Cấp cứu ngưng tim ngoại viện: Làm đúng, cơ hội sống tăng

Nhiều bệnh nhân được người dân cứu sống

Tiến sĩ, bác sĩ Huỳnh Quang Đại - Phụ trách quản lý điều hành Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Nhân dân Gia Định - cho biết, cấp cứu ngưng tim là cuộc đua với thời gian, nhưng không phải lúc nào nhân viên y tế cũng đến kịp.

Bác sĩ Huỳnh Quang Đại đang tập huấn cấp cứu ngưng tim ngoại viện cho nhân viên tuyến metro số 1

Tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định cũng như các cơ sở y tế, gần như mỗi ngày đều có bệnh nhân cần cấp cứu ngoại viện, trong đó nhanh nhất cũng phải mất 10-20 phút nhân viên y tế mới có thể tiếp cận nạn nhân. Mà người phát hiện nạn nhân mới là “bác sĩ” đầu tiên quyết định sống còn, hạn chế tối đa biến chứng về sau. Có những tình huống, bệnh nhân ngưng tim hồi sinh ngoạn mục nhờ người phát hiện làm đúng các bước cấp cứu.

Như người đàn ông 52 tuổi, ở TPHCM, đang chơi tennis thì bất ngờ đau ngực, mệt mỏi. Ông ngồi xuống nghỉ một lúc thì khó thở, lịm dần, ngất xỉu. Khi những người xung quanh phát hiện, ông đã ngưng tim. Bạn ông đã điện thoại đến trung tâm cấp cứu 115, và bắt đầu ấn tim ngoài lồng ngực cho ông. Người này làm liên tục khoảng gần 5 phút thì bệnh nhân có nhịp tim trở lại.

Sau đó, ông được nhân viên y tế tiếp tục cấp cứu, và đưa đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định. Bệnh nhân được chẩn đoán đột tử, phải điều trị tích cực, theo dõi sát. Sau thời gian điều trị, ông hồi phục gần như hoàn toàn, trở về với cuộc sống hằng ngày.

Không may mắn như trường hợp trên, một nữ bệnh nhân 43 tuổi đang đi chơi với nhóm bạn thì bất ngờ ngã xuống bất tỉnh. Mọi người vội vàng đưa chị vào cơ sở y tế gần đó cấp cứu. Các bác sĩ ghi nhận chị đã ngưng tim, ngưng thở khoảng 20 phút, liền bật báo động đỏ cấp cứu.

Chị được mở nội khí quản, hồi sức cấp cứu tích cực hơn 1 tiếng đồng hồ thì có nhịp tim trở lại. Sau đó chuyển đến bệnh viện, tuy nhiên do thời gian ngưng tim quá lâu, bác sĩ đã nỗ lực cứu chữa nhưng chị bị chết não, không qua khỏi.

Đừng chần chừ, đợi nhân viên y tế đến

Bác sĩ Huỳnh Quang Đại cho biết, ngưng tim có thể xảy ra ở bất kỳ ai, bất cứ lúc nào, tại nhà hoặc nơi công cộng. Thống kê cho thấy, cứ 10 người ngưng tim ngoài bệnh viện thì có khoảng 9 người tử vong nếu không được can thiệp kịp thời.

Mặc dù hệ thống y tế TPHCM đang phát triển nhanh cả về cơ sở lẫn trung tâm cấp cứu, nhưng trong nhiều tình huống, không phải lúc nào nhân viên y tế cũng thuận lợi đến hiện trường. Nếu người bị đột quỵ não, thời gian vàng cấp cứu là khoảng 3 tiếng đồng hồ, nhồi máu cơ tim có thể là 4 tiếng đồng hồ. Tuy nhiên, với bệnh nhân ngưng tim thì thời gian vàng chỉ có 5 phút.

“Có những tình huống, dù nhân viên y tế nhận tin, đến hiện trường ngay, cũng phải mất ít nhất 10 phút mới tiếp cận được nạn nhân. Trong khoảng thời gian này, nếu người xung quanh biết cách sơ cứu đúng, khả năng hồi phục của bệnh nhân sẽ cao hơn, ít biến chứng hơn. Nếu không có bất kỳ can thiệp nào, khi nhân viên y tế đến nơi thì cơ hội cứu sống rất thấp” - bác sĩ Huỳnh Quang Đại nhấn mạnh.

Theo bác sĩ Huỳnh Quang Đại, hồi sức tim phổi giúp duy trì dòng máu giàu ô xy đến não và các cơ quan quan trọng. Nếu hồi sức tim phổi được thực hiện kịp thời trong vài phút đầu người bệnh ngưng tim, cơ hội sống sót của nạn nhân có thể tăng gấp 2-3 lần. Ngay cả khi thao tác chưa thực sự đúng, thì việc ép ngực vẫn tốt hơn nhiều so với chờ đợi và không làm gì.

Người phát hiện có thể ép ngực liên tục cho tới khi nhân viên y tế đến nơi, sẽ thuận lợi tiếp tục cấp cứu, thực hiện các biện pháp chuyên sâu hơn như khử rung tim. Đừng sợ hãi cho rằng bản thân chưa qua đào tạo. Trước khi hồi sức tim phổi, cần đảm bảo môi trường xung quanh an toàn, kiểm tra xem nạn nhân còn ý thức hay không bằng cách gọi lớn, gõ nhẹ hoặc lắc vai. Nếu nạn nhân bất tỉnh, không thở hoặc thở bất thường, cần tiến hành ép ngực ngay.

Khi thực hiện ép ngực, đặt nạn nhân nằm ngửa trên bề mặt cứng. Người sơ cứu quỳ bên cạnh, đặt gốc bàn tay vào giữa ngực nạn nhân, tay còn lại chồng lên, khuỷu tay duỗi thẳng, dùng trọng lượng cơ thể để ép ngực xuống sâu khoảng 5 - 6cm, ép ngực liên tục với tần suất 100-120 lần/phút, cho đến khi nhân viên y tế đến nơi. Trong nhiều tình huống, không bắt buộc phải thổi ngạt, chỉ cần ép ngực nạn nhân.

Với người có khả năng cấp cứu, hãy giúp nạn nhân khôi phục lưu lượng máu, mở đường thở và thổi ngạt. Chu kỳ chuẩn là 30 lần ép ngực, 2 lần thổi ngạt, lặp lại trong khoảng 2 phút, sau đó đánh giá lại tình trạng nạn nhân. Trong một số trường hợp, nếu xe cấp cứu không thể đến kịp, nạn nhân đã có nhịp tim, thở trở lại, hãy đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất.

Phạm An