Không gian công cộng định hình diện mạo đô thị

Đô thị khoác diện mạo mới

Dù mới đi vào hoạt động, công viên Tưởng niệm nạn nhân COVID-19 (1 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TPHCM) là một trong những không gian công cộng nhận được sự chú ý lớn của người dân, du khách tại TPHCM. Khu đất xây dựng công viên rộng 4,3ha, có 7 biệt thự cổ từng thuộc sở hữu của gia đình chú Hỏa. Sau năm 1975, khu đất do Bộ Ngoại giao tiếp quản nhưng bị bỏ hoang nhiều năm…

Không gian Đường sách Nguyễn Văn Bình về đêm với nhiều hoạt động - Ảnh: Đường sách Nguyễn Văn Bình

Dạo bước tại công viên Tưởng niệm nạn nhân COVID-19, nhiều người không khỏi xúc động, bồi hồi nhớ một giai đoạn khó quên của thành phố nói riêng và cả nước nói chung. Điều đáng mừng là nhiều cây xanh lâu năm trên khu đất được giữ lại. Các biệt thự cũ ngoài việc tháo dỡ một phần để cải thiện không gian còn được đơn vị thi công tôn tạo hạ tầng sẵn có nhằm phục vụ các hoạt động triển lãm và thư viện sau này. Tại công viên cũng bố trí các khu vực dành cho hoạt động thể dục thể thao, sinh hoạt cộng đồng, khu vườn tượng và không gian tổ chức các sự kiện văn hóa nghệ thuật.

Dịp tết Bính Ngọ vừa qua, 9 “khu đất vàng” bị quây rào nhiều năm do vướng pháp lý, điều chỉnh quy hoạch hoặc thay đổi chủ đầu tư đã trở thành vườn hoa, công viên tạm để người dân du xuân. Một số không gian ấn tượng được người dân hào hứng chụp ảnh, check-in: khu đất số 8 Võ Văn Tần (phường Xuân Hòa) thuộc dự án Nhà thi đấu Phan Đình Phùng, khu đất 135 Nguyễn Huệ (phường Sài Gòn) thuộc dự án thương xá Tax, khu đất 2-4-6 Hai Bà Trưng và 8-12 Lê Duẩn cùng thuộc phường Sài Gòn…

Với những không gian công cộng mới, diện mạo TPHCM như được “thay áo”, thoáng đãng hơn; không còn những hàng rào quây kính hay những nét vẽ nguệch ngoạc gây mất mỹ quan đô thị. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở mức mở ra không gian mới, mở ra những khoảng nghỉ xanh mát giữa lòng thành phố nhộn nhịp, có lẽ không gian công cộng vẫn chưa phát huy hết vai trò, tầm quan trọng.

Nơi nuôi dưỡng đời sống văn hóa cộng đồng

Nhiều năm qua, vấn đề thiếu không gian nghệ thuật công cộng hoặc không gian văn hóa công cộng đúng nghĩa tại TPHCM được nhắc đến không ít lần. Đến nay, niềm trăn trở này đã được giải quyết phần nào khi thành phố có thêm công viên Sáng tạo ven sông Sài Gòn (đoạn từ cầu Ba Son đến cầu Thủ Thiêm), thêm nhiều đường sách, công viên Bến Bạch Đằng, không gian La Musica tại công viên trung tâm La Vida Residences thuộc TP Vũng Tàu…

Biểu tượng giọt nước mắt tại công viên Tưởng niệm nạn nhân COVID-19 được chú ý - ẢNH: TỨ QUÝ

Song song với những không gian mới, các công viên lâu đời như công viên Tao Đàn, công viên Lê Văn Tám hay khu vực dọc kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống đô thị. Sau quá trình cải tạo, nạo vét, làm sạch môi trường, tuyến kênh từng ô nhiễm nặng đã trở thành trục không gian xanh mát, nơi người dân đi bộ, chạy bộ, đạp xe mỗi sáng, mỗi chiều.

Nhìn sâu hơn, không gian công cộng tại TPHCM chưa thể phát huy hết giá trị khi thiếu bãi giữ xe, nhà vệ sinh công cộng, hệ thống chiếu sáng an toàn… Đến nay, thiếu bãi giữ xe vẫn là nỗi trăn trở của ban lãnh đạo Đường sách TPHCM.

Bên cạnh yếu tố hạ tầng, không gian công cộng cần được thổi hồn bằng nghệ thuật và hoạt động văn hóa. Những chương trình biểu diễn âm nhạc đường phố, múa, xiếc, lễ hội ánh sáng, triển lãm ngoài trời… nếu được tổ chức thường xuyên, chuyên nghiệp sẽ biến quảng trường, công viên thành sân khấu mở, nơi nghệ sĩ và công chúng tương tác trực tiếp.

Chia sẻ với Báo Phụ nữ TPHCM, giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Xuân Tiên - Chủ tịch Hội Mỹ thuật TPHCM - cho biết, ông hoàn toàn đồng ý với các chủ trương của thành phố trong việc mở rộng, cải tạo các không gian hiện có trở thành không gian văn hóa công cộng. Điều này mang ý nghĩa rất lớn đối với một đô thị năng động như TPHCM. Tuy nhiên, về hiện trạng của những không gian mới lẫn cũ và hiến kế để phát triển không gian công cộng xứng tầm, ông cho rằng phải có quan sát thực tế, nghiêm túc.

Với một đô thị hiện đại và đông dân như TPHCM, quỹ đất dành cho không gian công cộng luôn là bài toán khó. Tuy nhiên, việc liên tục bổ sung các quảng trường, công viên, tuyến đường đi bộ, không gian ven sông… cho thấy thành phố đang từng bước điều chỉnh để cân bằng giữa phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống. Những không gian ấy dù lớn hay nhỏ nếu được quy hoạch bài bản và xây dựng đầy đủ công năng đều góp phần làm dịu nhịp sống hối hả, tạo khoảng thở cần thiết cho một đô thị năng động.

An Trịnh