Những “thủ lĩnh nhỏ” dám lên tiếng

Học sinh tỉnh Điện Biên tham gia tập huấn nâng cao vai trò của mô hình Câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi” - ẢNH: M.A.

Rũ bỏ sự ngại ngùng

Cô giáo Lò Thị Hương đặt câu hỏi: “Giả sử bạn thân của em phải nghỉ học để lấy chồng, em sẽ làm gì?”. Nữ sinh Lường Thị Hoa giơ tay phát biểu: “Em sẽ nói với cha mẹ bạn ấy rằng bạn ấy học giỏi; nếu nghỉ học, bạn sẽ rất buồn, sau này cũng khó tìm được việc làm”.

Hoa từng là cô bé ngồi cuối lớp, rất ít nói. Cha mẹ làm nương, kinh tế khó khăn, em cũng quá quen với câu nói của người trong bản: “Con gái học nhiều làm gì”. Nhưng từ khi tham gia Câu lạc bộ (CLB) “Thủ lĩnh của sự thay đổi”, Hoa bắt đầu thay đổi. Em được đóng vai xử lý tình huống để tập nói ra suy nghĩ của mình trước đám đông, được nghe về quyền trẻ em và quyền được học hành. Hoa nêu nguyện vọng: “Em muốn học lên cấp III. Sau này học sư phạm, làm cô giáo”.

CLB mà Hoa tham gia là 1 trong 96 CLB “Thủ lĩnh của sự thay đổi” ở tỉnh Điện Biên, và là 1 trong 4 mô hình trọng tâm thuộc dự án “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết một số vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” do Hội LHPN Việt Nam triển khai ở các tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số (dự án 8). Khác với những buổi tuyên truyền một chiều, CLB “Thủ lĩnh của sự thay đổi” được thiết kế như một không gian mở để trẻ em được nói, được tranh luận và được thực hành; nội dung sinh hoạt xoay quanh quyền trẻ em, bình đẳng giới, phòng chống bạo lực, kỹ năng tự bảo vệ và kỹ năng sống.

Cách đó gần 600km, buổi sinh hoạt CLB “Thủ lĩnh của sự thay đổi” của Trường THCS Hòa Thắng (xã Tuấn Sơn, tỉnh Lạng Sơn) cũng sôi nổi không kém. Với chủ đề “Bạo lực học đường và cách ứng xử không định kiến giới”, khi nghe một nam sinh phát biểu “Con trai thì phải mạnh mẽ, không được khóc”, nữ sinh Phùng Thị Thơ nhẹ nhàng hỏi lại: “Vậy nếu bạn buồn mà không được khóc, bạn sẽ làm gì?”. Câu hỏi khiến các thành viên im lặng. Một bạn nam khác đứng lên: “Chắc em sẽ giấu. Nhưng giấu lâu cũng mệt”.

Câu chuyện nhỏ ấy mở ra cuộc thảo luận kéo dài gần 1 giờ. Các em nói về áp lực “phải mạnh mẽ”, “phải hiền lành”, những khuôn mẫu đã khiến cả con trai lẫn con gái chịu áp lực. Thơ tâm sự: “Trước đây, em ngại nói lắm vì sợ nói sai, nhưng từ khi tham gia CLB, em thấy mình được lắng nghe. Giờ em có thể đứng lên thuyết trình về quyền trẻ em, về bạo lực học đường”.

Trẻ em không chỉ là người được bảo vệ

CLB “Thủ lĩnh của sự thay đổi” là 1 trong 4 mô hình của dự án 8. Điểm khác biệt của mô hình này là ở cách tổ chức. Trẻ em không chỉ là người nghe tuyên truyền mà được tham gia xây dựng nội dung, được đóng vai, được đặt câu hỏi ngược lại cho người lớn.

Không chỉ trong các buổi sinh hoạt định kỳ, mô hình này còn lan tỏa sâu rộng qua các hoạt động liên trường như hội thi “Tìm hiểu sáng kiến truyền thông về các vấn đề liên quan đến trẻ em” với sự tham gia của nhiều CLB. Các đội tranh tài qua các phần thi như tiểu phẩm, hò, vè, thi “rung chuông vàng” về kiến thức bình đẳng giới, tạo ra không khí hào hứng, khơi dậy tinh thần cạnh tranh lành mạnh và học hỏi lẫn nhau.

Đến nay, mô hình CLB “Thủ lĩnh của sự thay đổi” đã được thành lập rộng khắp các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, góp phần tuyên truyền nâng cao năng lực tự bảo vệ bản thân cho hơn 100.000 học sinh, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Những nữ sinh như Lường Thị Hoa, Phùng Thị Thơ vẫn còn cả chặng đường dài phía trước. Các em cũng chưa phải là “thủ lĩnh” theo nghĩa lớn lao nào, nhưng các em đã biết đặt câu hỏi, biết bảo vệ bạn bè, biết nói ra suy nghĩ của mình. Cô Lò Thị Hương tâm sự: “Chúng tôi không mong các em thay đổi được xã hội. Chúng tôi chỉ mong các em lớn lên mà không còn nghĩ làm con gái thì phải chịu thiệt thòi”.

Ngọc Minh Tâm