Người học các ngành STEM sẽ chiếm tới 40% giai đoạn 2030-2035

Nhân lực STEM trở thành “trục chính” của phát triển

Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1002/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045. Điểm nhấn của đề án không chỉ nằm ở quy mô đào tạo, mà còn ở cách tiếp cận mang tính đột phá: đặt nhân lực STEM chất lượng cao vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia.

Theo quan điểm của đề án, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là nhiệm vụ trọng yếu, đòi hỏi các chính sách đột phá, cơ chế đặc thù và nguồn lực đầu tư tương xứng. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và điều phối, đồng thời huy động mạnh mẽ sự tham gia của doanh nghiệp và khu vực tư nhân trong và ngoài nước.

Đáng chú ý, đào tạo không còn tách rời nghiên cứu và thị trường lao động. Đề án yêu cầu gắn chặt đào tạo với nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và thu hút đầu tư vào các ngành công nghệ cao, từ đó hình thành hệ sinh thái nhân lực - công nghệ - doanh nghiệp đồng bộ.

Một trong những mục tiêu nổi bật là triển khai khoảng 100 chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng và 100 chương trình tiến sĩ tài năng trong các lĩnh vực STEM. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hình thành đội ngũ nhân lực tinh hoa, có khả năng tham gia sâu vào nghiên cứu và phát triển các công nghệ lõi.

Song song đó, quy mô đào tạo STEM sẽ được mở rộng nhanh chóng. Đến năm 2030, tỉ lệ người học các ngành STEM dự kiến đạt 35% ở mỗi trình độ đào tạo, tăng lên 40% trong giai đoạn 2030-2035. Đặc biệt, các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, công nghệ số được ưu tiên phát triển mạnh.

Không chỉ tăng số lượng, đề án còn đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về chất lượng và cơ cấu. Trong đó, tỉ lệ người học trình độ thạc sĩ, tiến sĩ trong khối STEM sẽ tăng dần; tỉ lệ nữ giới tham gia cũng được nâng lên nhằm đảm bảo cân bằng và phát triển bền vững nguồn nhân lực.

Đặt nhân lực STEM chất lượng cao vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia - Ảnh: NL

Đào tạo nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực then chốt

Đề án hướng tới đào tạo hàng chục ngàn nhân lực chuyên sâu mỗi năm trong các lĩnh vực then chốt. Cụ thể, lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông dự kiến đạt hàng chục ngàn người tốt nghiệp mỗi năm; riêng trí tuệ nhân tạo và công nghệ sinh học cũng có quy mô đào tạo hàng ngàn nhân lực chuyên sâu.

Đồng thời, việc phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc. Từ nay đến 2035, sẽ có hàng chục nhóm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực STEM, đóng vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế khoa học của Việt Nam trên bản đồ quốc tế.

Không chỉ tập trung vào người học, đề án dành nhiều chính sách để thu hút và phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học chất lượng cao. Trong đó có cơ chế đặc thù về tài chính, tuyển dụng, đãi ngộ nhằm thu hút chuyên gia giỏi trong và ngoài nước tham gia giảng dạy, nghiên cứu.

Đặc biệt, ít nhất hàng ngàn tiến sĩ người Việt đang làm việc ở nước ngoài sẽ được thu hút về nước tham gia giảng dạy hoặc hợp tác đào tạo. Đây được xem là giải pháp quan trọng để “kéo chất xám” và nâng cao chất lượng đào tạo trong nước.

Song song, người học trong các chương trình tài năng sẽ được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ như tín dụng ưu đãi, học bổng, miễn giảm học phí và cơ hội học tập, nghiên cứu trong môi trường quốc tế.

Về dài hạn, đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu đưa nguồn nhân lực STEM trình độ cao trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi trong thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt là các ngành công nghệ chiến lược.

Đồng thời, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam được kỳ vọng sẽ vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực châu Á trong đào tạo và nghiên cứu các ngành STEM, đặc biệt là các lĩnh vực như công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ sinh học.

Nguyễn Loan