Văn hóa và con người: Nguồn lực nội sinh đưa thành phố mang tên Bác vươn tầm trong kỷ nguyên mới

Giá trị văn hóa và bản sắc con người Thành phố Hồ Chí Minh được hun đúc từ lịch sử

Thành phố Hồ Chí Minh vốn là nơi hội tụ, giao thoa giữa truyền thống dân tộc và những yếu tố mới mẻ từ quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế. Bản sắc của con người nơi đây chính là sự kết tinh sinh động và tương tác chặt chẽ giữa văn hóa tinh thần và văn hóa vật chất, thể hiện rõ nét qua cách cộng đồng suy nghĩ, hành động, tổ chức cuộc sống và ứng xử với tự nhiên, xã hội. Các giá trị này vừa mang tính ổn định qua thời gian, vừa có sức sống mãnh liệt để biến đổi linh hoạt trước những đòi hỏi của lịch sử.

Bước vào kỷ nguyên mới, thành phố Hồ Chí Minh gánh vác sứ mệnh đầu tàu kinh tế và vươn lên khẳng định vị thế bằng chiều sâu văn hóa - Ảnh: TQ

Hệ giá trị “Chân - Thiện - Mỹ” luôn đóng vai trò nền tảng, định hướng mọi lối sống và hành động của cư dân Thành phố. Trong đó, chủ nghĩa yêu nước gắn với truyền thống cách mạng kiên trung là giá trị cốt lõi, từ khát vọng giành độc lập tự do trong quá khứ đã hóa thân thành khát vọng vươn lên, đóng góp vào sự phát triển phồn vinh của đất nước trong thời bình.

Mặt khác, từ thuở tiền nhân mang gươm đi mở cõi phương Nam, đối mặt với bao thử thách khắc nghiệt, người dân đã sớm hun đúc tinh thần dấn thân, dám đi, dám làm, không bảo thủ hay khép kín. Sự tự lực, tự cường, khả năng thích ứng linh hoạt đã làm nên phong cách sống của người Sài Gòn - TPHCM. Cũng chính trong gian khó, chốn hội tụ của nhiều luồng dân cư này đã biến sự nương tựa, đùm bọc thành “chất keo” gắn kết bền chặt, làm nên lối sống nhân văn, bao dung, trọng nghĩa tình - một đặc trưng vô cùng tự hào của vùng đất này. Cùng với đó, nhịp đập của một đô thị hiện đại đã tiếp tục tôi luyện nên những con người năng động, đổi mới, sáng tạo, quyết đoán trong công việc, đồng thời đề cao ý thức thượng tôn pháp luật, nếp sống kỷ cương và sự trung thực.

Những giá trị tinh thần ấy được khắc họa rõ nét qua “hình hài xã hội” - chính là các di sản văn hóa vật chất. Hệ thống không gian đô thị lịch sử với sông ngòi, bến cảng, phố chợ sầm uất không chỉ phục vụ giao thương mà còn phản ánh tư duy thực tiễn, coi trọng kết nối và tinh thần hướng ngoại. Những công trình kiến trúc giao thoa đa dạng minh chứng cho một cộng đồng cởi mở, sẵn sàng tiếp nhận, cải biến và Việt hóa các yếu tố ngoại sinh mà không bị gò bó trong khuôn mẫu. Từ hạ tầng đô thị đến các không gian lưu giữ ký ức lịch sử, tất cả đều là nơi để tình đoàn kết, nghĩa tình và khát vọng vươn lên của cư dân Thành phố được hiện thực hóa sâu sắc trong đời sống thường nhật.

Văn hóa tinh thần và vật chất đan xen, quyện chặt vào nhau để đúc kết nên hình mẫu con người Thành phố mang tên Bác với 8 giá trị cốt lõi: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo. Nắm giữ và phát huy trọn vẹn hành trang văn hóa ấy chính là mệnh lệnh từ trái tim, là động lực để mỗi cư dân hôm nay sống xứng đáng hơn với tiền nhân, vững bước đưa Thành phố vươn tầm thời đại.

Từ hệ giá trị truyền thống đến thực tiễn đời sống đương đại

Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay đang được vận hành bởi một nguồn năng lượng mới: năng lượng từ văn hóa.

