Dưỡng lão tại gia: Khi nhà không chỉ là nơi để ở

Có nhu cầu nhưng biết tìm đâu?

Vợ mất, con lập gia đình và sinh sống ở trung tâm TPHCM, 16 năm qua, ông Phạm Văn Phú (70 tuổi) sống một mình ở xã Củ Chi. Khoảng 2 tháng, con ông mới dẫn cháu về thăm ông 1 lần. Sức khỏe còn tốt nên lâu lâu, ông Phú tự chạy xe máy vào trung tâm thành phố thăm con cháu. Ngày thường, ông thường đến quán gần nhà uống cà phê, tán dóc với các bạn già.

Ông Phú nói về tương lai: “Giờ tôi còn khỏe thì mọi chuyện vẫn ổn, nhưng đến khi yếu sức thì chưa biết tính sao. Nếu con tôi về đây ở thì sẽ xa chỗ làm, cháu tôi cũng phải đi học xa, còn tôi dọn đến nhà con ở thì không gian chật hẹp, không thoải mái”. Khi nghe đến mô hình “dưỡng già tại chỗ”, tức là ở nhà vườn trong khu đô thị có đủ dịch vụ cho người già, ông Phú hào hứng: “Nếu được vậy thì quá tốt. Nó sẽ hợp với tôi vì tôi vừa thích sống riêng, không muốn làm phiền con cháu, vừa muốn con cháu thường xuyên tới chơi”.

Người cao tuổi trong một chung cư ở phường An Khánh, TPHCM tranh thủ lúc trời mát, dẫn cháu đi dạo ở sân chung cư - Ảnh: Nhã Chân

Con cái lập gia đình, ra riêng, vợ chồng bà Nguyễn Bạch Tuyết - 68 tuổi, phường Bình Quới, TPHCM - cùng nhau sống cảnh già trong căn nhà cũ. Thường ngày, để giải khuây, vợ chồng bà chở nhau ra công viên chơi, bà tập thể dục, ông đánh cờ tướng. Bà nói: “Vợ chồng tôi ở riêng quen rồi. Nhưng khoảng 5-10 năm nữa chắc chắn sẽ thường xuyên ốm đau. Nhiều khi đổ bệnh bất ngờ, gọi con cháu giữa đêm cũng bất tiện. Nếu có dịch vụ y tế gần đây hỗ trợ, có không gian cho các bạn già làm hàng xóm, giao lưu, giải trí với nhau thì còn gì bằng”.

Chị Phạm Kim Liên - 38 tuổi, ở phường Phú Nhuận, TPHCM - luôn áy náy về việc để cha sống riêng. Cha chị không thích sống cùng con cháu nhưng cũng không thích vào viện dưỡng lão vì ngại không được sinh hoạt tự do. Chị lo là 5-10 năm nữa, sức khỏe của cha giảm sút, sống một mình sẽ rất khó khăn. Chị nói: “Tôi luôn mong muốn có mô hình bất động sản (BĐS) cho người già, vừa có các dịch vụ tại chỗ, vừa khiến người già được ở trong nhà mình, có không gian sống riêng tư và tự chủ”.

Theo Hội Môi giới BĐS Việt Nam (VARS), số người giàu ở Việt Nam ngày càng tăng, kéo theo sự gia tăng nhu cầu về nhà ở chất lượng cao cho người cao tuổi. Không chỉ người dân trong nước, khí hậu thuận lợi, chi phí sinh hoạt thấp còn khiến Việt Nam trở thành nơi nghỉ hưu lý tưởng cho kiều bào và người nước ngoài cao tuổi.

Vợ chồng bà Nguyễn Bạch Tuyết thường đi khá xa để đến nơi sinh hoạt, vui chơi cùng bạn bè - Ảnh: Nhã Chân

Các nhà đầu tư ngại dấn thân

Tiến sĩ Thân Ngọc Minh (Trường đại học Luật TPHCM) cho rằng, các nhà đầu tư chưa mặn mà với dự án BĐS cho người cao tuổi là do 3 rào cản chính: kinh tế, vận hành và văn hóa.

Ông giải thích, thị trường BĐS hiện nay vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu nhà ở cơ bản của người dân, mức giá thì luôn tăng “nóng” nên các chủ dự án chưa thấy động lực để dấn thân vào một phân khúc chuyên biệt và phức tạp như nhà ở cho người cao tuổi. Từ năm 2021 đến giữa 2025, giá căn hộ chung cư ở TP Hà Nội nhảy vọt từ 31 triệu đồng/m2 lên 66 triệu đồng/m2. Giá nhà cao khiến việc dồn toàn bộ tài sản cả đời vào một không gian sống chuyên biệt trở thành quyết định mạo hiểm, biến phân khúc nhà này thành loại hàng hóa xa xỉ.

Thêm vào đó, khi đầu tư dự án nhà cho người già, dưới góc độ kinh doanh, các chủ đầu tư phải đối mặt với nhiều thách thức, cụ thể là số tiền đầu tư quá lớn nhưng chậm thu lợi nhuận. Một dự án cho người già không chỉ là bán cái nhà mà là bán dịch vụ chăm sóc, trong khi doanh nghiệp nội giỏi xây dựng nhưng yếu về vận hành y tế chuyên sâu. Việc chủ đầu tư phải thuê các đơn vị quốc tế vận hành sẽ khiến phí quản lý hằng tháng vọt lên cao, vượt quá khả năng của tầng lớp trung lưu.

Một người cao tuổi đi dạo cùng cháu trên sân chung cư ở phường An Khánh, TPHCM - Ảnh: Nhã Chân

Cũng theo tiến sĩ Thân Ngọc Minh, Việt Nam vẫn đang thiếu khung pháp lý riêng cho BĐS dưỡng lão, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi tiếp cận các ưu đãi thuế hay tín dụng. Ngoài ra, tâm lý e ngại trách nhiệm pháp lý khi có sự cố y tế xảy ra với cư dân cao tuổi cũng khiến nhà đầu tư chùn bước. Ngoài ra, do quan niệm “trẻ cậy cha, già cậy con” và truyền thống “tam tứ đại đồng đường”, việc để người già sống trong các mô hình dưỡng lão chuyên nghiệp thường bị đánh giá là “bất hiếu”.

Ông Nguyễn Xuân Thành - giảng viên cao cấp, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright - cũng nhận định, Việt Nam vẫn thiếu khung chính sách cụ thể cho loại hình BĐS dưỡng lão. Thêm nữa, với các tập đoàn tư nhân lớn, ưu đãi thuế không phải là ưu tiên hàng đầu. Cái họ thực sự cần là khả năng tiếp cận nguồn lực, đặc biệt là quỹ đất. Do đó, nút thắt của BĐS dưỡng lão không chỉ nằm ở thuế mà nằm ở việc Chính phủ có sẵn lòng khơi thông quỹ đất và tạo ra một cơ chế tiếp cận nguồn lực công bằng, hiệu quả cho phân khúc đặc thù này hay không.

Thanh Hoa - Nhã Chân