Công bằng trong giáo dục phải bắt đầu từ nhóm học sinh yếu thế

Mọi học sinh đều được học trong môi trường hạnh phúc

* Phóng viên: Khi nói đến công bằng trong giáo dục, theo bà khái niệm này cần được hiểu như thế nào?

- Bà Lê Thụy Mỵ Châu: Công bằng trong giáo dục không phải là mọi người được hưởng như nhau, mà là mọi học sinh đều có cơ hội phát triển ngang bằng, bất kể hoàn cảnh kinh tế hay nơi cư trú. Cụ thể, là công bằng về cơ hội tiếp cận, mọi học sinh, không phân biệt hoàn cảnh kinh tế, nơi cư trú hay tình trạng khuyết tật, đều có cơ hội đến trường. Đây là nền tảng tối thiểu của một hệ thống giáo dục nhân văn.

Bà Lê Thụy Mỵ Châu - Phó giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM

Không phải mọi học sinh đều có điểm xuất phát giống nhau, vì vậy, công bằng không phải là chia đều nguồn lực, mà là phân bổ nguồn lực theo nhu cầu. Học sinh yếu thế cần được hỗ trợ nhiều hơn để đạt được kết quả tương đương.

* Từ thực tế quản lý, bà nhận thấy những nhóm học sinh nào cần quan tâm nhiều hơn để bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục?

- Theo tôi, có 4 nhóm cần ưu tiên để bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục. Đó là nhóm học sinh khuyết tật và học sinh có nhu cầu giáo dục đặc biệt. Đây là nhóm có sự khác biệt về nhận thức, ngôn ngữ, vận động hoặc hành vi so với học sinh cùng độ tuổi, nếu không được hỗ trợ phù hợp sẽ rất dễ tụt lại phía sau.

Tiếp đến là nhóm học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, gia đình lao động nhập cư. Các em thường thiếu điều kiện học tập ổn định, dễ gián đoạn việc học do hoàn cảnh kinh tế và thay đổi nơi cư trú. Nhóm này cần được hỗ trợ kinh phí, mở rộng trường công lập ở khu dân cư đông lao động, tăng cường chính sách và cơ chế quản lý linh hoạt để bảo đảm quá trình học tập liên tục.

Nhóm học sinh ở khu vực khó khăn, nhất là ở một số địa bàn, đặc biệt khu vực mới sáp nhập hoặc ngoại thành, mật độ trường lớp và điều kiện trang thiết bị chưa đồng đều. Nhóm này cần được ưu tiên đầu tư hạ tầng, bổ sung trang thiết bị tối thiểu và phân bổ đủ giáo viên…

Cuối cùng, nhóm học sinh 3-4 tuổi có tỉ lệ huy động còn thấp ở một số địa phương. Giai đoạn 3-4 tuổi là thời điểm quan trọng hình thành ngôn ngữ và kỹ năng xã hội, nhưng ở một số nơi tỉ lệ học sinh ra lớp chưa cao. Cần mở rộng mạng lưới trường lớp, tăng cường truyền thông về lợi ích giáo dục sớm và có chính sách hỗ trợ chi phí học tập để nâng tỉ lệ huy động… nhóm này.

* Với học sinh khuyết tật và nhóm giáo dục hòa nhập, theo bà đâu là rào cản lớn nhất hiện nay?

- Với TPHCM, cơ sở vật chất giáo dục đã được đầu tư khá đồng bộ, thành phố cũng triển khai nhiều chính sách an sinh xã hội và đẩy mạnh xã hội hóa. Tuy nhiên vẫn còn những rào cản mang tính hệ thống, như: đội ngũ giáo viên được đào tạo chuyên sâu chưa đủ số lượng; thiếu chuyên gia hỗ trợ như tâm lý học đường, trị liệu ngôn ngữ; cơ sở vật chất chưa được thiết kế theo hướng tiếp cận phổ quát. Vì vậy, cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho giáo dục hòa nhập.

* Trong bối cảnh ngân sách còn phải phân bổ cho nhiều lĩnh vực, ngành giáo dục TPHCM làm gì để chính sách chăm lo cho học sinh yếu thế đi vào thực tế?

- Để chính sách chăm lo học sinh yếu thế đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả lâu dài tại TPHCM, theo tôi cần bảo đảm các yếu tố then chốt: chính sách phải gắn với nguồn ngân sách cụ thể và ổn định; thành phố ưu tiên bố trí nguồn kinh phí, đầu tư cho các nhóm học sinh yếu thế. Mỗi chính sách đều xác định đối tượng thụ hưởng, mức hỗ trợ, thời gian thực hiện và tiêu chí đánh giá kết quả.

