Khởi nghiệp từ những sản phẩm của quê hương mình

Bỏ lương hàng ngàn đô về quê khởi nghiệp

Hơn 12 năm làm việc ở các tập đoàn Nhật Bản với thu nhập hơn 3.000 USD/tháng, chị Nguyễn Thị Thu từng có một sự nghiệp đáng mơ ước giữa TPHCM sôi động. Thế nhưng, năm 2019, chị quyết định trở về nông thôn để khởi nghiệp với trái ca cao. Chị kể, năm 2019, trong một chuyến công tác tại huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (nay là xã Bình Giã, TPHCM), chị đã mê mẩn những vườn ca cao xanh mướt, trĩu quả. Nhưng khi tiếp xúc với người dân thì mới hay, ca cao chín bỏ đầy gốc vì giá bán quá thấp. Vùng Châu Đức từng có hơn 1.000ha ca cao, nhưng đến năm 2019 chỉ còn khoảng 200 - 300ha.

Chị Nguyễn Thị Thu - Giám đốc Công ty TNHH OCA Việt Nhật - bên vườn ca cao

Một loại trái được xem là “siêu thực phẩm” với giá trị dinh dưỡng cao lại đang dần bị chặt bỏ vì giá cả bấp bênh. Thực tế đó khiến chị Thu trăn trở “làm gì để ca cao trở về đúng giá trị thực của nó, người dân có thể yên tâm khi trồng ca cao trên vùng đất đỏ miền Đông?”. Sau những tìm tòi, khám phá và trải nghiệm, chị Thu đã tìm ra hướng đi mới - sản xuất ca cao theo hướng hữu cơ bền vững giúp phát triển vùng trồng, nông dân khấm khá và ước mơ lớn hơn là đưa ca cao của Châu Đức xuất ngoại. Thế là Công ty TNHH OCA Việt Nhật (xã Bình Giã, TPHCM) ra đời.

Chị Thu bắt đầu khởi nghiệp bằng kỷ luật của người từng làm việc với người Nhật và nhận ra, nếu chỉ dừng lại ở thương mại thì sẽ không bao giờ giải quyết được gốc rễ vấn đề. “Tôi kiên trì đến từng vườn, vận động bà con chuyển sang canh tác hữu cơ và cam kết bao tiêu với giá cao gấp 3-4 lần giá thị trường để tạo bước ngoặt cho nông dân trồng ca cao. Từ đó, giá ca cao tươi từ mức 4.000 đồng/kg đã tăng lên 15.000 đồng/kg” - chị Thu kể lại.

Theo chị Thu, ca cao không giúp nông dân giàu đột biến như cây tiêu hay sầu riêng, nhưng rất bền vững. Cây dễ trồng, cho trái quanh năm, ít phụ thuộc vào mùa vụ. Có nhà vào cao điểm thu 70-80 triệu đồng/ha/tháng nhờ bán ca cao tươi.

Khi có vùng trồng tốt, nguồn cung ổn định, rồi những thanh chocolate đầu tiên mang thương hiệu OCA cũng ra đời. Và chỉ một thời gian ngắn sau ngày thành lập, đầu năm 2020, OCA đã có lô hàng chocolate đầu tiên xuất khẩu. Đặc biệt, OCA trở thành đơn vị đầu tiên của Việt Nam được phép xuất khẩu rượu ca cao hữu cơ sang Nhật Bản.

Chị Thu tự hào: “Điều thú vị nhất trong hành trình khởi nghiệp với ca cao của tôi có lẽ là tôi đã không bỏ phí bất cứ thứ gì từ cây ca cao. Hạt dùng cho chocolate, bơ và bột ca cao. Thịt quả lên men thành rượu, nước ép. Vỏ được ủ làm phân hữu cơ và đang được thử nghiệm làm than sinh học cùng các chuyên gia môi trường Nhật Bản. Lá và vỏ còn dùng chế biến trà. Từ đó, chúng tôi mở rộng sang nhiều dòng sản phẩm: chocolate muối, chocolate tiêu, chocolate trái cây, bột ca cao, trà ca cao, rượu ca cao…”. Đến nay, với nền tảng chất lượng được kiểm soát chặt chẽ, sản phẩm ca cao hữu cơ của OCA đã xuất khẩu sang Nhật Bản, Hà Lan, Singapore.

Không dừng lại ở sản xuất, chị Thu còn mở rộng mô hình du lịch giáo dục, tạo cơ hội cho học sinh, sinh viên và các nhóm đối tượng khác được trải nghiệm quy trình sản xuất chocolate từ vườn đến xưởng chế biến. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao nhận thức về nông nghiệp sạch và hữu cơ, mà còn góp phần tạo dựng niềm tin vào giá trị của cây ca cao Việt Nam.

Bà Lê Thị Xuân - một nông dân trồng ca cao - cho biết: “Nhờ OCA, nông dân trong vùng không chỉ giữ được vườn ca cao mà còn ổn định cuộc sống nhờ cây ca cao nữa”.

