịch sử nước ta đều lấy khoan hòa, nhân nghĩa làm chỗ đứng, khôn ngoan tránh tối đa “phản lực bất đắc dĩ” từ dân. Thực thi pháp luật phải nghiêm minh nhưng không được khắc nghiệt.

Quy định phạt xe không "chính chủ" đã gây bức xúc dư luận một thời.

Một hai năm trở lại đây, từ những người làm chính sách đưa xuống dưới những thông tư, chỉ thị lạ lùng, gây phản ứng khá ồn ào trong dư luận. Người ta quên rằng, trong đời sống cũng như vật lý luôn có “phản lực”, ngược chiều với lực tác động. Cho nên thiếu cẩn trọng khi đề ra chính sách, chủ trương sẽ dễ dẫn tới những hậu quả khó lường.

Vậy mà, hình như chúng ta đã quá tùy tiện khi đưa ra lực tác động nên phải nhận lại những phản lực ngược chiều cay đắng. Nào chứng minh thư phải ghi tên cha mẹ, thịt gia súc phải bán trong vòng tám giờ, người chết phải chôn sau 48 tiếng, đi xe phải “chính chủ”, chó mèo chết phải đăng ký “báo tử”, đám cưới không quá 300 người, đám ma không quá bảy vòng hoa, xác chết không được quàn trong quan tài có nắp kính...

Và gần đây nhất, gây phản cảm đến buồn cười là quy định của Bộ GD-ĐT cộng điểm cho các bà mẹ Việt Nam anh hùng và các nhà cách mạng trước 1945 khi thi vào đại học. Tuy những thứ quy định lạ đời đó chưa gây hậu quả lớn nhưng đã có tác dụng làm rối pháp luật. Hoan nghênh Bộ GD-ĐT đã công khai thừa nhận sai lầm, nhưng các bộ khác chưa thấy đáp lại kịp thời phản ứng của dân.

Thuế nặng sưu cao quá sức dân thì dân rủ nhau trốn thuế, phạt quá nặng không nộp nổi thì dân hối lộ nhân viên công quyền, chụp lên đầu dân quá nhiều luật rắc rối và “buồn cười” thì dân sẽ coi thường pháp luật... đúng như quy luật thứ ba của Newton trong xã hội. Đó là những mối nguy khó lường! 

Nguyễn Quang Thân