Định vị lại vai trò TPHCM bằng một đạo luật riêng cho siêu đô thị đặc biệt

Cần định vị đúng vai trò phát triển

Phát biểu mở đầu hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó chủ tịch UBND TPHCM - cho biết, Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương cho phép thành phố tổng kết toàn diện Nghị quyết 31, đồng thời xây dựng nghị quyết mới làm cơ sở đề xuất ban hành Luật Đô thị đặc biệt.

Đây được kỳ vọng là công cụ pháp lý ở tầm cao, giúp TPHCM được phân quyền, tăng quyền mạnh mẽ hơn, tạo động lực tăng trưởng nhanh, bền vững, tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế với đóng góp khoảng 23% GDP và gần 30% tổng thu ngân sách.

Tuy nhiên, trong bối cảnh quy mô và vị thế ngày càng lớn, thành phố đang đối mặt nhiều điểm nghẽn thể chế khi cơ chế quản lý hiện hành chưa phản ánh đúng đặc thù của một siêu đô thị.

Phó chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu khai mạc Hội thảo - Ảnh: Web UBND TPHCM

Trên cơ sở đó, TPHCM triển khai đồng thời 3 nhiệm vụ: tổng kết Nghị quyết 31, xây dựng nghị quyết thay thế và nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt theo hướng tích hợp cao. Thành phố xác định phải tiến tới luật hóa các chủ trương, tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để giải phóng nguồn lực, chuyển từ cơ chế “xin - cho” sang trao quyền gắn với trách nhiệm, từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại.

Từ thực tiễn điều hành, thành phố cũng đề ra 3 nguyên tắc trọng tâm gồm: tăng quyền tự chủ toàn diện cho chính quyền đô thị theo phương châm “địa phương quyết - làm - chịu trách nhiệm”; luật hóa các vấn đề còn vướng như quản lý không gian ngầm, tài sản công, đường sắt đô thị, trung tâm tài chính quốc tế, thu hút nhân tài; và phát huy tối đa các cơ chế, lợi thế đặc thù thông qua quy định pháp luật.

Ở góc độ chuyên gia, Phó giáo sư, tiến sĩ Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh, để định vị đúng vai trò trong kỷ nguyên mới, TPHCM cần hội đủ các yếu tố như trở thành trung tâm điều phối nguồn lực chiến lược, hạt nhân của kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo, cực hội nhập quốc tế và trung tâm phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Đồng thời, thành phố phải phát triển theo hướng bền vững, có khả năng chống chịu cao, lấy con người làm trung tâm và là không gian thử nghiệm các mô hình thể chế tiên phong.

Trên nền tảng đó, ông đề xuất 3 trụ cột cho Luật Đô thị đặc biệt gồm: trao quyền tự chủ thực chất; thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (sandbox) để đi trước, thí điểm mô hình mới; và xây dựng khung pháp lý mang tính cạnh tranh quốc tế, hướng tới mục tiêu hình thành trung tâm tài chính quốc tế.

Hội thảo “Về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt: Chính sách đột phá và không gian phát triển cho TPHCM trong kỷ nguyên mới” - Ảnh: Web UBND TPHCM

Đặt tên là Luật TPHCM

Theo Phó giáo sư, tiến sĩ Tô Văn Hòa (Trường Đại học Luật Hà Nội), TPHCM cần một đạo luật “may đo riêng”, nên được đặt tên là Luật TPHCM để khẳng định tính đặc thù và khả năng giải quyết trực diện các yêu cầu cấp thiết về dư địa tăng trưởng, phù hợp với cấu trúc xã hội, áp lực hạ tầng và thách thức biến đổi khí hậu của một siêu đô thị.

Luật cần xác lập rõ tầm nhìn, mục tiêu chiến lược, định vị thành phố là trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế có sức cạnh tranh khu vực; đồng thời trao địa vị pháp lý đủ mạnh cho quy hoạch tổng thể để thực sự dẫn dắt phát triển.

Bên cạnh đó, đạo luật phải tạo nền tảng phát huy năng lực tự quản của cộng đồng đô thị thông qua các mô hình đồng quản trị giữa chính quyền và người dân; khẳng định vai trò hạt nhân của TPHCM trong liên kết vùng Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, cho phép chủ trì hoặc đồng chủ trì các chương trình, dự án liên vùng. Đáng chú ý, cần thiết kế cơ chế điều chỉnh chính sách linh hoạt, giúp thành phố chủ động cập nhật các cơ chế đặc thù phù hợp thực tiễn, qua đó hình thành một “thiết chế sống”.

Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng mở rộng quyền tự chủ, tạo động lực phát triển mới cho TPHCM - Ảnh: Vũ Quyền

Cùng quan điểm, Phó giáo sư, tiến sĩ Phạm Hồng Thái cho rằng nhiều đô thị lớn trên thế giới đều có luật riêng; trong nước, Hà Nội đã có Luật Thủ đô, vì vậy việc xây dựng và đặt tên Luật TPHCM là cần thiết và có thể trở thành hình mẫu cho các địa phương khác. Ông nhấn mạnh, đây phải là đạo luật có tầm nhìn dài hạn, thậm chí cần tính đến việc điều chỉnh Hiến pháp để đảm bảo tính tương thích.

Quan trọng hơn, luật phải tháo gỡ những điểm nghẽn thực chất mà TPHCM đang gặp phải, hướng đến mô hình chính quyền đô thị tự quyết, tự quản, trong đó những vấn đề thuộc thẩm quyền địa phương sẽ do địa phương chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, thay vì cơ chế “xin - cho”. Theo ông, luật cần tập trung vào các vấn đề lớn, cốt lõi của một siêu đô thị, tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để TPHCM bứt phá và vận hành hiệu quả trong bối cảnh mới.

Thanh Tâm