PNO - Tại đồng bằng sông Cửu Long, tình hình tiêu thụ lúa đang chậm, trong khi vụ đông xuân bước vào cao điểm thu hoạch, khiến nông dân lo lắng. Để chặn đà giá lúa sụt giảm, các hiệp hội ngành hàng, chính quyền địa phương và doanh nghiệp đã kiến nghị trung ương xem xét việc thu mua tạm trữ lúa gạo trong giai đoạn cấp bách hiện nay.
Ông Trần Quốc Tuấn - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long - cho biết, hiện bà con trong tỉnh và cả vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang bước vào cao điểm thu hoạch lúa đông xuân - vụ mùa chủ lực trong năm. “Tôi đã trực tiếp xuống đồng và thấy lúa rất trúng. Nhưng thay vì vui “được mùa” thì bà con nông dân đang lo lắng vì giá lúa thấp và khó tiêu thụ” - ông Tuấn nói.
Nông dân TP Cần Thơ bán lúa cho thương lái tại ruộng
Ông Tuấn thông tin, ở Vĩnh Long mỗi năm sản lượng đạt khoảng 1,9 triệu tấn lúa, đa phần là lúa chất lượng cao phục vụ xuất khẩu. Trước tình hình hiện nay, Sở Công Thương đề nghị các doanh nghiệp có ký hợp đồng tiêu thụ lúa hàng hóa với hợp tác xã và nông dân, cần thực hiện thu mua đúng hẹn, không “bỏ rơi” bà con. Lực lượng quản lý thị trường cần tăng cường giám sát, không để xảy ra tình trạng nông dân bị “ép giá” khi bán lúa.
Theo ông Vương Quốc Nam - Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ - địa phương có tổng diện tích lúa gieo trồng hằng năm khoảng 721.073ha, sản lượng đạt hơn 4,6 triệu tấn - giá lúa giảm khiến áp lực tiêu thụ đè nặng lên ngành chức năng, nông dân và doanh nghiệp. Một trong những cái khó là nông dân đa phần sản xuất nhỏ lẻ, diện tích canh tác ít, bà con chỉ bán vài tấn lúa mỗi vụ cho thương lái. Tuy nhiên, giữa nông dân và thương lái lại gặp một số trở ngại trong việc kê khai thuế, hóa đơn, thanh toán bằng chuyển khoản. Vì thế, ngành chức năng cần sớm hoàn thiện cơ chế pháp lý trong thu mua lúa và xuất khẩu gạo; giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa thương lái với nông dân, từ đó thúc đẩy tiến độ thu mua lúa vụ đông xuân.
Cùng trăn trở trên, ông Phạm Thái Bình - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An - nhìn nhận, đầu tháng 4/2026, toàn vùng ĐBSCL vào cao điểm thu hoạch lúa đông xuân và nông dân đang thực sự trăn trở ở khâu tiêu thụ. Hiện tại, ở những cánh đồng thuận lợi giao thông đường bộ và đường thủy, thương lái còn lui tới thu mua. Một số ruộng nằm xa kênh thủy lợi, xa trục đường chính thì đang gặp khó, dù giá lúa sụt giảm chỉ còn khoảng 5.500 đồng/kg.
Xây kho tạm trữ lúa giúp nông dân
Trước tình hình cấp bách trên, ông Phạm Thái Bình đề xuất Bộ Công Thương tham mưu với Chính phủ về cơ chế hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp tham gia mua lúa tạm trữ. Ông Phạm Thái Bình cho rằng, lúa hàng hóa vụ đông xuân đạt chất lượng cao nhất trong năm, đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu, do đó cần tăng cường việc tạm trữ, nhất là trong giai đoạn chính vụ và nông dân đang gặp khó về đầu ra. Phía các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, ông Phạm Thái Bình nhìn nhận, cái khó họ đang gặp là lãi suất ngân hàng cao, hạn mức tín dụng thì thấp. “Để thu mua lúa gạo tạm trữ thì cần nguồn vốn riêng và việc này phải trông chờ vào Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng thương mại xem xét hỗ trợ” - ông Phạm Thái Bình nói.
Các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long đang vào cao điểm thu hoạch lúa đông xuân
Để gỡ khó cho lúa gạo hiện nay, ông Trần Quốc Tuấn kiến nghị Bộ Công Thương và Chính phủ quan tâm 4 nhóm giải pháp. Trước mắt, có cơ chế thu mua tạm trữ lúa gạo đủ mạnh để giữ nhịp thị trường. Thứ hai là hỗ trợ gói lãi vay ưu đãi, cố định và mở rộng hạn mức tín dụng cho các doanh nghiệp thu mua lúa gạo. Thứ ba là đẩy mạnh ngoại giao kinh tế mở rộng các thị trường mới, đồng thời kết nối sâu hơn với các hệ thống phân phối nội địa nhằm đưa gạo OCOP vào từng bữa cơm gia đình Việt. Cuối cùng phải kiểm soát tốt gạo nhập khẩu. Hiện nay gạo Ấn Độ nhập về có giá thấp hơn gạo Việt Nam, ảnh hưởng đến việc tiêu thụ lúa gạo vùng ĐBSCL vào cao điểm vụ mùa.
Lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Tây Ninh cũng đồng tình với phương án hỗ trợ tín dụng để các doanh nghiệp khẩn trương thu mua lúa tạm trữ, bởi diện tích lúa trên đồng tới kỳ thu hoạch ngày càng nhiều và nông dân cần bán lúa ngay tại ruộng để có tiền thanh toán vật tư và các chi phí khác. Bên cạnh đó, Campuchia cũng đang vào vụ thu hoạch và mỗi ngày có khoảng 1.000 tấn lúa nhập vào địa bàn Tây Ninh, góp phần gây áp lực trong tiêu thụ. Vấn đề này cũng cần kiểm soát chặt nhằm ưu tiên tiêu thụ lúa trong nước.
Theo Tổng công ty Lương thực miền Bắc, dù thời gian qua các ngành chức năng rất nỗ lực trong liên kết chuỗi giá trị lúa gạo từ sản xuất - chăm sóc - thu hoạch - tiêu thụ, nhưng vẫn còn nhiều bà con bị động về thời gian thu hoạch, nhiều nông dân bán lúa tại ruộng với giá thấp hơn thị trường. Để giải quyết vấn đề này, bên cạnh xin cơ chế thu mua tạm trữ, cần xem xét đầu tư hệ thống kho trữ dọc theo các khu vực canh tác lúa gạo quy mô lớn. Theo đó, nếu giá lúa trên thị trường thấp, khó tiêu thụ, chúng ta ưu tiên cho nông dân gửi lúa vào kho để chờ giá lên mới bán. Cách làm này giúp bà con giảm thiểu rủi ro, đồng thời nâng được giá trị hạt lúa do mình vất vả làm ra, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn hàng để phục vụ xuất khẩu.
Doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần đoàn kết vượt qua khó khăn
Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) - cho hay, diện tích trồng lúa năm 2026 ước đạt hơn 7 triệu ha (giảm 36.000ha so với năm 2025), sản lượng ước đạt 43,55 triệu tấn (tăng 12.000 tấn so với năm 2025), trong đó lượng lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu khoảng 15,46 triệu tấn, tương đương 7,73 triệu tấn gạo.
Trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu hơn 1,74 triệu tấn gạo, trị giá hơn 826,2 triệu USD, giá xuất bình quân đạt 477,6 USD/tấn, tăng 2,3% về lượng nhưng giảm 8,7% về trị giá so cùng kỳ. Từ tháng Ba, xuất khẩu gạo của Việt Nam chịu tác động của các yếu tố như xung đột Trung Đông, khiến các chi phí logistics, đầu vào (phân bón, xăng dầu), vận chuyển trong nước đều tăng. Ngoài ra, việc xuất khẩu còn chịu áp lực cạnh tranh từ các quốc gia như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan…
Tuy khó khăn nhưng chúng ta vẫn còn nhiều cơ hội để gia tăng xuất khẩu và mở rộng thị trường. Nhất là gia tăng xuất vào thị trường chính Philippines, Trung Quốc, châu Phi và các thị trường có giá trị cao như Nhật Bản, Hàn Quốc… Tuy nhiên, trở ngại lúc này là nhiều doanh nghiệp cần tiếp cận nguồn vốn. Nghịch lý là lãi suất cao nhưng không phải đơn vị nào tham gia xuất khẩu gạo cũng vay vốn được. Thực tế này khiến việc thu mua lúa trong dân gặp khó.
Bà Phan Thị Thắng - Thứ trưởng Bộ Công Thương - đề nghị các doanh nghiệp xuất khẩu gạo nêu cao tinh thần đoàn kết, vì “màu cờ sắc áo” cùng nhau đưa hạt gạo Việt vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay, hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 7,73 triệu tấn gạo trong năm 2026. Theo bà Phan Thị Thắng, xuất khẩu gạo là lợi thế của vùng ĐBSCL, do đó sở công thương các tỉnh phải nhanh chóng tìm hiểu thị trường hiện nay khó khăn chỗ nào, cạnh tranh ra sao, để hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời. Song song đó, cần nghiên cứu lại thị trường châu Á, châu Âu, châu Phi, Nam Mỹ, xem từng nơi họ cần phân khúc gạo nào, chất lượng ra sao, giá cả, thời gian nhập, để tổ chức và đáp ứng đúng yêu cầu, tránh việc xuất khẩu gạo bị đọng và hướng tới bền vững.
Ngày 11/3 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính có công điện số 21 về việc điều hành sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong tình hình mới, cũng như tăng cường thu mua lúa gạo cho nông dân ĐBSCL. Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí nguồn vốn với lãi suất hợp lý để hỗ trợ doanh nghiệp thu mua lúa gạo, nhất là trong giai đoạn lúa thu hoạch rộ. Thủ tướng chỉ đạo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, Tổng công ty Lương thực miền Bắc, Tổng công ty Lương thực miền Nam và các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo tăng cường thu mua lúa gạo cho nông dân, đặc biệt tại các vùng sản xuất lớn ở ĐBSCL. Chủ động tận dụng hệ thống kho chứa và năng lực chế biến để thu mua, tạm trữ lúa gạo, góp phần ổn định thị trường.