Cấp thiết phải đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong trường đại học

Tọa đàm do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp Thành ủy TPHCM tổ chức, về đổi mới căn bản, toàn diện chương trình, giáo trình lý luận chính trị, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục trong tình hình mới.

Nội dung chương trình thiếu thực tiễn

Phát biểu khai mạc chương trình, giáo sư, tiến sĩ Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - khẳng định, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và phức tạp, cùng với tác động sâu rộng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, yêu cầu đổi mới giáo dục lý luận chính trị càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Giáo sư, tiến sĩ Lê Văn Lợi phát biểu tại chương trình - Ảnh: Trang Thư

“Để khoa học lý luận chính trị thực sự trở thành nền tảng tư tưởng vững chắc, có khả năng dẫn dắt sự phát triển, chúng ta phải đổi mới toàn diện hoạt động khoa học lý luận chính trị, đặc biệt ở bậc đại học, nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đội ngũ trí thức trẻ có bản lĩnh, năng lực cùng khát vọng cống hiến”- ông nhấn mạnh.

Tọa đàm là dịp để các đại biểu thảo luận và đề xuất các giải pháp đồng bộ, đột phá trong đổi mới chương trình, giáo trình cũng như phương pháp giảng dạy lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng.

Tiến sĩ Chung Thị Vân Anh - Trưởng bộ môn lý luận chính trị, Trường đại học Bà Rịa - Vũng Tàu - cho biết, các chương trình lý luận chính trị hiện hành còn mang tính hàn lâm. Dù đã tinh giản, một số học phần vẫn nặng tính lịch sử, thiếu cá biệt hóa theo đối tượng và chưa được hiện đại hóa theo yêu cầu của thời kỳ mới. Sự chậm trễ trong việc cập nhật thành tựu mới của khoa học xã hội, đặc biệt là kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học trong bối cảnh toàn cầu hóa đã tạo khoảng cách đáng kể giữa giảng dạy và thực tiễn.

Về phương pháp, cách tiếp cận giảng dạy hiện nay vẫn thiên về truyền đạt kiến thức thuần túy, thiếu kích thích tư duy phản biện và vận dụng sáng tạo. Sự phối hợp giữa lý luận chính trị và các môn chuyên ngành còn hạn chế, làm giảm sức hấp dẫn và tính ứng dụng của tri thức.

Hội thảo có sự tham gia của đông đảo đại diện các trường đại học tại TPHCM - Ảnh: Trang Thư

Tương tự, tiến sĩ Phạm Phúc Vĩnh - giảng viên Trường đại học Sài Gòn - nêu thực trạng: Môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường hiện đều có đánh giá quá trình, nhưng bài thi cuối kỳ chủ yếu vẫn là tự luận, trắc nghiệm khách quan hoặc kết hợp cả hai. Hình thức kiểm tra này chưa đánh giá đầy đủ năng lực của người học, không khuyến khích hình thành động cơ học tập tích cực, và cũng không cung cấp đủ thông tin phản hồi để giảng viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy.

“Nếu cho “đề mở”, nhiều sinh viên thiếu tập trung vẫn đạt điểm trung bình nếu tìm được thông tin từ sách hoặc nghe bạn bè gợi ý. Trong khi đó, hình thức đề thi “đóng”, không cho tham khảo tài liệu lại tạo áp lực lớn cho cả người học lẫn người dạy”, ông nói rõ.

Cần bám sát thực tiễn và nhu cầu người học

Từ thực tế nêu trên, đại diện các trường đề xuất các giải pháp mang tính hệ thống, kết hợp giữa tái cấu trúc chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy và cải cách kiểm tra, đánh giá.

Tiến sĩ Phạm Phúc Vĩnh đề xuất hình thức kiểm tra “vừa đóng, vừa mở” theo cấu trúc đề thi đánh giá năng lực của các trường đại học hàng đầu.

Ông lý giải: “Những gì cần cung cấp thì nêu sẵn trên đề, phần kiến thức quan trọng sinh viên phải tự nhớ. Đề chia thành 4 cấp độ. Ở mức độ nhận biết, người học dựa trên dữ liệu khách quan để trả lời câu hỏi trắc nghiệm. Ở mức thông hiểu và vận dụng, người học phải hiểu được dữ liệu đã cho để trả lời. Và ở mức sáng tạo, sinh viên phải hiểu và liên hệ thực tiễn để giải quyết, vận dụng. Chỉ khi đó, sinh viên mới có động lực học tập”.

Tiến sĩ Phạm Phúc Vinh đề xuất đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá - Ảnh: Trang Thư

Tiến sĩ Chung Thị Vân Anh cũng đề xuất 3 nhóm giải pháp chiến lược. Đầu tiên là tái cấu trúc chương trình đào tạo theo hướng “gọn và tinh”. Tức chuẩn đầu ra cần được xác định theo hướng năng lực. Thay vì chỉ yêu cầu sinh viên nhớ định nghĩa, phải yêu cầu có khả năng phân tích, đánh giá chính sách kinh tế dựa trên nguyên lý. Nội dung môn giáo dục quốc phòng - an ninh phải tích hợp theo hướng giáo dục giá trị, đạo đức và trách nhiệm công dân trong kỷ nguyên số.

Thứ hai là đổi mới phương pháp sư phạm theo hướng liên ngành, áp dụng các hình thức học tập dựa trên dự án, yêu cầu sinh viên nghiên cứu các vấn đề nóng như tham nhũng, biến đổi khí hậu, an sinh xã hội… và vận dụng lý luận chính trị để phân tích, qua đó phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu.

“Giảng viên cần được bồi dưỡng sâu về phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu khoa học chính trị hiện đại và sư phạm số để trở thành người dẫn dắt về mặt phương pháp cho sinh viên”- bà nói.

Tiến sĩ Lê Văn Lợi phát biểu ghi nhận đóng góp của các trường sau phiên họp đầu tiên - Ảnh: Trang Thư

Về thời lượng chương trình, tiến sĩ Nguyễn Thị Mộng Tuyền - Trường đại học Mở TPHCM - kiến nghị mở rộng từ 2 tín chỉ lên 3 tín chỉ nhằm tăng thời gian thực hành, thảo luận, trải nghiệm. Đồng thời phát triển một hệ thống dữ liệu số đa phương tiện để người học và người dạy chủ động khai thác, sử dụng.

Chiều nay 25/11, đại biểu sẽ tiếp tục thảo luận chuyên sâu về các vấn đề liên quan đến giáo dục chính trị, tư tưởng trong thời đại mới.

Trang Thư