Khi trường học mở nhiều kênh để lắng nghe học trò

Một buổi sáng giữa tháng Mười hai, 25 học sinh khối Ba, Bốn, Năm của Trường tiểu học Phan Văn Trị (phường Cầu Ông Lãnh, TPHCM) đã đến trường sớm hơn thường lệ để ăn sáng cùng thầy hiệu trưởng. Đây là những học sinh trong Hội đồng Học sinh của trường, đảm nhận nhiệm vụ đề xuất nguyện vọng với ban giám hiệu. Hội đồng sẽ họp mỗi 3 tháng, theo hình thức ăn sáng.

Lắng nghe bằng nhiều hình thức

Vừa ăn sáng, học sinh vừa trình bày đề xuất như: duy trì Ngày hội giáo dục giấc ngủ nhưng bổ sung hoạt động cắm trại qua đêm; tăng cường hoạt động thể dục thể thao mang tính đồng đội; tổ chức thêm các chuyến trải nghiệm tại di tích lịch sử, khu vui chơi; đẩy mạnh các cuộc thi về ngoại ngữ… Nhiều em cũng góp ý, cơm bán trú đôi lúc nhão hoặc khô, mong muốn có nhiều món mặn hơn.

Học sinh Trường tiểu học Phan Văn Trị trong buổi họp Hội đồng Học sinh

Trước buổi họp, hội đồng đã khảo sát ý kiến tất cả học sinh để có cơ sở góp ý. Em Nguyễn Võ Anh Quân - học sinh lớp 5/2, Chủ tịch Hội đồng Học sinh - chia sẻ: “Buổi họp diễn ra rất nhẹ nhàng nên chúng em khá thoải mái trình bày nguyện vọng của mình. Trong những lần họp trước, nhiều đề xuất của chúng em đã được thực hiện: tổ chức Ngày thứ Sáu hạnh phúc - học sinh đến trường được mặc đồ mình yêu thích nhất; điều chỉnh thời gian nghỉ trưa, vào học… Chúng em thấy rất vui”.

Ông Lê Hồng Thái - Hiệu trưởng nhà trường - cho biết: “Trước đây, trường từng tổ chức các buổi tiếp xúc học sinh nhưng cách làm còn mang tính hành chính nên các em khá e dè. Khi chuyển sang hình thức ăn sáng, các em thoải mái hơn nên sẵn sàng nói lên mong muốn của mình”.

Trước đó, từ năm 2018, Trường THCS Minh Đức (phường Cầu Ông Lãnh, TPHCM) cũng đã thực hiện ăn sáng cùng hiệu trưởng. Nhiều trường khác cũng có nhiều cách làm hay để học sinh được nói lên suy nghĩ của mình. Như tại Trường THCS Trần Quốc Tuấn (phường Tân Hưng, TPHCM), phòng của Hiệu trưởng Cao Thị Lan Phương luôn đầy ắp gấu bông, bánh kẹo để mời học sinh vào chơi. Hay khi học sinh muốn, lại ghé phòng hiệu trưởng tâm sự, mượn một “em thú” rồi hôm sau lại mang lên trả.

Bà cho hay: “Trong các buổi đối thoại định kỳ, học sinh sẽ đại diện nói lên tiếng nói tập thể, chứ không phải câu chuyện cá nhân. Còn trong tiếp xúc thường ngày, các em có thể chia sẻ gần như mọi việc khó nói. Có em chạy đến méc bạn bị điểm kém, tôi khuyên em không được trêu bạn, và động viên em kia cố gắng hơn. Lần sau gặp lại, em chủ động chạy đến khoe được điểm cao hơn”.

Theo quy định, hoạt động đối thoại với học sinh tổ chức mỗi học kỳ 1 lần. Từ nhiều năm nay, Trường THPT Lương Thế Vinh (phường Cầu Ông Lãnh, TPHCM) linh hoạt triển khai mỗi khi có vấn đề quan trọng. Bà Huỳnh Thị Thúy Hằng - Phó hiệu trưởng nhà trường - chia sẻ, đầu năm học, trường đối thoại về việc lựa chọn chương trình giáo dục, xây dựng kế hoạch hoạt động.