Ông Trần Văn Mảng - Phó chủ tịch Hội Nông dân TPHCM - đánh giá, mô hình của chị Thu là điển hình cho phát triển nông nghiệp bền vững. “Việc hỗ trợ canh tác hữu cơ và bao tiêu giá ca cao giúp hàng trăm hộ nông dân ổn định thu nhập, cuộc sống. Mô hình còn tạo chuỗi giá trị hoàn chỉnh, góp phần khôi phục ngành ca cao địa phương” - ông khẳng định.

Làm nước mắm để giữ nghề cho làng biển

Với người dân Việt, nước mắm truyền thống không chỉ là món ăn, là gia vị mà còn là “linh hồn”, là tinh hoa của biển cả. Nước mắm được kết tinh từ cá cơm tươi, muối biển và kỹ thuật ủ chượp. Một số doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất tại vùng ven biển phía đông TPHCM nhiều năm qua đã tiên phong trong việc duy trì và phát triển nghề nước mắm truyền thống kết hợp công nghệ hiện đại nhằm nâng cao chất lượng. Các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nước mắm cũng đang xúc tiến xây dựng thương hiệu một cách bài bản nhằm đưa nước mắm truyền thống vươn xa.

Chị Nguyễn Thị Chiến (thứ hai từ phải qua) - Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại và Dịch vụ Hati - giới thiệu nước mắm truyền thống cho du khách nước ngoài

Nghề làm nước mắm vốn vất vả, thế nhưng hàng chục năm qua chị Nguyễn Thị Chiến - Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại và Dịch vụ Hati (xã Phước Hải, TPHCM) - vẫn mải mê gắn bó và xây dựng thương hiệu cho nước mắm - thứ gia vị mang quốc hồn quốc túy của dân tộc Việt. Sinh ra trong gia đình nhiều đời làm nước mắm, chị Chiến luôn trăn trở làm thế nào để chai nước mắm truyền thống của quê hương mình được nhiều người tiêu dùng trong và ngoài nước biết đến. Từ đó, chị đã chọn khởi nghiệp bằng nghề làm nước mắm để giữ nghề cho làng biển.

Chị Chiến đã chuẩn hóa mọi công đoạn để có chai nước mắm cá cơm truyền thống mang thương hiệu Long Hải đảm bảo chất lượng. Chị cho biết, để có chai nước mắm truyền thống thơm ngon, đậm vị thì cá cơm và muối là 2 nguyên liệu phải lựa chọn kỹ. Trong đó, cá cơm tươi được mua trực tiếp tại vùng biển của Phước Hải, còn muối thì lấy tại vùng làm muối An Ngãi, xã Long Điền. “Công thức làm mắm Long Hải hoàn toàn thủ công, kỹ lưỡng từ khâu lựa cá, làm sạch, để ráo, “làm già” muối biển. Mắm sau khi muối ít nhất 12 tháng sẽ được lọc qua nhiều lớp để cho ra thành phẩm cuối cùng trước khi đưa vào chum sành, ủ hương tự nhiên” - chị Chiến cho biết.

Thời gian đầu khởi nghiệp, mỗi năm chị Chiến chỉ sản xuất khoảng 10.000 lít nước mắm để cung cấp cho các nhà hàng, quán ăn tại địa phương. Nhờ nước mắm thơm ngon nên cơ sở của chị ngày càng được nhiều nơi biết đến, đặt mua. Hiện nay, mỗi năm chị Chiến cho ra thị trường khoảng 100.000 lít nước mắm, tiêu thụ ở khắp các tỉnh, thành trong nước. Không dừng lại ở chất lượng, doanh nghiệp của chị còn chú trọng thiết kế mẫu mã, đa dạng dung tích (300ml, 500ml, 1 lít, 5 lít…) để tiếp cận được với nhiều phân khúc khách hàng.

Nhờ chú trọng chất lượng cũng như mẫu mã, năm 2024, sản phẩm nước mắm Long Hải của chị Nguyễn Thị Chiến đã được vinh danh là “Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Nam”. Cũng trong năm này, dự án “Nước mắm cá cơm Long Hải truyền thống” của chị Chiến lọt vào vòng chung kết cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi xanh” do Trung ương Hội LHPN Việt Nam tổ chức và giành giải Khuyến khích.

Hiện nay, cơ sở sản xuất nước mắm truyền thống của Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại và Dịch vụ Hati đang là điểm tham quan của nhiều du khách trong và ngoài nước khi đến với vùng biển Phước Hải. “Tôi mong sản phẩm nước mắm truyền thống Việt Nam, đặc biệt là nước mắm cá cơm Long Hải, sẽ ngày càng được nhiều người biết đến, không chỉ trong nước mà còn trên thị trường quốc tế” - chị Chiến nói.

Tùng Lâm