Đổi mới mô hình hoạt động của trạm y tế

Cần đổi mới mô hình trạm y tế

Sáng 20/1, Sở Y tế TPHCM cho biết, đã đến lúc mô hình trạm y tế phường, xã hoạt động theo các “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn”. Với mô hình hoạt động này, trạm y tế xã, phường sẽ được chuyển đổi thành trung tâm điều phối chủ động công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân trên địa bàn.

Theo Sở Y tế TPHCM, Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở trong nhiều năm qua.

Trạm Y tế phường, xã cần chủ động tiếp cận, chăm sóc sức khỏe người dân hơn - Ảnh: H.N.

Trạm y tế phường, xã chưa cung cấp đầy đủ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, các hoạt động khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tật cho người dân chưa được triển khai rộng rãi, nên niềm tin của người dân đối với y tế cơ sở chưa được củng cố. Người dân đi khám, chữa bệnh vượt tuyến vẫn phổ biến, kể cả với những bệnh lý thông thường, gây quá tải cho bệnh viện tuyến trên.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là nhiều trạm y tế phường, xã chưa chủ động tiếp cận, quản lý và theo dõi sức khỏe người dân theo địa bàn được giao. Việc nắm bắt tình hình sức khỏe cộng đồng còn nặng về báo cáo hành chính, thiếu cơ chế để nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc, theo dõi từng hộ gia đình và từng nhóm dân cư.

Vai trò cốt lõi của y tế cơ sở là chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh mạn tính, tư vấn dự phòng và theo dõi sức khỏe lâu dài cho người dân lại chưa được phát huy đầy đủ, mà vẫn thiên về xử lý từng sự việc riêng lẻ.

Bên cạnh đó, công tác khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tật chưa được tổ chức bài bản, liên tục và bao phủ rộng khắp; việc lập danh sách, quản lý các nhóm nguy cơ còn hạn chế, dẫn đến nhiều trường hợp bệnh bị phát hiện muộn, bỏ lỡ “thời điểm vàng” để can thiệp sớm.

Mặc dù hiện nay các trạm y tế phường, xã đã được sắp xếp, cấu trúc lại theo hướng trở thành đơn vị sự nghiệp công lập hoàn chỉnh, trực thuộc UBND phường, xã, đặc khu, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhằm đưa y tế cơ sở đến gần dân hơn, phục vụ người dân tốt hơn.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở thay đổi về tổ chức, hành chính thì sẽ khó để nâng chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu. Cùng với việc ưu tiên đầu tư hạ tầng, trang thiết bị và nguồn lực, các trạm y tế phải chủ động hơn thay vì chờ người dân đến khám.

Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn

Theo Sở Y tế, đây không phải là mô hình mới, nhiều quốc gia như Brasil, Anh, Thái Lan và Cu Ba đã triển khai hiệu quả. Điểm chung của các mô hình này là trạm y tế chủ động quản lý sức khỏe người dân theo hộ gia đình, nhóm nguy cơ, theo từng giai đoạn của vòng đời, qua đó giảm tải bền vững cho tuyến trên và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Sở đưa ra mô hình đề xuất là mỗi đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn tối thiểu gồm: 1 bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đa khoa làm đội trưởng; 1 điều dưỡng giữ vai trò điều phối chăm sóc; 1 dược sĩ hoặc dược tá quản lý thuốc và theo dõi tuân thủ điều trị; 1 nhân viên y tế công cộng phụ trách tiêm chủng, phòng bệnh, sàng lọc và y tế dự phòng; cùng với 2-6 cộng tác viên sức khỏe tại khu dân cư để phụ trách từng cụm hộ gia đình và là “cầu nối” quan trọng giữa trạm y tế với người dân.

Người dân được đăng ký và quản lý theo danh sách gắn với từng đội chăm sóc như mô hình bác sĩ gia đình, nhằm bảo đảm được chăm sóc liên tục. Việc chăm sóc được tổ chức theo vòng đời, nhóm nguy cơ, tập trung vào trẻ em, phụ nữ mang thai và sau sinh, người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường và các vấn đề sức khỏe tâm thần hoặc nguy cơ xã hội.

Trạm y tế chủ động tổ chức thăm hộ gia đình định kỳ; cộng tác viên và nhân viên y tế công cộng thường xuyên đi tuyến, bác sĩ và điều dưỡng thăm nhà khi cần thiết. Thiết lập cơ chế chuyển tuyến có điều phối và theo dõi sau điều trị, bảo đảm người bệnh được tiếp tục quản lý tại cộng đồng sau khi ra viện.

Bên cạnh đó, cần thực hiện chuyển đổi số giúp trạm y tế nâng cao quản lý, phục vụ sức khỏe người dân tốt hơn. Do đây là mô hình mới trong điều kiện thực tiễn của TPHCM, nên có thể thí điểm ở 1 phường, xã quy mô khoảng 30.000-40.000 dân, chia thành 5-7 khu vực chăm sóc sức khỏe. Mỗi khu vực bố trí 1 đội phụ trách cố định, và vận hành bằng bảng điều khiển để theo dõi toàn bộ địa bàn.

Kết quả thí điểm được đánh giá bằng các chỉ số cụ thể như tỉ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ, sổ sức khỏe điện tử, quản lý bệnh mạn, số lượng người dân quay lại trạm y tế và mức độ hài lòng của người dân.

“Mô hình được kỳ vọng không chỉ là giải pháp khắc phục những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở, mà còn tạo nền tảng để trạm y tế thực sự trở thành nơi chăm sóc sức khỏe ban đầu một cách chủ động, liên tục và toàn diện.

Vì vậy, quá trình thí điểm rất cần sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các cấp chính quyền, sự đồng hành của Sở Y tế và các sở, ngành liên quan, cũng như sự chủ động, linh hoạt và quyết tâm đổi mới của chính đội ngũ y tế cơ sở”, Sở Y tế TPHCM cho hay.

Phạm An