Ngoài ra, cần kiểm tra, giám sát, báo cáo và trách nhiệm giải trình rõ ràng, gắn trách nhiệm của từng đơn vị, từng cấp quản lý với kết quả thực hiện; tăng cường phối hợp liên ngành để bảo đảm học sinh yếu thế được tiếp cận đầy đủ các chính sách về giáo dục, y tế, an sinh xã hội. Việc hỗ trợ không mang tính ngắn hạn mà tạo điều kiện để học sinh, đặc biệt là học sinh yếu thế có đủ điều kiện để phát triển toàn diện, có cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng và bền vững.

Cần tăng tốc đưa trẻ 3-5 tuổi đến trường

* Phổ cập giáo dục mầm non 3-5 tuổi là một trong những tiêu chí quan trọng để thực hiện công bằng trong giáo dục. TPHCM đang triển khai nội dung này như thế nào, thưa bà?

- Việc phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3-5 tuổi theo Nghị quyết 218/2024/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết 277/NQ-CP của Chính phủ là chủ trương mang ý nghĩa chiến lược, đặt nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực lâu dài. Để triển khai thực chất, thành phố tập trung bảo đảm đủ trường lớp, cơ sở vật chất, trang thiết bị và học liệu; ưu tiên đầu tư tại địa bàn còn khó khăn, khu vực đông dân cư, khu công nghiệp; đồng thời bảo đảm đội ngũ giáo viên đạt chuẩn, đủ năng lực chuyên môn và được quan tâm về chế độ, chính sách.

TPHCM đang đẩy nhanh tiến độ hoàn thành phổ cập cho trẻ mầm non 3-5 tuổi. Đây cũng là một trong những tiêu chí quan trọng nhằm thực hiện công bằng trong giáo dục

Thành phố bố trí nguồn lực tài chính phù hợp, tăng cường chính sách hỗ trợ trẻ có hoàn cảnh khó khăn, trẻ yếu thế; thực hiện cơ chế phối hợp liên ngành để rà soát, vận động trẻ ngoài hệ thống ra lớp, bảo đảm không bỏ sót đối tượng.

TPHCM cũng đang rà soát, sắp xếp mạng lưới trường lớp sau sáp nhập; ưu tiên phát triển trường công lập tại nơi còn thiếu; khuyến khích xã hội hóa; bảo đảm đủ giáo viên theo định mức và nâng chuẩn đội ngũ. Mục tiêu không chỉ đạt tỉ lệ huy động mà còn bảo đảm chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục và an toàn tuyệt đối cho trẻ theo đúng tinh thần phổ cập thực chất.

* Sau sáp nhập, giữa các địa bàn vẫn còn sự chênh lệch về điều kiện giáo dục, làm sao để thu hẹp khoảng cách?

- Nhìn tổng thể, chất lượng giáo dục nói chung ở các địa phương đều ở mức khá và ổn định. Tuy nhiên, vẫn tồn tại sự chênh lệch giữa khu vực trung tâm và khu vực xa trung tâm. Sự khác biệt thể hiện ở điều kiện cơ sở vật chất, mật độ trường công lập, tỉ lệ trường đạt chuẩn quốc gia, mức độ đầu tư cho chuyển đổi số và mô hình trường mầm non tiên tiến, chất lượng cao.

Để thu hẹp khoảng cách này, cần phân bổ nguồn lực theo mức độ thiếu hụt và nhu cầu thực tế của từng địa bàn. Ưu tiên đầu tư hạ tầng, trường lớp và trang thiết bị cho khu vực còn khó khăn; bổ sung và điều tiết đội ngũ giáo viên cho các địa bàn thiếu hụt; xây dựng cơ chế hỗ trợ đặc thù để thu hút, giữ chân giáo viên.

Ngoài ra, thành phố cần ban hành chính sách linh hoạt, phù hợp đặc điểm từng khu vực, thay vì áp dụng đồng loạt 1 mô hình phát triển. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và tổ chức hoạt động giáo dục, bảo đảm hạ tầng công nghệ và năng lực ứng dụng công nghệ thông tin giữa các khu vực được thu hẹp dần. Việc thu hẹp khoảng cách phải song hành với duy trì và nâng cao chất lượng ở những địa bàn đã phát triển tốt, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục nhưng không làm giảm chuẩn chất lượng chung của toàn thành phố.

* Xin cảm ơn bà.

Nguyễn Loan (thực hiện)