Phụ nữ làm nòng cốt giám sát, bảo vệ môi trường

Tổ cộng đồng thôn Thạch Bồ, xã Hòa Vang trao đổi các thông tin ghi nhận được về nguồn nước ẢNH: U.N.

Học cách đo chỉ số, nhận biết nguồn thải

Sáng sớm mùa hè, ở chân cầu Nam Ô, 7 nhóm cộng đồng thuộc 7 thôn của các xã Bà Nà, Hòa Vang, Hòa Tiến và phường Hải Vân cùng ra hạ nguồn sông Cu Đê để đánh giá chi tiết nguồn nước.

Ông Nguyễn Văn Trung, anh Hà Xuân Tàu (tổ dân phố Tà Lang, phường Hải Vân) lấy mẫu nước, đo các chỉ số chất lượng nước; các chị Trần Thị Lan, Lê Thị Tám (thôn Thạch Bồ, xã Hòa Vang) kiểm đếm ghi nhận các loại rác gần mép nước; ông Tán Kim, bà Bích, bà Xuyến (thôn Bồ Bản, xã Hòa Vang) chụp ảnh các hiện tượng bất thường như nước thải từ các dịch vụ du lịch xả trực tiếp xuống dòng chảy.

Ở thôn Thái Lai, xã Bà Nà, nhóm các chị Trần Thị Lại, Nguyễn Thị Cô, Tăng Thị Vui, Nguyễn Thị Liễn, Đỗ Thị Thủy... ghi nhận đoạn sông chảy qua thôn mình xuất hiện các loài thủy sinh. Các nhóm đều ghi lại những điều quan sát được bằng chữ, video, ảnh để làm căn cứ báo cáo cho chuyên gia và chính quyền.

Anh Hà Xuân Tàu cho biết, mỗi tháng, nhóm đo đạc 2-3 lần, kiểm tra các chỉ số cơ bản như độ pH, nhiệt độ, ghi nhận các dấu hiệu bất thường của dòng nước ở thượng nguồn và hạ nguồn sông Cu Đê. Khi thấy có vấn đề bất thường, họ tăng số lần kiểm tra lên. Riêng lần này, anh Tàu ghi nhận, có những chỉ số vượt xa ngưỡng thông thường, đặc biệt là lượng chất rắn hòa tan trong nước.

Chị Trần Thị Lan (thôn Thạch Bồ, xã Hòa Vang) cho hay, trước đây, do không có thiết bị đo nên đôi lúc bà con tưới nước nhiễm mặn từ sông Yên khiến hoa màu bị cháy lá, mất mùa. Hiện nay, thông qua việc theo dõi thủy triều và đo chất lượng nước định kỳ, bà con biết lúc nào sông toàn nước ngọt để múc hoặc bơm lên ruộng, vườn.

Sống gần dòng sông Túy Loan - nơi giao thoa của các nhánh sông Thu Bồn và Lỗ Đông - người dân thôn Bồ Bản, xã Hòa Vang ý thức sâu sắc rằng, bảo vệ nguồn nước chính là bảo vệ mạch sống của làng quê. Nhóm giám sát của ông Tán Kim, bà Bích, bà Xuyến… đã học cách đo độ mặn, độ kiềm, độ a xít… để kiểm soát chất lượng nguồn nước theo lưu vực sông.

Chị Trần Thị Lan (bìa phải) - ở thôn Thạch Bồ, xã Hòa Vang - kiểm tra mùi nước sông Cu Đê ở hạ nguồn - ẢNH: U.N.

Phân loại rác để bảo vệ nguồn nước

Có 5 năm làm nghề thu gom rác, mỗi tuần 2 lần, ông Hồ Văn Minh - 60 tuổi, ở thôn Bồ Bản, xã Hòa Vang - lại đi khắp các ngõ xóm để thu gom rác về bể chứa, phân loại, không để các loại rác tái chế được như bìa các tông, chai lọ trôi xuống sông.

Ông Minh đem số rác tái chế được giao nộp cho ban công tác mặt trận và chi hội phụ nữ thôn - nơi phát động phong trào “Ngày Chủ nhật xanh sạch đẹp”. Ban tổ chức phong trào sẽ gom rác tái chế được từ các nguồn để bán, lấy tiền hỗ trợ các hoàn cảnh nghèo khó trong thôn. Mỗi Chủ nhật, họ vận động phụ nữ xuống đường quét dọn, trồng hoa ven các tuyến đường làng.

Ở tổ dân phố Tà Lang, phường Hải Vân, bà Nguyễn Thị Thảo - 67 tuổi, dân tộc Cơ Tu - không nói được về các chỉ số môi trường nhưng cảm nhận rõ những đổi thay của nguồn nước trong đời sống.

Bà kể, trước đây, người ta đốt rác sinh hoạt - đặc biệt là rác nhựa - ngay trong vườn. Sau khi được tham gia các buổi tập huấn về môi trường, mọi người trong thôn không còn đốt rác bừa bãi nữa. Họ phân loại rác tại nhà, rác hữu cơ thì bón cho cây, rác nhựa thì đem nộp. Đường trong thôn từ đó sạch hơn, mùi hôi giảm, muỗi cũng ít đi.

Cách đó không xa, ở tổ dân phố Nam Mỹ, phường Hải Vân, nhiều phụ nữ tiên phong xây dựng mô hình kinh tế xanh gắn liền với bảo vệ môi trường. Chi hội phụ nữ ở đây đã triển khai thành công mô hình “Thôn không rác thải”. Rác thải tái chế được thu gom định kỳ để bán gây quỹ giúp đỡ những phụ nữ và thanh niên có hoàn cảnh khó khăn.

Là chủ một homestay, chị Nguyễn Thị Loan - Chi hội trưởng phụ nữ tổ - đã tiên phong thay thế mọi vật dụng bằng nhựa dùng một lần bằng đồ sành sứ và vận động du khách không mang chai nhựa vào tổ. Homestay phục vụ khách du lịch những đặc sản địa phương như ốc đá, rau rừng được thu hái từ dòng sông sạch.

Tại đây, các cán bộ chi hội, tổ hội phụ nữ, thành viên tổ nòng cốt như chị Hậu, chị Dũng còn tỉ mỉ hướng dẫn bà con cách làm nước rửa chén sinh học từ vỏ trái khóm (thơm), trái nhàu, trái chanh, trái tắc. Với sự đồng lòng của 100% thành viên nữ trong tổ nòng cốt thực hiện mô hình “Thôn không rác thải”, Nam Mỹ chứng minh rằng bảo vệ môi trường không chỉ bằng kỹ thuật mà còn bằng những nếp sinh hoạt nhỏ nhất.

Chị Nguyễn Thị Bích (thôn Bồ Bản, xã Hòa Vang) cho hay, qua việc tự phân loại rác thải tại nguồn, bà con hiểu rõ hơn tác động của rác thải đến nguồn nước. Khi nhận ra rác có thể ngấm xuống đất, ảnh hưởng đến nước sinh hoạt và trồng trọt, họ chủ động thay đổi thói quen, coi việc giữ môi trường cũng là giữ nguồn nước của chính mình. Nghĩa là người dân bắt đầu nhìn môi trường như một phần của đời sống để từ đó có ý thức gìn giữ, bảo vệ.

Phụ nữ thôn Thạch Bồ, xã Hòa Vang học cách sử dụng thiết bị đo các chỉ số chất lượng nước - ẢNH: U.N.

Uông Ngọc