Kiểm định xe máy: Cần lộ trình phù hợp để không gây xáo trộn đời sống

Nên kiểm định xe cũ trước

Theo Sở Xây dựng TPHCM, sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM có hơn 11,3 triệu chiếc mô tô, xe máy. Việc kiểm định khí thải mô tô, xe máy phải được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện, có thiết bị đo đáp ứng quy chuẩn về cơ sở vật chất kỹ thuật (QCVN 103:2024/BGTVT) và vị trí cơ sở đăng kiểm. Sở yêu cầu các cơ sở đăng kiểm rà soát, sắp xếp lại mặt bằng, bố trí khu vực riêng để kiểm định khí thải xe máy; mua sắm, hiệu chỉnh thiết bị đo khí thải để đạt chuẩn; đầu tư thêm thiết bị để kiểm định ngoài cơ sở đăng kiểm nhằm giảm tải áp lực.

Theo các chuyên gia kiểm định, mất khoảng 7-10 phút để đo khí thải cho mỗi chiếc xe máy. TPHCM có hơn 11 triệu xe máy nhưng chỉ có khoảng 40 trung tâm đăng kiểm ô tô, nếu toàn bộ số trung tâm này đều bố trí được khu vực để kiểm định khí thải mô tô, xe máy, cũng không kiểm định xuể. Trong khi đó, đăng kiểm xe máy lại là lĩnh vực hoàn toàn mới.

Thử nghiệm kiểm tra khí thải xe máy tại một cửa hàng ở TPHCM - Ảnh: Tứ Quý

Thạc sĩ Lê Trung Tính - Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô hành khách TPHCM - cho rằng, việc đăng kiểm xe máy chắc chắn sẽ tác động đến sinh hoạt của người dân. Hệ thống trạm đăng kiểm hiện nay chỉ mới phục vụ cho ô tô mà năng lực tiếp nhận đã bộc lộ nhiều hạn chế. Nếu cùng lúc tiếp nhận và kiểm định thêm hàng triệu xe máy thì chắc chắn sẽ quá tải. Bên cạnh hạ tầng, mức phí đăng kiểm cũng cần được tính toán thận trọng để phù hợp với khả năng chi trả của người dân. Xe máy hiện nay là phương tiện mưu sinh chủ yếu của những người lao động có thu nhập thấp và trung bình. Nếu chi phí đăng kiểm quá cao, chính sách dù đúng về mục tiêu cũng sẽ gây khó khăn cho người dân.

Vì vậy, ông góp ý: “Cần xây dựng một lộ trình triển khai bài bản, hoàn chỉnh theo từng bước, từng giai đoạn và có tầm nhìn dài hạn. Trước mắt, có thể ưu tiên kiểm định đối với những chiếc xe máy đã sử dụng từ 10 năm trở lên, sau đó mới từng bước mở rộng sang các nhóm xe 5 năm rồi đến các đời xe mới hơn, tránh áp dụng đồng loạt trong thời gian ngắn. Ưu tiên kiểm định xe cũ bởi đây là nhóm phương tiện có nguy cơ phát thải cao hơn so với xe được sản xuất gần đây”.

Cho phép cơ sở tư nhân cùng kiểm định

Theo thạc sĩ Lê Trung Tính, trước khi chính thức triển khai kiểm định khí thải xe máy, cũng cần rà soát và điều chỉnh lại lực lượng đăng kiểm viên. Có thể xem xét hạ tiêu chuẩn đối với đăng kiểm viên xe máy, chấp nhận trình độ THPT hoặc trung cấp thay vì yêu cầu có trình độ cao đẳng, đại học như với ô tô. Việc kiểm định xe máy có quy trình đơn giản hơn nhưng do số lượng phương tiện rất lớn nên cần tăng mạnh số đăng kiểm viên để đáp ứng nhu cầu, hạn chế tình trạng ùn ứ tại các trạm đăng kiểm.

