“Học ngu thì đi làm… như chú!”

Học sinh lớp 9 Trường THCS Nguyễn Huệ (quận 4) đi tham quan thực tế tại trường trung cấp nghề

Một nhân viên của hãng điện máy lớn khi đến lắp đặt máy lạnh cho nhà tôi kể: “Hôm trước, đến gắn máy nước nóng một nhà ở quận 3, tình cờ nghe chị chủ nhà rầy con mà em “nhột”: Con mà học ngu, làm biếng thì mai mốt đi làm như chú đó, cực lắm! Hóa ra chị ấy nói em làm nhân viên quèn vì em học ngu”. Tôi an ủi: “Nói vậy sao được. Mỗi người làm một việc, xã hội phân công vậy rồi...”.

Thực tế, với không ít phụ huynh, con họ phải học giỏi, phải vào đại học, nếu không trở thành “ông nọ bà kia” thì cũng phải làm công việc văn phòng, ngồi máy lạnh chứ không chấp nhận phải làm việc chân tay, vất vả. Hẳn chúng ta từng nghe nhiều người nói với con họ đại loại như: “Con không lo học thì mai mốt đi móc bọc (lượm ve chai)”, “con làm biếng học thì có nước đi quét rác”, “con mà không học thì suốt đời chân lấm tay bùn (làm nông dân)”… Dẫu là mong muốn nhưng điều đó cũng thể hiện suy nghĩ về việc định hướng nghề nghiệp cho con cái.

Suy nghĩ đó có thể mắc những định kiến, thậm chí là sai lầm, đáng tiếc. Bởi, xã hội dù phát triển đến đâu vẫn cần người lao động trí óc lẫn lao động chân tay. Chỉ khác là với tiến bộ khoa học, người làm công việc chân tay sẽ đỡ vất vả, có nhiều công cụ, phương tiện hỗ trợ hơn. Người làm việc trong lĩnh vực nào cũng cao quý, đáng trân trọng, miễn mục đích của họ là đem lại những điều tốt đẹp cho bản thân, gia đình và xã hội. Do đó, đề cao lao động trí óc có thể làm trẻ có nhận thức lệch lạc trong nhìn nhận về người, về việc.

Bên cạnh đó, không ít người lại chú trọng việc định hướng cho con học những ngành nghề có thu nhập cao và xem đó là mục tiêu duy nhất. Đành rằng chọn học ngành nào thì mục tiêu quan trọng là dễ tìm việc làm, có thu nhập tốt nhưng không nên chỉ xem trọng điều đó. Việc quá đặt nặng vấn đề này có thể gieo cho con em những ấn tượng lệch lạc về việc làm; thay vì làm việc còn để khẳng định bản thân, đóng góp cho xã hội, giúp đỡ người khác… chứ không đơn thuần là kiếm tiền hay kiếm nhiều tiền. Chính con em họ có thể nặng về kiếm tiền mà ít chú ý đến những vấn đề khác, như ứng xử, đạo đức, luật pháp…

Một điều không hay nữa là việc định hướng nghề nghiệp của cha mẹ nếu không khéo sẽ trở thành áp đặt, tức là con cái học thay cho cha mẹ. Khi cha mẹ không quan tâm đến nhu cầu, sở thích, khả năng và điều kiện của con mà định hướng quá chặt chẽ thì với những trẻ thiếu sự chủ động, độc lập, điều đó trở thành áp đặt. Do đó, thay vì gợi ý rộng để con chọn lựa theo nguyện vọng của mình, cha mẹ lại đề ra những phương án cụ thể thành ra bắt buộc con phải theo. Điều này dễ dẫn đến việc bỏ ngang sau khi học được ít lâu hoặc làm trái nghề khi ra trường.

Hiện nay, nhiều học sinh cấp III không xác định được nguyện vọng, sở thích, thậm chí không có mơ ước, một phần cũng do cha mẹ không tạo điều kiện để con cái độc lập suy nghĩ. Rõ ràng, vai trò hướng nghiệp cho học sinh không phải chỉ của nhà trường, xã hội mà trước hết phải là của cha mẹ.

Nên câu phán “học ngu thì đi làm… như chú” có khi không phải là “lỗi” ứng xử mà có thể là sai lầm trong định hướng nghề nghiệp cho con cái. Đó là điều mà các bậc cha mẹ phải hết sức lưu ý.

Nguyễn Minh Hải