Hãy làm chủ dữ liệu cá nhân

Ảnh minh họa

Do đó, có thể xem việc doanh nghiệp yêu cầu khách hàng “phải tải app” mới được mua hàng hoặc hưởng ưu đãi là hành vi hạn chế quyền lựa chọn của người tiêu dùng, đi ngược lại tinh thần tự nguyện trong giao dịch dân sự. Theo luật, mọi hoạt động thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân đều phải minh bạch; người dùng có quyền yêu cầu xóa hoặc hạn chế xử lý dữ liệu của mình bất cứ lúc nào và doanh nghiệp phải có trách nhiệm thực hiện kịp thời yêu cầu đó.

Luật quy định rõ, các mạng xã hội và dịch vụ truyền thông trực tuyến không được yêu cầu người dùng cung cấp hình ảnh, video chứa giấy tờ tùy thân để xác thực tài khoản. Đây là quy định nhằm ngăn chặn nguy cơ lộ, lọt thông tin định danh cốt lõi.

Theo luật, doanh nghiệp phải thông báo rõ ràng loại dữ liệu thu thập, mục đích sử dụng, cách thức xử lý, các bên được chia sẻ và những rủi ro có thể phát sinh. Trường hợp xảy ra rò rỉ dữ liệu, doanh nghiệp phải báo cáo với cơ quan chuyên trách và thông báo cho người dùng trong vòng 72 giờ. Chế tài xử phạt trong Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 cũng khá nghiêm khắc, buộc các tổ chức phải đầu tư nghiêm túc cho hạ tầng bảo mật.

Không chỉ trao quyền, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 cũng xác định rõ nghĩa vụ của công dân. Người dùng cần nắm vững các quyền cơ bản, như quyền được biết, quyền truy cập, quyền phản đối xử lý dữ liệu và quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Mỗi cá nhân cũng có trách nhiệm tự bảo vệ dữ liệu của mình và tôn trọng dữ liệu của người khác.

Đặc biệt, luật nghiêm cấm tuyệt đối hành vi mua bán dữ liệu cá nhân. Khi tiếp cận các “điều khoản sử dụng” và “chính sách bảo mật”, người dùng cần đọc kỹ các nội dung liên quan.

Dữ liệu cá nhân của trẻ em được xác định là nhóm dữ liệu nhạy cảm, cần được bảo vệ ở mức độ cao hơn. Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Trẻ em, việc xử lý dữ liệu của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp. Mọi hành vi thu thập, công bố hoặc tiết lộ bí mật đời tư của trẻ khi chưa được sự đồng ý đều là vi phạm pháp luật.

Trách nhiệm khi xảy ra lộ lọt dữ liệu cũng được quy định rõ ràng. Đơn vị cung cấp ứng dụng phải chịu trách nhiệm kỹ thuật và bồi thường thiệt hại nếu để xảy ra lỗi hệ thống hoặc mua bán dữ liệu học sinh. Với vai trò là đơn vị trung gian yêu cầu phụ huynh sử dụng ứng dụng, nhà trường không thể đứng ngoài cuộc mà phải có trách nhiệm thẩm định năng lực bảo mật của đối tác công nghệ, quản lý dữ liệu học sinh và phối hợp khắc phục, thông báo cho phụ huynh trong vòng 72 giờ nếu xảy ra sự cố.

Cơ quan quản lý nhà nước đang triển khai xây dựng cổng thông tin quốc gia về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong giai đoạn 2026-2027. Đây sẽ là địa chỉ tin cậy để người dân gửi phản ánh, tra cứu thông tin, nâng cao kỹ năng bảo mật và tố cáo các hành vi xâm phạm dữ liệu.

Khi nghi ngờ bị lừa đảo hoặc lạm dụng dữ liệu qua ứng dụng, người dùng cần nhanh chóng lưu giữ bằng chứng, gửi yêu cầu đến đơn vị chủ quản ứng dụng, đồng thời khiếu nại đến cơ quan chức năng hoặc khởi kiện ra tòa để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc làm chủ dữ liệu cá nhân không chỉ là quyền mà còn là kỹ năng sống thiết yếu. Khi người dùng hiểu luật, doanh nghiệp tuân thủ luật và cơ quan quản lý thực thi pháp luật nghiêm minh, công nghệ mới thực sự trở thành công cụ hỗ trợ thay vì là mối lo thường trực trong đời sống số.

Luật sư TRẦN ANH TUẤN (Đoàn Luật sư TPHCM)