Sau gần 5 năm triển khai, có hơn 5.684 mô hình Không gian văn hóa Hồ Chí Minh hiện diện rộng khắp tại các cơ quan, đơn vị, trường học, khu dân cư, doanh nghiệp và cả các cơ sở tôn giáo - Ảnh:

Đảng bộ Thành phố đã có một quyết sách mang tính bước ngoặt khi kiên định đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong chiến lược phát triển. Văn hóa và con người được nhìn nhận là động lực nội sinh quyết định chất lượng và sự phát triển bền vững của Thành phố. Kinh tế không thể phát triển bền vững nếu tách rời nền tảng văn hóa và con người.

Chính từ tư duy đột phá ấy, những di sản của quá khứ không bị “đóng băng” trong tủ kính mà đang từng ngày được kích hoạt, đưa vào đời sống đương đại. Hệ thống các di tích lịch sử, bảo tàng gắn liền với phong trào cách mạng Sài Gòn - Gia Định hay những loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc như cải lương, đờn ca tài tử, hát bội... nay đã bước ra khỏi không gian truyền thống để đi vào trường học, không gian công cộng và các lễ hội đô thị. Chúng được biến thành những không gian giáo dục sống động, giúp văn hóa truyền thống bắt nhịp và thích ứng mạnh mẽ với nhịp sống hối hả của một siêu đô thị hiện đại.

Trong bức tranh văn hóa đa sắc ấy, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh - một điểm sáng lan tỏa rực rỡ nhất. Chỉ sau gần 5 năm triển khai, một con số ấn tượng đã được ghi nhận: có hơn 5.684 mô hình Không gian văn hóa Hồ Chí Minh hiện diện rộng khắp tại các cơ quan, đơn vị, trường học, khu dân cư, doanh nghiệp và cả các cơ sở tôn giáo. Đây là nỗ lực tuyệt vời để đưa văn hóa từ không gian trưng bày thuần túy đi vào không gian sống. Tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác không còn là những bài học xa xôi, mà đã hiện diện thường xuyên, gần gũi trong sinh hoạt thường nhật, từng bước kết tinh thành nét đặc trưng trong hệ giá trị và phẩm chất của cư dân Thành phố mang tên Bác.

Mạch ngầm văn hóa ấy đã xuyên chảy đến từng gia đình, nhà trường, cho đến hệ thống công quyền. Thành phố đã cụ thể hóa các giá trị bằng việc triển khai Bộ tiêu chí “Gia đình hạnh phúc” và môi trường “trường học hạnh phúc”, nhằm giáo dục đạo đức, nhân cách con người từ chính cội rễ. Đáng chú ý, văn hóa không chỉ dành cho dân, mà còn là kim chỉ nam cho cán bộ. Việc đẩy mạnh văn hóa liêm chính, văn hóa công vụ gắn với cải cách hành chính, chuyển đổi số và phòng, chống tham nhũng đang tạo ra những bước chuyển biến rõ nét. Bằng cách đề cao tính minh bạch, trách nhiệm nêu gương và ý thức thượng tôn pháp luật của đội ngũ cán bộ, công chức, Thành phố đang nỗ lực khắc họa một hình ảnh đầy thuyết phục về con người công vụ: trọng trách nhiệm, kỷ cương và thấm đẫm nghĩa tình.

Có thể thấy, giữa nhịp sống sôi động của siêu đô thị, hệ giá trị văn hóa và con người Thành phố vẫn đang không ngừng thẩm thấu vào đời sống thường nhật, định hình nên bản sắc của một đô thị văn minh, hiện đại và nhân văn

Khát vọng vươn tầm: Trách nhiệm xứng danh cư dân Thành phố mang tên Bác

Bước vào kỷ nguyên mới, thành phố Hồ Chí Minh không chỉ gánh vác sứ mệnh đầu tàu kinh tế mà còn vươn lên khẳng định vị thế bằng chiều sâu văn hóa. Khát vọng ấy đang được hiện thực hóa một cách mạnh mẽ thông qua việc kiên định mục tiêu phát triển bền vững, lấy con người làm trung tâm.