TPHCM có nhiều xe máy cũ được người dân dùng để chở hàng hóa - Ảnh: Tứ Quý

Ông khẳng định, TPHCM và TP Hà Nội có lượng phát thải khí hại từ xe máy rất lớn, nên việc kiểm soát khí thải là cần thiết và là chủ trương đúng đắn. Tuy nhiên, cần có phương án triển khai phù hợp với thực tiễn. Để giảm nguy cơ “vỡ trận” và hạn chế sự xáo trộn đời sống người dân, cần mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân. Có thể cho phép hoặc ủy quyền để các cửa hàng kinh doanh, tiệm sửa xe máy quy mô lớn, đủ điều kiện về cơ sở vật chất và nhân lực cùng tham gia đăng kiểm. Cách làm này vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa giảm áp lực cho hệ thống trung tâm đăng kiểm.

Tiến sĩ Phan Lê Bình - chuyên gia giao thông, Trưởng đại diện Văn phòng Tư vấn OCG Nhật Bản - cho rằng, trước khi triển khai việc đăng kiểm xe máy, cần tính toán kỹ dựa vào thực tế. Chẳng hạn, với hơn 11 triệu xe máy đang lưu hành ở TPHCM, cần bao nhiêu trạm đăng kiểm? Mỗi trạm có thể kiểm định được bao nhiêu xe mỗi ngày, xử lý được bao nhiêu hồ sơ mỗi giờ? Chỉ khi có những con số cụ thể này, mới đủ khả năng đăng kiểm cho toàn bộ lượng xe khổng lồ nói trên.

Theo ông, hệ thống đăng kiểm hiện tại vốn được xây dựng để phục vụ ô tô, với số lượng chỉ bằng khoảng 1/10 xe máy. Khi số phương tiện cần đăng kiểm tăng gấp 10 lần mà số trạm và năng lực vận hành không thay đổi, khó có đủ thời gian và nguồn lực để đáp ứng yêu cầu. Khi đó, người dân sẽ chịu cảnh ùn ứ, chầu chực ở trạm, thậm chí phải chạy sang các tỉnh, thành khác để đăng kiểm như đã từng xảy ra với ô tô.

Các thông số khí thải cho phép của mô tô, xe máy - Ảnh chụp màn hình QCVN 99:2025/BNNMT​

Cũng theo tiến sĩ Phan Lê Bình, hệ thống trạm đăng kiểm hiện nay được trang bị máy móc, thiết bị chủ yếu để kiểm định ô tô, chưa có hạ tầng tương ứng dành cho xe máy. Muốn đăng kiểm xe máy, chắc chắn các trạm phải đầu tư thêm thiết bị chuyên dụng, thậm chí mở rộng diện tích và cơ sở vật chất bởi đặc thù kỹ thuật xe máy và ô tô khác nhau. Khi triển khai đăng kiểm, để bảo đảm công bằng, cơ quan chức năng sẽ phải kiểm tra giấy đăng kiểm và xử phạt chủ xe có phương tiện chưa đăng kiểm. Khi hạ tầng chưa sẵn sàng để tạo thuận lợi cho việc đăng kiểm thì việc xử phạt sẽ gây thêm nhiều khó khăn cho xã hội.

Tiến sĩ Phan Lê Bình đánh giá, xe máy phát ra lượng khí thải lớn, góp phần đáng kể làm giảm chất lượng không khí đô thị. Thực tế, vào các dịp lễ, tết, khi lượng ô tô và xe máy lưu thông giảm mạnh, chất lượng không khí ở TP Hà Nội và TPHCM được cải thiện rõ rệt. Do đó, để giảm ô nhiễm không khí, việc kiểm định khí thải xe máy là cần thiết, là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng, nhân lực và triển khai hoạt động này theo từng giai đoạn, có lộ trình phù hợp để hạn chế tối đa những xáo trộn không đáng có trong đời sống người dân.

Tứ Quý - Nguyễn Văn