AI có thể cứu các nền kinh tế châu Á đang già hóa?

Những "công nhân robot" đang vận hành máy móc và vận chuyển tại một nhà máy ở Yingtan, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc. Ảnh: Yonhap

Công nghệ bù đắp thiếu hụt lao động

Áp lực nhân khẩu học đang thúc đẩy các chính phủ và doanh nghiệp trong khu vực tăng cường đầu tư vào robot và AI. Theo các nhà phân tích thuộc bộ phận nghiên cứu thị trường của ngân hàng Bank of America (BofA) Global Research thì Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản vẫn có thể duy trì tăng trưởng dựa trên công nghệ dù dân số già hóa nhanh chóng.

Trong bối cảnh lực lượng lao động suy giảm và tiền lương có xu hướng tăng, các quốc gia này được dự đoán sẽ đẩy mạnh tự động hóa. Hệ sinh thái bán dẫn, phần cứng công nghệ và máy móc phát triển mạnh ở châu Á giúp việc triển khai công nghệ mới diễn ra nhanh hơn và chi phí thấp hơn so với nhiều khu vực khác trên thế giới.

Dữ liệu năm 2024 của Liên đoàn Robot Quốc tế cho thấy Hàn Quốc hiện có mật độ robot công nghiệp cao nhất thế giới, với khoảng 1.012 robot trên mỗi 10.000 công nhân sản xuất. Trung Quốc có 470 robot và Nhật Bản 419 robot cho cùng quy mô lao động, cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu là 162.

Theo Louis Kuijs, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương của S&P Global Ratings, chính phủ Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore đang nằm trong số những quốc gia tích cực nhất trong việc thúc đẩy ứng dụng AI và robot trong nền kinh tế. Nhật Bản cũng được dự báo sẽ đẩy nhanh triển khai công nghệ do lực lượng lao động giảm mạnh và xã hội còn dè dặt trong việc tiếp nhận lao động nhập cư.

Áp lực già hóa dân số

Từng là động lực lớn của tăng trưởng dân số toàn cầu, châu Á hiện đang đối mặt với tốc độ già hóa nhanh hơn dự đoán.

Theo ước tính của BofA Global Research, đến năm 2050 khoảng 37% dân số Nhật Bản và gần 40% dân số Hàn Quốc sẽ từ 65 tuổi trở lên, trong khi tỷ lệ này ở Trung Quốc có thể đạt 31%. Con số này cao hơn đáng kể so với dự báo khoảng 23% ở Mỹ và 15% ở Ấn Độ.

Trước nguy cơ tăng trưởng kinh tế chậm lại, nhiều chính phủ trong khu vực đã triển khai các gói chính sách lớn nhằm khuyến khích sinh con. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này vẫn còn hạn chế.

Trong khi đó, sự phát triển nhanh của công nghệ đang làm thay đổi quan niệm truyền thống rằng lực lượng lao động là động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế. AI và robot không chỉ tự động hóa các công việc lặp lại mà còn hỗ trợ nâng cao năng lực của con người và tăng hiệu suất lao động.

AI không phải “thuốc chữa bách bệnh”

Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng công nghệ không thể giải quyết hoàn toàn các vấn đề do nhân khẩu học gây ra.

Thách thức khó khăn trong việc duy trì tăng trưởng với ít lao động hơn khi tỷ lệ sinh giảm

Một báo cáo năm 2025 của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc cho thấy nếu xu hướng dân số hiện tại tiếp diễn, lực lượng lao động giảm có thể khiến GDP của nước này giảm 16,5% từ năm 2023 đến năm 2050. Tuy nhiên, nếu AI được áp dụng rộng rãi, mức suy giảm có thể giảm xuống còn khoảng 5,9% trong kịch bản lạc quan nhất.

Theo Eugene Lee, nhà kinh tế tại công ty đầu tư CLSA, AI chỉ có thể bù đắp một phần tác động tiêu cực từ tỷ lệ sinh thấp. Một số động lực tăng trưởng khác, đặc biệt là tiêu dùng, vẫn có thể suy yếu khi số lượng hộ gia đình giảm.

Bên cạnh đó, ngân sách chính phủ cũng có thể chịu áp lực lớn hơn khi chi phí lương hưu và chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi tăng nhanh.

Một thách thức khác là sự phân bổ lợi ích từ công nghệ. Tăng trưởng tiền lương của phần lớn người lao động có thể chậm hơn, trong khi lợi ích từ AI thường tập trung vào chủ sở hữu vốn và lao động có kỹ năng cao. Những người mới tham gia thị trường lao động cũng dễ bị thay thế bởi tự động hóa.

Tương lai vẫn còn nhiều tranh luận

Các chuyên gia cho rằng chính phủ có thể giảm bớt tác động tiêu cực bằng cách đầu tư vào đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người lao động.

Theo Kuijs của S&P Global Ratings, thị trường vẫn còn chia rẽ về tác động dài hạn của AI đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, nếu nhìn lại 250 năm lịch sử của các cuộc cách mạng công nghệ, kết quả cuối cùng thường nghiêng về kịch bản lạc quan hơn.

Dù vậy, ông cũng lưu ý rằng những giai đoạn chuyển đổi công nghệ thường đi kèm với những “ma sát” kinh tế trong ngắn hạn, khi những người mất việc do tự động hóa không phải lúc nào cũng nhanh chóng tìm được công việc mới.

Trọng Trí (theo Korea Times)