Khát vọng vươn tầm của Thành phố còn được bệ phóng bởi những cơ chế đột phá về nguồn lực

Kiên định mục tiêu phát triển bền vững: Tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW và Chương trình hành động số 18-CTrHĐ/TU của Thành ủy đã khẳng định một quan điểm mang tính nguyên tắc: phát triển văn hóa, con người chính là nền tảng, là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững. Mọi chiến lược tăng trưởng kinh tế, quy hoạch đô thị giờ đây đều phải được soi chiếu, nâng đỡ bởi các chuẩn mực văn hóa. Thành phố kiên quyết đặt con người vào vị trí trung tâm, vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu tối thượng của mọi nỗ lực kiến tạo.

Giáo dục đạo đức từ cội rễ: Để hệ giá trị truyền thống không bị mai một trước những làn sóng văn hóa ngoại lai, Thành phố xác định phải xây dựng nền tảng từ thế hệ trẻ. Nội dung giáo dục văn hóa, thẩm mỹ, nghệ thuật và bản sắc con người Thành phố được ưu tiên đưa vào giảng dạy đồng bộ ngay từ bậc mầm non cho đến đại học. Song song đó, trước sự bùng nổ của không gian mạng, việc trang bị kỹ năng, tạo ra “sức đề kháng văn hóa” cho thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Điều này giúp thế hệ tương lai có bản lĩnh chọn lọc, tiếp nhận các giá trị mới mà không đánh mất đi căn cốt tốt đẹp của dân tộc.

Đề cao vai trò nêu gương: Lăng kính văn hóa sẽ không thể tỏa sáng nếu thiếu đi sự dẫn dắt bởi vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, đặc biệt là người đứng đầu, là nhân tố quyết định để các giá trị văn hóa thẩm thấu sâu rộng vào đời sống xã hội. Khi cán bộ các cấp lấy sự liêm chính, tận tụy làm kim chỉ nam, gắn giáo dục đạo đức với công vụ, thì văn hóa công vụ sẽ không còn là những quy định trên giấy mà thực sự hóa thành niềm tin vững chắc của toàn xã hội.

Đột phá nguồn lực và hội nhập quốc tế: Khát vọng vươn tầm của Thành phố còn được bệ phóng bởi những cơ chế đột phá về nguồn lực. Bằng tư duy hành động, Thành phố cam kết mạnh mẽ việc bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm cho lĩnh vực văn hóa, xem đây là khoản đầu tư cho sự phát triển bền vững lâu dài. Văn hóa giờ đây được định vị là “sức mạnh mềm” chiến lược, không chỉ để gìn giữ mà còn để hội nhập quốc tế toàn diện. Với chiến lược biến công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn, Thành phố đặt mục tiêu: phấn đấu đóng góp ít nhất 7% GRDP vào năm 2030 và vươn tới 10% vào năm 2045. Những bước đi này nhằm kiến tạo một hình ảnh Thành phố Hồ Chí Minh tự tin vươn ra biển lớn, trở thành điểm đến hấp dẫn hàng đầu khu vực Đông Nam Á về giao lưu văn hóa.

Xây dựng và phát huy hệ giá trị văn hóa, con người thành phố Hồ Chí Minh là sự nghiệp chung của toàn xã hội. Một thành phố phát triển bền vững không chỉ đo đếm bằng những tòa nhà chọc trời hay những chỉ số tăng trưởng kinh tế ngoạn mục, mà phải được bồi đắp từ chiều sâu văn hóa. Mỗi cư dân vươn lên bằng ý chí tự lực, tự cường, sống trách nhiệm, kỷ cương và đong đầy nghĩa tình chính là mảnh ghép quan trọng nhất để dung mạo đô thị bừng sáng. Nắm giữ trọn vẹn hành trang văn hóa ấy chính là cách thiết thực nhất để mỗi người dân hôm nay sống xứng đáng hơn với công lao tiền nhân, để Thành phố mang tên Bác Hồ mãi rạng ngời và kiêu hãnh tiến bước vào tương lai.

TS. Bùi Thị Ngọc Trang

Phó chủ tịch Hội Nữ trí thức, GVCC, nguyên Phó giám đốc Học viện Cán bộ TPHCM