Khi có chủ trương hạn chế sử dụng điện thoại, học sinh tiếp tục được lấy ý kiến về các hoạt động thay thế trong giờ ra chơi. Mùa thi, trường có hoạt động “bỏ sỏi cảm xúc”. Sau buổi học, học sinh nhặt sỏi viết cảm xúc tích cực hoặc tiêu cực bỏ vào thùng. Kết quả đo được là cơ sở để trường xác định trạng thái tâm lý, xây dựng các chuyên đề phù hợp hoặc tổ chức đối thoại với học sinh.

Phá vỡ rào cản thầy và trò

Bà Huỳnh Thị Thúy Hằng cũng nhấn mạnh, việc lắng nghe phải đi cùng với trao quyền cho học sinh. Hiện nay, trường đang cho học sinh tự xây dựng thực đơn bán trú. Mỗi khối lớp làm thực đơn trong 1 tháng, xoay vòng cho cả năm. Từ danh sách hàng trăm món, yêu cầu không trùng món và đủ dinh dưỡng, các em phải họp lớp, giải thích vì sao chọn hoặc không chọn. Qua đó, học sinh học được cách cân nhắc, chịu trách nhiệm và hiểu rằng quyết định của mình ảnh hưởng đến cộng đồng.

“Lắng nghe học sinh đóng vai trò then chốt trong quá trình xây dựng trường học hạnh phúc. Cần hiểu các em muốn gì, có năng lực gì để định hướng phát triển phù hợp. Khi các em phát triển đúng tức là các em đang hạnh phúc với chính mình” - bà Thúy Hằng nói và cho rằng, hạnh phúc không đồng nghĩa với việc đáp ứng mọi mong muốn của học sinh. Hạnh phúc bền vững là khi thầy và trò cùng thống nhất những tiêu chí chung, cùng phát triển lâu dài.

Ông Lê Hồng Thái nói thêm, để thực hiện đúng tinh thần lấy học sinh làm trung tâm, các hoạt động giáo dục phải xuất phát từ chính suy nghĩ, nhu cầu của học sinh. Thời gian tới, trường dự kiến mời phụ huynh tham dự một số buổi họp Hội đồng Học sinh để cùng lắng nghe con em mình. Qua đó, phụ huynh sẽ nhận ra rằng trẻ em cũng có những mong muốn riêng, hạn chế việc áp đặt suy nghĩ của người lớn lên các em.

Theo bà Cao Thị Lan Phương, trước đây, mối quan hệ thầy - trò thường có khoảng cách khá lớn. Ngày nay, chính thầy cô phải chủ động rút ngắn khoảng cách đó. Sự gần gũi không làm mất đi sự tôn trọng, mà ngược lại khiến học sinh yêu mến thầy cô hơn. Khi người thầy dành cho học trò tình thương thực sự thì việc giáo dục mới hiệu quả.

Còn bà Đỗ Thị Việt Phương - Phó hiệu trưởng Trường THPT Võ Trường Toản (phường Tân Thới Hiệp, TPHCM) - nhận định, điều quan trọng là hình thành cho học sinh tư duy dám bày tỏ ý kiến. Trong các buổi sinh hoạt, lãnh đạo nhà trường luôn nhấn mạnh rằng phòng làm việc của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng luôn mở cửa để tiếp đón học sinh. Nếu gặp khó khăn khi trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, học sinh có thể trực tiếp gặp ban giám hiệu. Trường cam kết bảo mật thông tin cho học sinh khi phản ảnh.

“Dù ý kiến đúng hay chưa phù hợp, người tiếp nhận cũng không phản ứng gay gắt. Nếu chưa đúng thì phân tích để học sinh hiểu. Khi thấy thầy cô cởi mở, tôn trọng mình, các em sẽ sẵn sàng bộc lộ cảm xúc” - bà nhấn mạnh.

Trang Thư