Giải Nhất nghiên cứu khoa học kỹ thuật quốc gia gây tranh cãi: Viện Hóa học chưa từng hướng dẫn 2 học sinh

Sau khi giành giải Nhất tại Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật (KHKT) cấp quốc gia năm học 2025-2026 mới đây, dự án của hai học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy (Ninh Bình) vấp phải nhiều nghi vấn trong giới khoa học.

Dự án mang tên "Phát triển vật liệu polyurethane composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống" được đánh giá cao tại cuộc thi.

Tuy nhiên, ngay sau đó, trên các diễn đàn học thuật, đặc biệt là nhóm “Liêm chính khoa học”, xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng đề tài có dấu hiệu vượt quá năng lực của học sinh phổ thông.

Một số phân tích cho rằng nội dung nghiên cứu tương đương trình độ luận văn thạc sĩ, thậm chí tiệm cận một phần luận án tiến sĩ, với việc sử dụng hàng loạt kỹ thuật phân tích phức tạp và hệ thống thiết bị không phổ biến tại các trường phổ thông.

Đáng chú ý, một số hình ảnh và quy trình trong poster của dự án bị cho là có điểm tương đồng với các công bố khoa học của nhóm nghiên cứu do phó giáo sư, tiến sĩ Hoàng Mai Hà - Phó viện trưởng Viện Hóa học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chủ trì.

Điều này làm dấy lên nghi vấn về khả năng có sự hỗ trợ sâu từ nhóm nghiên cứu chuyên nghiệp, thậm chí có ý kiến đặt vấn đề về tính liêm chính học thuật của đề tài.

Trước làn sóng dư luận, Viện Hóa học đã phát đi thông tin chính thức, khẳng định không có bất kỳ mối liên hệ, hợp tác hay hướng dẫn nào giữa tiến sĩ Hoàng Mai Hà với nhóm học sinh thực hiện dự án. Đại diện Viện cho biết đã rà soát và không ghi nhận 2 học sinh từng tham gia nghiên cứu, thực tập tại đơn vị trong giai đoạn 2024-2025.

Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2025-2026 - Ảnh: MOET

Viện cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học mở, việc các ý tưởng hoặc phương pháp nghiên cứu có sự tương đồng với các công bố trước đó là điều có thể xảy ra. Tuy nhiên, mọi đánh giá cần dựa trên cơ sở khoa học khách quan và tuân thủ nghiêm các quy định về liêm chính học thuật. Đồng thời, trách nhiệm thẩm định, đánh giá mức độ trùng lặp cũng như giá trị mới của công trình thuộc về hội đồng khoa học và ban tổ chức cuộc thi.

Phó giáo sư, tiến sĩ Hoàng Mai Hà cũng khẳng định ông “không quen biết, chưa từng gặp và không hướng dẫn” 2 học sinh này. Ông chỉ biết đến dự án của các em học sinh thông qua thông tin trên mạng xã hội.

Theo ông, từ năm 2018 đến nay, chế tạo vật liệu composite chống cháy là một trong những hướng nghiên cứu chính của ông, đã đạt được một số kết quả và công bố khoa học. Cụ thể, giai đoạn 2019-2020 ông nghiên cứu về vật liệu chống cháy trên nền polyurethane và năm 2025 có nghiên cứu sử dụng vật liệu khung cơ kim để chống cháy cho nhựa epoxy.

Trước những tác động tiêu cực của các thông tin chưa được kiểm chứng đối với uy tín cá nhân và tổ chức, tiến sĩ Hoàng Mai Hà đề nghị Ban tổ chức cuộc thi cùng các cơ quan chức năng sớm tiến hành xác minh, làm rõ.

“Ban lãnh đạo Viện đặc biệt quan ngại trước việc lan truyền thông tin thiếu kiểm chứng trên một số nền tảng mạng xã hội, có thể ảnh hưởng đến uy tín của các cá nhân và tổ chức, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm các quy định của pháp luật về báo chí và truyền thông. Viện Hóa học sẵn sàng phối hợp với Ban Tổ chức cuộc thi và các cơ quan chức năng để làm rõ sự việc; đồng thời khẳng định sẽ xử lý nghiêm nếu phát hiện bất kỳ vi phạm nào liên quan đến liêm chính khoa học”, thông báo viết.

Trước sự việc này, nhiều ý kiến trong giới khoa học cho rằng việc sớm có kết luận khách quan, minh bạch là hết sức cần thiết. Điều này không chỉ góp phần bảo vệ danh dự chính đáng của các nhà khoa học mà còn củng cố niềm tin của xã hội đối với các hoạt động nghiên cứu khoa học, đặc biệt là các sân chơi dành cho học sinh.

Trước đó, dự án của 2 học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy (Ninh Bình) được giải nhất cấp quốc gia cuộc thi KHKT năm học 2025 - 2026 (do Bộ GD-ĐT tổ chức).

Sau cuộc thi, dư luận giới khoa học bắt đầu dậy sóng khi trên nhóm Liêm chính khoa học xuất hiện loạt bài nghi ngờ dự án của 2 học sinh Ninh Bình vi phạm liêm chính khoa học.

Theo nhóm Liêm chính khoa học, để hoàn thành dự án, 2 học sinh này phải sử dụng hàng chục kỹ thuật phân tích và đánh giá phức tạp, vượt xa kiến thức và năng lực hiểu biết của các em. Nội dung nghiên cứu trong dự án tương đương với một phần luận án tiến sĩ và sâu hơn một luận văn thạc sĩ.

Tất cả trang thiết bị thí nghiệm đều không sẵn có ở tuyệt đại đa số phòng thí nghiệm, viện nghiên cứu, trường đại học không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước trên thế giới, lại càng không thể có ở các trường phổ thông nói chung và Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy nói riêng.

Sau khi dư luận dậy sóng, Bộ GD-ĐT cũng đã có phản hồi chính thức về thông tin phản ánh một số nghi vấn liên quan đến việc bảo đảm liêm chính khoa học trong Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT năm học 2025-2026.

Hiện Bộ GD-ĐT đã chỉ đạo các đơn vị chức năng, phối hợp với ban tổ chức cuộc thi, ban giám khảo và các tổ chức, cá nhân liên quan tiến hành kiểm tra, xác minh, làm rõ các nội dung phản ánh.

Nguyễn Loan