Thực phẩm ùn ứ tại cửa khẩu do vướng kiểm tra, Hải quan gửi công văn hoả tốc

Theo Cục Hải quan, trong quá trình triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP của Chính phủ về quản lý an toàn thực phẩm, nhiều chi cục hải quan, doanh nghiệp đã phản ánh việc các cơ quan kiểm tra nhà nước tạm ngưng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc thực vật, động vật.

Nguyên nhân được xác định là các văn bản trên có quy định chuyển tiếp về việc tự công bố và đăng ký bản công bố sản phẩm, nhưng chưa có quy định chuyển tiếp cụ thể đối với trình tự kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu, khiến cơ quan chức năng lúng túng trong việc ban hành thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đủ điều kiện nhập khẩu.

Xe tải chở hàng tại Cửa khẩu Quốc tế Xa Mát và Cửa khẩu Chàng Riệc (tỉnh Tây Ninh) - Ảnh: Báo Tây Ninh

Thống kê nhanh của Cục Hải quan cho thấy, riêng trong ngày 30/1, tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai) có khoảng 300 xe chở nông sản tươi sống như rau, củ, quả và bánh kẹo chưa thể thông quan do chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm. Tại cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai), 251 xe chở mặt hàng sắn lát cũng trong tình trạng tương tự.

Ngoài ra, nhiều cửa khẩu khác ghi nhận lượng hàng thực phẩm ùn ứ lớn như Lao Bảo (Quảng Trị) khoảng 50 xe, Dinh Bà (Đồng Tháp) 100 xe, Vĩnh Xương (An Giang) 200 ghe thuyền, Thường Phước (Đồng Tháp) 200 ghe thuyền, Tịnh Biên (An Giang) 200 xe…

Theo Cục Hải quan, phần lớn các lô hàng bị ùn ứ là nông sản, hoa quả tươi sống hoặc bánh kẹo có hạn sử dụng ngắn ngày. Nếu không được thông quan kịp thời, doanh nghiệp sẽ đối mặt với nguy cơ hư hỏng hàng hóa, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, phạt chậm giao hàng, gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Đặc biệt, tình trạng này có nguy cơ dẫn đến ách tắc nghiêm trọng tại các cửa khẩu trong bối cảnh cao điểm tết Nguyên đán đang đến gần, ảnh hưởng đến an toàn, an ninh khu vực cửa khẩu và chuỗi cung ứng hàng hóa.

Để gỡ khó cho doanh nghiệp, Cục Hải quan đề nghị các bộ quản lý chuyên ngành sớm có hướng dẫn cụ thể để tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm việc kiểm tra an toàn thực phẩm được thực hiện thống nhất, đồng thời hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp và tránh đứt gãy lưu thông hàng hóa.

Trước đó, ngay khi có thông tin Nghị định 46/2026/NĐ-CP chính thức hiệu lực, nhiều doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm phản ánh đã rơi vào tình trạng “đứng hình” do các quy định chuyển tiếp chưa được hướng dẫn cụ thể.

Theo các doanh nghiệp, dù nghị định cho phép hồ sơ tự công bố tiếp tục được sử dụng trong thời hạn 12 tháng và các cơ quan được thực hiện đến hết ngày 31/3/2026, nhưng lại không làm rõ việc áp dụng theo Nghị định 15 hay theo phương thức nào trong giai đoạn chuyển giao, trong khi Nghị định 15 đã hết hiệu lực.

Thực tế ghi nhận, nhiều đơn vị kiểm tra an toàn thực phẩm như Chi cục Thú y vùng VI, Trung tâm 3 – Viện Y tế công cộng TPHCM tạm ngưng tiếp nhận hồ sơ, chờ rà soát, hướng dẫn từ cấp trên. Điều này khiến hàng loạt lô hàng, đặc biệt là container lạnh cập cảng Cát Lái, không thể hoàn tất thủ tục, phát sinh chi phí lưu container, lưu bãi lớn, thậm chí đối mặt nguy cơ thiếu chỗ cắm điện cho container lạnh.

Trước nguy cơ ùn ứ nông sản, ảnh hưởng an ninh trật tự khu vực biên giới, một số địa phương như Tây Ninh đã chủ động cho phép thông quan tạm thời các mặt hàng nông sản trong thời gian chờ hướng dẫn chính thức, song doanh nghiệp cho rằng đây chỉ là giải pháp tình thế và rất cần sớm có văn bản hướng dẫn thống nhất, rõ ràng để tránh đứt gãy chuỗi cung ứng và đẩy rủi ro về phía doanh nghiệp.

Mai Ca